ศาสนาโซโรอัสเตอร์

ในเมืองยาซด์ของอิหร่าน ไฟศักดิ์สิทธิ์ถูกรักษาให้ลุกโชนมานานกว่า 1,500 ปีตามธรรมเนียม ชาวโซโรอัสเตอร์สวดภาวนาโดยหันหน้าไปทางแหล่งแสง เป็นสัญลักษณ์ของปัญญาและความบริสุทธิ์ของพระเจ้า

ทุกวันนี้มีชาวโซโรอัสเตอร์เพียงราวหนึ่งถึงสองแสนคน ส่วนใหญ่อยู่ในอินเดีย ซึ่งเรียกกันว่าชาวปาร์ซี และในอิหร่าน แต่ตลอดกว่าพันปี นี่คือศรัทธาของจักรวรรดิยิ่งใหญ่

ซาราธุสตรา ที่ชาวกรีกเรียกว่าโซโรอัสเตอร์ อาศัยอยู่ในหมู่คนเลี้ยงสัตว์ที่พูดภาษาตระกูลอิหร่าน ที่ใดที่หนึ่งในเอเชียกลางหรืออิหร่านตะวันออก ภาษาของท่าน คือภาษาอเวสตะ เป็นญาติใกล้ชิดกับภาษาสันสกฤตในฤคเวท

ผู้คนของท่านมีเทพและพิธีกรรมร่วมกับชาวอินเดียยุคพระเวท แต่ในอิหร่าน คำว่า แดวะ กลับหมายถึงปีศาจ ขณะที่ในอินเดีย เทวะ หมายถึงเทพ

บทสวดของท่านบรรยายโลกที่รุนแรง เต็มไปด้วยการปล้นวัวและกลุ่มนักรบ นักวิชาการระบุสมัยของท่านไว้ตั้งแต่ราว 1500 ถึง 500 ปีก่อนคริสต์ศักราช หลายคนเห็นว่าน่าจะราว 1200 ถึง 1000 ปีก่อนคริสต์ศักราช จากภาษาโบราณในบทสวด

ถ้อยคำของซาราธุสตราเองหลงเหลืออยู่ในบทสวดสิบเจ็ดบท เรียกว่าคาถา ท่านสอนว่ามีพระเจ้าสูงสุดองค์เดียว ผู้ทรงปัญญาและความดี คืออหุระ มาซดา

โลกคือฉากของการต่อสู้ระหว่างอาชา ความจริงและระเบียบที่ถูกต้อง กับดรุช ความเท็จ ทุกคนต้องเลือกข้างอย่างเสรี ด้วยความคิดดี คำพูดดี และการกระทำดี

หลังความตาย ทุกดวงวิญญาณต้องข้ามสะพานชินวัต ซึ่งจะกว้างใหญ่สำหรับคนดี และแคบเหมือนคมมีดสำหรับคนชั่ว

ในวาระสุดท้ายของกาลเวลา ผู้ช่วยให้รอดจะมาถึง ผู้ตายจะฟื้นคืน และโลกจะกลับสมบูรณ์อีกครั้ง นี่เป็นแนวคิดที่ใหม่มากในยุคนั้น

กษัตริย์ราชวงศ์อะคีเมนิดแห่งเปอร์เซียสร้างจักรวรรดิที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่โลกเคยมีมาจนถึงตอนนั้น ในจารึกใหญ่ที่เบฮิสตุน ราว 520 ปีก่อนคริสต์ศักราช ดาริอุสที่ 1 ประกาศว่าพระองค์ปกครอง “ด้วยพระกรุณาของอหุรมาซดา”

กษัตริย์เปอร์เซียยุคแรกนับถือคำสอนของซาราธุสตราครบถ้วนหรือไม่ ยังเป็นข้อถกเถียง แต่พวกเขาบูชาพระเจ้าองค์เดียวกัน

พวกเขายังยอมรับศาสนาอื่นด้วย ไซรัสอนุญาตให้ชาวยิวที่ถูกเนรเทศไปบาบิโลนกลับเยรูซาเล็มและสร้างพระวิหารใหม่ในปี 538 ก่อนคริสต์ศักราช คัมภีร์ไบเบิลเรียกท่านว่าผู้ได้รับเจิมของพระเจ้า

ภายใต้การปกครองของเปอร์เซีย งานเขียนของชาวยิวเริ่มพูดถึงทูตสวรรค์และศัตรูตัวสำคัญคือซาตานมากขึ้น รวมทั้งการฟื้นคืนชีพของผู้ตาย และการพิพากษาครั้งสุดท้าย

นักวิชาการหลายคนคิดว่าการได้สัมผัสแนวคิดโซโรอัสเตอร์มีส่วนทำให้เกิดสิ่งนี้ บางคนเน้นว่าเป็นพัฒนาการภายในศาสนายูดาห์เอง เรื่องนี้ยังถกเถียงกันอยู่

ผ่านศาสนายูดาห์ แนวคิดเหล่านี้ส่งต่อไปยังศาสนาคริสต์และอิสลาม ในพระวรสารนักบุญมัทธิว โหราจารย์จากทิศตะวันออกที่มาเยี่ยมพระกุมารเยซู คือเมไจ คำเปอร์เซียที่ใช้เรียกนักบวชโซโรอัสเตอร์

เมื่อราชวงศ์ซาซาเนียนขึ้นครองอิหร่านในปี 224 ศาสนาโซโรอัสเตอร์กลายเป็นศาสนาประจำรัฐที่มีคณะนักบวชทรงอำนาจ นักบวชสูงสุดคาร์ตีร์สลักจารึกโอ้อวดการรณรงค์ต่อต้านศาสนาอื่น

มีการตั้งวิหารไฟยิ่งใหญ่ อย่างอาดูร์ กุชนัสป์ ที่ตัคเตโซเลย์มาน คัมภีร์อเวสตะซึ่งถ่ายทอดด้วยความจำมานาน ถูกเขียนลงด้วยอักษรพิเศษในที่สุด น่าจะในคริสต์ศตวรรษที่ 5 หรือ 6

คู่แข่งก็ปรากฏ ศาสดามานี เกิดในปี 216 ก่อตั้งลัทธิมานี ศาสนาแห่งแสงสว่างและความมืด ที่แผ่จากโรมถึงจีน ก่อนจะสูญหายไป

กองทัพอาหรับมุสลิมชนะซาซาเนียน และกษัตริย์องค์สุดท้ายสิ้นพระชนม์ในปี 651 ชาวโซโรอัสเตอร์กลายเป็นชนกลุ่มน้อยที่ได้รับการคุ้มครองแต่ต้องเสียภาษี

การเปลี่ยนมานับถืออิสลามค่อยเป็นค่อยไปตลอดหลายศตวรรษ ชุมชนโซโรอัสเตอร์อยู่รอดได้นานที่สุดในเมืองทะเลทรายยาซด์และเคอร์มาน

พวกเขารักษาพิธีกรรมไว้ รวมทั้งการวางศพบนหอคอยแห่งความเงียบ เพื่อไม่ให้ดินและไฟแปดเปื้อน

ชาวโซโรอัสเตอร์กลุ่มหนึ่งแล่นเรือไปยังแคว้นคุชราตในอินเดีย ตามบทกวีรุ่นหลังชื่อกิสสา-อี สัญชาน มีการเสนอปีไว้ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 8 ถึง 10 พวกเขาถูกเรียกว่าปาร์ซี หรือ “ชาวเปอร์เซีย”

ตำนานเล่าว่ากษัตริย์ท้องถิ่นแสดงชามนมที่เต็มเปี่ยมให้ดู หมายความว่าไม่มีที่ว่าง นักบวชของพวกเขาเติมน้ำตาลลงไป เพื่อบอกว่าพวกเขาจะทำให้แผ่นดินหวานขึ้นโดยไม่ล้นออกมา

ใต้การปกครองของอังกฤษ ชาวปาร์ซีในบอมเบย์กลายเป็นพ่อค้า นักอุตสาหกรรม และนักปฏิรูปชั้นนำ ทั้งที่มีจำนวนน้อยมาก

จำนวนชาวโซโรอัสเตอร์ลดลง เพราะอัตราการเกิดต่ำ การย้ายถิ่น และกฎเคร่งครัดเรื่องการแต่งงานนอกศาสนา ชุมชนยังถกเถียงว่าควรรับผู้เข้ารีตใหม่หรือไม่

แต่มีเทศกาลหนึ่งของโซโรอัสเตอร์ที่ผู้คนราว 300 ล้านคนเฉลิมฉลอง คือนาวรูซ ปีใหม่อิหร่านในวันวสันตวิษุวัต ปัจจุบันเป็นมรดกวัฒนธรรมที่ยูเนสโกขึ้นทะเบียน ทั่วอิหร่าน เอเชียกลาง และที่อื่น ๆ

สัญลักษณ์ปีก ฟาราวาฮาร์ กลายเป็นตราของอัตลักษณ์อิหร่าน สำหรับผู้คนหลายศาสนา

ซาราธุสตราขอให้ทุกคนเลือกระหว่างความจริงกับความเท็จ แนวคิดเรื่องการเลือกทางศีลธรรมที่มีผลนิรันดร์ เป็นหนึ่งในแนวคิดที่ทรงอิทธิพลที่สุดในประวัติศาสตร์ศาสนา

ตอนต่อไป: ศาสนายูดาห์ ศรัทธาที่เกิดในหมู่ชนกลุ่มเล็กระหว่างจักรวรรดิใหญ่ ซึ่งคัมภีร์ของพวกเขาจะหล่อหลอมทั้งศาสนาคริสต์และอิสลาม