ต้นกำเนิดศาสนาของโลก

ทุกวันนี้ ราวสามในสี่ของผู้คนบนโลกระบุว่าตนนับถือศาสนา ชาวคริสต์และมุสลิมรวมกันมีมากกว่าครึ่งหนึ่งของมนุษยชาติ ตามด้วยชาวฮินดูและชาวพุทธ

ทุกศาสนาเหล่านี้ถือกำเนิดขึ้น ณ ที่ใดที่หนึ่ง ในช่วงเวลาหนึ่ง ท่ามกลางผู้คนที่กำลังเผชิญปัญหาบางอย่าง ชุดนี้จะย้อนกลับไปหาจุดเริ่มต้นเหล่านั้น

ราว 100,000 ปีก่อน ผู้คนในดินแดนเลแวนต์ฝังศพผู้ตายอย่างพิถีพิถันแล้ว บางครั้งมีดินสีแดงและกระดูกสัตว์ร่วมด้วย นักโบราณคดีหลายคนเห็นว่านี่คือสัญญาณแรก ๆ ของพิธีกรรม

นักล่าสัตว์และเก็บของป่าแทบทุกแห่งเชื่อว่ามีวิญญาณอยู่ในสัตว์ แม่น้ำ ภูเขา และบรรพบุรุษ ความเชื่อแบบนี้หลายอย่าง ตั้งแต่แอฟริกา ไซบีเรีย ถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยังอยู่จนทุกวันนี้

ราว 9500 ปีก่อนคริสต์ศักราช ผู้คนที่เกอเบคลีเตเปในตุรกีปัจจุบัน ตั้งเสาหินแกะสลักขนาดมหึมา ก่อนการเกษตรจะเริ่มเต็มที่ นี่อาจเป็นศาสนสถานขนาดใหญ่ที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จัก

เมื่อเมืองแรกเกิดขึ้นในเมโสโปเตเมียและอียิปต์ ศาสนาก็เติบโตไปพร้อมกัน แต่ละเมืองมีเทพของตน มีวิหารอยู่ใจกลาง และมีนักบวชดูแลที่ดินและคลังของวิหาร

กษัตริย์ปกครองในนามของเทพ หรือในอียิปต์ กษัตริย์คือเทพเอง ตัวอักษรถูกคิดค้นขึ้นส่วนหนึ่งเพื่อทำบัญชีของวิหาร

ในช่วงศตวรรษเดียวกันนั้น บทสวดพระเวทกำลังถูกแต่งขึ้นในอินเดียตอนเหนือ ซึ่งเป็นรากที่เก่าแก่ที่สุดของศาสนาฮินดู

ในอิหร่าน ศาสดาซาราธุสตราสอนเรื่องพระเจ้าผู้ทรงปัญญาองค์เดียว คืออหุระ มาซดา และการต่อสู้ระดับจักรวาลระหว่างความจริงกับความเท็จ นักวิชาการระบุสมัยของท่านไว้กว้างมาก ตั้งแต่ 1500 ถึง 500 ปีก่อนคริสต์ศักราช

ในดินแดนเนินเขาเล็ก ๆ ของอิสราเอลและยูดาห์ การบูชาค่อย ๆ มุ่งไปที่พระเจ้าองค์เดียว คือยาห์เวห์ หลังบาบิโลนทำลายเยรูซาเล็มในปี 586 ก่อนคริสต์ศักราช ผู้ถูกเนรเทศได้หล่อหลอมสิ่งนี้เป็นศาสนายูดาห์แห่งคัมภีร์โทราห์

ขณะเดียวกันในอินเดีย คัมภีร์อุปนิษัทตั้งคำถามเรื่องตัวตนและความจริงสูงสุด ส่วนในกรีซ ผู้คนบูชาเทพแห่งโอลิมปัสในเทศกาลประจำเมือง

ภายในไม่กี่ศตวรรษ ทั่วยูเรเชีย มีผู้สอนรุ่นใหม่เกิดขึ้น ในอินเดีย พระพุทธเจ้าและพระมหาวีระสอนหนทางแห่งความหลุดพ้นนอกระบบนักบวชพราหมณ์

ในจีน ขงจื๊อสอนเรื่องจริยธรรมและการปกครองที่ดี และนักเขียนสายเต๋าสอนเรื่องการกลมกลืนกับเต๋า หรือวิถี ในกรีซ นักปรัชญาเริ่มตั้งคำถามต่อเทพเจ้า

นักปรัชญาคาร์ล ยัสเปอร์ส เรียกช่วงนี้ว่า “ยุคแกนกลาง” นักประวัติศาสตร์ยังถกเถียงว่านี่เป็นจุดเปลี่ยนเดียวกันทั่วโลก หรือเป็นความบังเอิญของพัฒนาการที่แยกจากกัน

พระพุทธศาสนาเดินทางไปตามเส้นทางสายไหมสู่เอเชียกลางและจีน โดยพระสงฆ์และพ่อค้า

ราว ค.ศ. 30 ในแคว้นยูเดียของโรมัน ผู้ติดตามพระเยซูชาวนาซาเร็ธเริ่มขบวนการใหม่ ภายในสามศตวรรษได้แผ่ไปทั่วจักรวรรดิโรมัน และในปี 380 ก็กลายเป็นศาสนาทางการของจักรวรรดิ

เทพเก่าของกรีก โรมัน และอียิปต์ค่อย ๆ สูญเสียวิหาร วิหารแห่งสุดท้ายของอียิปต์ที่ฟิเล ปิดลงในทศวรรษ 530

ในปี 610 ตามธรรมเนียมของมุสลิม มุฮัมมัดแห่งมักกะฮ์ได้รับโองการแรกของอัลกุรอาน ภายในหนึ่งศตวรรษหลังท่านสิ้นชีวิต อิสลามเป็นศาสนาของผู้ปกครองตั้งแต่สเปนถึงเอเชียกลาง

ทางตะวันออก พระพุทธศาสนาไปถึงเกาหลี ญี่ปุ่น และทิเบต ในญี่ปุ่น การบูชาคามิถูกจัดระเบียบเป็นสิ่งที่ภายหลังเรียกว่าชินโต

ถึงปี 800 ศาสนาใหญ่ของโลกในปัจจุบันก็เกิดขึ้นครบแล้ว เหลือเพียงศาสนาเดียว

พระพุทธศาสนาเสื่อมลงในอินเดีย ดินแดนต้นกำเนิด เมื่อขบวนการภักติของฮินดูเติบโต และมหาวิหารใหญ่อย่างนาลันทาถูกทำลายราวปี 1200 แต่กลับรุ่งเรืองในศรีลังกา เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทิเบต และเอเชียตะวันออก

อิสลามแผ่ไปยังอินเดียตอนเหนือ แอฟริกาตะวันตก และผ่านพ่อค้าไปสู่โลกมลายูและอินโดนีเซีย

ในแคว้นปัญจาบ ราวปี 1499 คุรุนานักเริ่มสอนหนทางที่อยู่เหนือการแบ่งแยกระหว่างฮินดูกับมุสลิม ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของศาสนาสิกข์

จักรวรรดิยุโรปนำศาสนาคริสต์ไปสู่ทวีปอเมริกา แอฟริกา ฟิลิปปินส์ และโอเชียเนีย ศาสนาของแอซเท็กและอินคาถูกปราบปราม แม้พิธีกรรมหลายอย่างจะอยู่รอดภายในศาสนาคริสต์แบบท้องถิ่น

ศาสนาคริสต์เองก็แตกแยก การปฏิรูปศาสนาของโปรเตสแตนต์เริ่มขึ้นในปี 1517

ในเวลาเดียวกัน อิสลามและพุทธยังคงแผ่ขยายผ่านการค้า ผู้สอนศาสนา และการเปลี่ยนศาสนา โดยหลายแห่งไม่มีจักรวรรดิหนุนหลัง

ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ศาสนาคริสต์เติบโตเร็วที่สุดในแอฟริกา และอิสลามเติบโตไปพร้อมอัตราการเกิดที่สูงในเอเชียและแอฟริกา

ขณะเดียวกัน มีคนจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะในยุโรป เอเชียตะวันออก และอเมริกาเหนือ ที่บอกว่าตนไม่นับถือศาสนาใด

การย้ายถิ่นทำให้วัด มัสยิด โบสถ์ และคุรุทวาราตั้งอยู่เคียงข้างกันในเมืองทั่วโลก

ศาสนาเกิดจากความกังวลและความหวังของสังคมแต่ละแห่ง ทั้งเรื่องการเก็บเกี่ยวและน้ำท่วม กษัตริย์และจักรวรรดิ ความตาย ความอยุติธรรม และความทุกข์

ตอนต่อ ๆ ไปจะย้อนกลับไปหาจุดเริ่มต้นของแต่ละศาสนา เริ่มจากความเชื่อแรกของมนุษย์ หรือจะข้ามไปดูศาสนาที่อยากเข้าใจก่อนก็ได้