จุดจบของยุคจักรวรรดิ

ในปี 1914 จักรวรรดิไม่กี่แห่งปกครองแผ่นดินและผู้คนส่วนใหญ่ของโลก ได้แก่ อังกฤษ ฝรั่งเศส รัสเซีย ออตโตมัน ออสเตรีย-ฮังการี เยอรมนี และญี่ปุ่น รวมทั้งจักรวรรดิเก่าแก่อย่างโปรตุเกส

ในเอเชีย มีเพียงไม่กี่รัฐ เช่น ญี่ปุ่น จีน สยาม และเปอร์เซีย ที่ไม่ได้ถูกมหาอำนาจยุโรปปกครองโดยตรง และส่วนใหญ่ก็ถูกกดดันจากภายนอกอย่างหนัก

สงครามโลกครั้งที่ 1 ทำลายจักรวรรดิสี่แห่ง ได้แก่ รัสเซียในปี 1917 เยอรมนีและออสเตรีย-ฮังการีในปี 1918 และออตโตมันภายในปี 1922 รัฐใหม่เกิดขึ้นทั่วยุโรปตะวันออก

ที่ปารีสในปี 1919 ฝ่ายผู้ชนะพูดถึงสิทธิในการกำหนดชะตากรรมของตนเอง แต่ส่วนใหญ่ใช้กับยุโรป ดินแดนอาหรับของออตโตมันและอาณานิคมของเยอรมนีกลายเป็น “ดินแดนในอาณัติ” ที่อังกฤษและฝรั่งเศสดูแล

สยามเข้าร่วมสงครามฝ่ายสัมพันธมิตรในปี 1917 จึงได้นั่งในที่ประชุมสันติภาพ และเป็นสมาชิกสันนิบาตชาติ แล้วใช้สถานะนี้เริ่มเจรจาแก้ไขสนธิสัญญาที่ไม่เป็นธรรม

ญี่ปุ่นสร้างจักรวรรดิตามแบบตะวันตก ได้ไต้หวันในปี 1895 เกาหลีในปี 1910 แมนจูเรียในปี 1931 และทำสงครามกับจีนตั้งแต่ปี 1937

ตั้งแต่เดือนธันวาคม 1941 ญี่ปุ่นบุกยึดเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่พม่าถึงฟิลิปปินส์และหมู่เกาะอินเดียตะวันออกของดัตช์ ภายใต้คำขวัญเอเชียที่เป็นอิสระจากตะวันตก แต่การยึดครองมักโหดร้าย

ความพ่ายแพ้ในปี 1945 ปิดฉากจักรวรรดิญี่ปุ่น แต่มหาอำนาจยุโรปที่กลับมาเอเชียก็พบว่าระเบียบอาณานิคมแบบเดิมไม่อาจฟื้นคืนได้ง่าย ๆ

อินโดนีเซียประกาศเอกราชเมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 1945 และสู้รบกับดัตช์จนถึงปี 1949 ฟิลิปปินส์ได้เอกราชจากสหรัฐอเมริกาในปี 1946

วันที่ 15 สิงหาคม 1947 บริติชอินเดียแยกเป็นสองรัฐ คืออินเดียและปากีสถาน การแบ่งแยกทำให้ผู้คนราว 15 ล้านคนต้องอพยพ และเกิดความรุนแรงที่มีผู้เสียชีวิตหลายแสน หรืออาจเกินหนึ่งล้านคน

พม่าและซีลอน หรือศรีลังกาในปัจจุบัน ได้เอกราชในปี 1948

ในเวียดนาม ฝรั่งเศสรบกับเวียดมินห์ตั้งแต่ปี 1946 ความพ่ายแพ้ที่เดียนเบียนฟูในปี 1954 ปิดฉากอินโดจีนของฝรั่งเศส

ลาวและกัมพูชาได้เอกราชภายในปี 1953 ส่วนเวียดนามถูกแบ่งแยก และสงครามที่ตามมายืดเยื้อไปจนถึงปี 1975

มลายาได้เอกราชจากอังกฤษในปี 1957 มาเลเซียก่อตั้งในปี 1963 และสิงคโปร์แยกเป็นรัฐของตนเองในปี 1965

ในปี 1957 กานาเป็นอาณานิคมแห่งแรกในแอฟริกาใต้สะฮาราที่ได้เอกราช ในปี 1960 ซึ่งเรียกว่า “ปีแห่งแอฟริกา” มีสิบเจ็ดประเทศในแอฟริกาได้เอกราช

บางแห่งเปลี่ยนผ่านอย่างสันติ บางแห่งต้องผ่านสงครามยาวนาน แอลจีเรียรบกับฝรั่งเศสตั้งแต่ปี 1954 ถึง 1962 และเคนยามีการลุกฮือเมาเมาต่อต้านอังกฤษ

โปรตุเกสยื้อไว้นานที่สุด หลังการปฏิวัติในลิสบอนปี 1974 แองโกลา โมซัมบิก และอาณานิคมอื่น ๆ ก็ได้เอกราชในปี 1975

สหประชาชาติก่อตั้งในปี 1945 มีสมาชิก 51 ประเทศ ในปี 1960 สมัชชาใหญ่ประกาศว่าลัทธิอาณานิคมควรยุติโดยเร็ว

จำนวนสมาชิกเพิ่มขึ้นเมื่ออาณานิคมแต่ละแห่งกลายเป็นรัฐ ปัจจุบันมีสมาชิก 193 ประเทศ ประเทศล่าสุดคือซูดานใต้ เข้าร่วมในปี 2011

เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ที่คนเกือบทุกคนบนโลกอาศัยอยู่ในรัฐที่อ้างว่าปกครองในนามของประชาชนของตนเอง

สหภาพโซเวียตเป็นสหพันธ์ของสิบห้าสาธารณรัฐ และหลังปี 1945 ยังครอบงำรัฐคอมมิวนิสต์ในยุโรปตะวันออก

นักประวัติศาสตร์บางคนเรียกว่าจักรวรรดิ โดยชี้ถึงการควบคุมจากมอสโก และการใช้กำลังในฮังการีปี 1956 และเชโกสโลวาเกียปี 1968 บางคนเน้นว่าโซเวียตปฏิเสธลัทธิจักรวรรดิอย่างเป็นทางการ และส่งเสริมชนชาติต่าง ๆ ของตน

ในปี 1989 กำแพงเบอร์ลินพังลง วันที่ 26 ธันวาคม 1991 สหภาพโซเวียตถูกยุบ และมีรัฐเอกราชสิบห้ารัฐเกิดขึ้นแทน

วันที่ 1 กรกฎาคม 1997 อังกฤษส่งมอบฮ่องกงให้จีน และโปรตุเกสคืนมาเก๊าในปี 1999 นี่คืออาณานิคมสำคัญแห่งสุดท้ายของยุโรปในเอเชีย

สหประชาชาติยังมีรายชื่อ “ดินแดนที่ยังไม่ได้ปกครองตนเอง” 17 แห่ง ตั้งแต่ซาฮาราตะวันตก ไปจนถึงเกาะเล็ก ๆ ในแปซิฟิกและแคริบเบียน

บางแห่ง อย่างยิบรอลตาร์หรือหมู่เกาะฟอล์กแลนด์ ยังเป็นข้อพิพาท บางแห่งลงมติเลือกคงความสัมพันธ์กับอดีตมหาอำนาจไว้

พรมแดนหลายเส้นในปัจจุบันถูกวาดโดยจักรวรรดิ โดยเฉพาะในแอฟริกาและตะวันออกกลาง ที่เส้นตรงบนแผนที่ตัดผ่านกลุ่มชนต่าง ๆ

ภาษาอังกฤษ สเปน ฝรั่งเศส โปรตุเกส รัสเซีย และอาหรับ แพร่เป็นภาษาโลกผ่านจักรวรรดิ ห้าสิบหกประเทศ ส่วนใหญ่เป็นอดีตดินแดนของอังกฤษ เป็นสมาชิกเครือจักรภพ

ข้อถกเถียงยังดำเนินต่อไป ทั้งเรื่องการขอโทษและการชดใช้ เรื่องโบราณวัตถุในพิพิธภัณฑ์ที่ถูกนำไปในยุคอาณานิคม และเรื่องว่าจะสอนประวัติศาสตร์นี้อย่างไร

ดูสี่พันปีอีกครั้งแบบเร่งความเร็ว เริ่มจากจักรวรรดิลุ่มแม่น้ำ อัคคาด อียิปต์ บาบิโลน และอัสซีเรีย

แล้วตามด้วยเปอร์เซีย เมารยะ ฉินและฮั่น และโรม

แล้วรัฐเคาะลีฟะฮ์ พระนคร มองโกล และออตโตมัน

แล้วแอซเท็กกับอินคา และจักรวรรดิทางทะเล ทุกจักรวรรดิในชุดนี้ล่มสลาย บางแห่งอยู่ไม่กี่สิบปี บางแห่งอยู่หลายศตวรรษ แต่ไม่มีแห่งใดอยู่ได้ตลอดไป

จักรวรรดิกำหนดภาษาที่เราพูด ศาสนาที่เรานับถือ พรมแดนที่เราข้าม และอาหารที่เรากิน

การเข้าใจจักรวรรดิเหล่านี้ตามลำดับเวลาและเทียบกันไปทีละยุค ช่วยอธิบายว่าทำไมโลกวันนี้จึงเป็นอย่างที่เป็น

ขอบคุณที่ติดตามชุดจักรวรรดิโลก ทุกตอนอยู่ในรายการด้านล่าง