ตุลาคม 2026 · เฮอริเคนไซมอนและไอเซยาส

เครื่องจักรความร้อนกลางทะเล

จะเรียกว่าเฮอริเคน ไต้ฝุ่น หรือไซโคลน ก็คือพายุชนิดเดียวกัน และมันใช้น้ำทะเลอุ่นเป็นเชื้อเพลิง มาแยกชิ้นส่วนพายุในแบบสามมิติ ดูว่าพลังงานมาจากไหน ทำไมมันหมุน ทำไมตาพายุจึงสงบ ระดับความแรงหมายถึงอะไร และทำไมน้ำทะเลที่ยกตัวขึ้นจึงมักอันตรายที่สุด

Interactive 3D film8 นาที1962 to 2026เผยแพร่ 2026-10-14

ดูภาพยนตร์ 3 มิติแบบโต้ตอบ Read in English

บทนำ

ตุลาคม 2026 · เฮอริเคนสองลูก

เครื่องจักรความร้อน

ภายในสัปดาห์เดียว เฮอริเคนสองลูกพัดถล่มอเมริกาเหนือ ทั้งสองใช้เชื้อเพลิงเดียวกัน คือน้ำทะเลอุ่น

วันที่ 9 ตุลาคม 2026 เฮอริเคนไอเซยาสขึ้นฝั่งใกล้เมืองเดสติน รัฐฟลอริดา ด้วยความแรงระดับ 2 ทำให้ผู้ใช้ไฟฟ้ากว่าสี่แสนเจ็ดหมื่นรายไฟดับ

วันต่อมา นอกชายฝั่งแปซิฟิกของเม็กซิโก เฮอริเคนไซมอนแรงขึ้นถึงระดับ 4 ลมแรงสองร้อยสี่สิบกิโลเมตรต่อชั่วโมง

จากนั้นไซมอนเคลื่อนตัวช้า ๆ เลียบชายฝั่งใกล้เปอร์โตบายาร์ตา และเทฝนลงมาไม่หยุด

ทะเลอุ่นที่สงบนิ่ง กลายเป็นเครื่องจักรแบบนี้ได้อย่างไร มาลองแยกชิ้นส่วนพายุดูกัน

**เฮอริเคนมองจากวงโคจร** ภาพประกอบ: เฮอริเคนที่เติบโตเต็มที่ มีตาพายุชัดเจน

Cat 2: ไอเซยาสขึ้นฝั่งใกล้เดสติน ฟลอริดา 9 ต.ค.
471,000+: ผู้ใช้ไฟฟ้าที่ไฟดับในฟลอริดาและแอละแบมา

อ่าวเม็กซิโก ตัวเลขจากศูนย์เฮอริเคนแห่งชาติสหรัฐฯ และ PowerOutage.us ตามรายงานของ Bernama–Xinhua

Cat 4: ไซมอน 10 ต.ค.
240 km/h: ลมแรงต่อเนื่องสูงสุด (150 ไมล์/ชม.)

ชายฝั่งแปซิฟิกของเม็กซิโก ตามข้อมูลของศูนย์เฮอริเคนแห่งชาติสหรัฐฯ ผ่านสำนักข่าว AP

**เครื่องจักรเดียว หลายชื่อ** ภาพประกอบ: เฮอริเคนหมุนวนนอกชายฝั่งที่เป็นภูเขา

บทนำ · ทำไมข่าวนี้จึงสำคัญ

เฮอริเคนสองลูกในสัปดาห์เดียว

วันที่ 9 ตุลาคม 2026 เฮอริเคนไอเซยาส (Isaias) ขึ้นฝั่งใกล้เมืองเดสตินบนชายฝั่งอ่าวเม็กซิโกของรัฐฟลอริดา ด้วยความแรงระดับ 2 ลม 169 กม./ชม. หลังจากแรงถึงระดับ 3 อยู่ช่วงสั้น ๆ ผู้ใช้ไฟฟ้ากว่า 471,000 รายในฟลอริดาและแอละแบมาไฟดับ วันที่ 10 ตุลาคม เฮอริเคนไซมอน (Simon) นอกชายฝั่งแปซิฟิกของเม็กซิโกแรงขึ้นถึงระดับ 4 ลมแรงต่อเนื่องสูงสุด 240 กม./ชม. ก่อนอ่อนลงเป็นระดับ 3 ในวันที่ 11 และระดับ 2 ในวันที่ 12 ขณะเคลื่อนตัวช้า ๆ ใกล้เปอร์โตบายาร์ตา โดยมีการพยากรณ์ฝนตกหนักมากในรัฐฮาลิสโก โกลิมา และมิโชอากัง

ไอเซยาส 9 ต.ค.: ระดับ 2
ไซมอน 10 ต.ค.: ระดับ 4

เรื่องนี้ไม่ใช่รายงานข่าว แต่อธิบายสิ่งที่อยู่ภายในพายุทุกลูกแบบนี้ เพื่อให้ตัวเลขในพยากรณ์ครั้งหน้าเข้าใจได้ ลูกโลกแสดงตำแหน่งของพายุสองลูก (สัญลักษณ์ไม่ได้สัดส่วนจริง)

วิธีใช้: เลือกบทใต้ภาพ หรือกด ← → เพื่อเปลี่ยนขั้น · ▶ เล่นขั้นนั้น · ลากเพื่อหมุน เลื่อนหรือถ่างนิ้วเพื่อซูม · “เล่นทั้งเรื่อง” จะเล่นทุกขั้นเต็มจอ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): Bernama–Xinhua: Hurricane Isaias makes landfall in Florida (10 Oct 2026); AP via WECT: Simon strengthens into a Category 4 hurricane (10 Oct 2026); AP via WECT: Hurricane Simon pounds Mexico’s Pacific coast (11 Oct 2026); CBS News: Hurricane Simon lashes Mexico’s Pacific coast (12 Oct 2026)

พายุเดียว สามชื่อ

เฮอริเคน ไต้ฝุ่น ไซโคลน

พายุชนิดเดียวกัน แต่เรียกชื่อต่างกันไปในแต่ละมหาสมุทร

นักวิทยาศาสตร์เรียกพายุแบบนี้ว่าพายุหมุนเขตร้อน คือกลุ่มพายุฝนฟ้าคะนองขนาดมหึมาที่หมุนวนอยู่เหนือทะเลอุ่นในเขตร้อน

เมื่อลมแรงต่อเนื่องถึงหนึ่งร้อยสิบเก้ากิโลเมตรต่อชั่วโมง ถ้าอยู่ในมหาสมุทรแอตแลนติกหรือแปซิฟิกตะวันออกเฉียงเหนือ จะเรียกว่าเฮอริเคน

ถ้าอยู่ในแปซิฟิกตะวันตกเฉียงเหนือ พายุลูกเดียวกันนี้คือไต้ฝุ่น ชื่อที่คนไทยคุ้นหู ส่วนในมหาสมุทรอินเดียและแปซิฟิกใต้ เรียกว่าพายุไซโคลน

แต่ละปี ทั่วโลกมีพายุแบบนี้ราวแปดสิบหกลูกที่แรงถึงขั้นพายุโซนร้อนขึ้นไป

**พายุหมุนเขตร้อน** ระบบเมฆและพายุฝนฟ้าคะนองที่หมุนวนเหนือทะเลอุ่น (ภาพประกอบ)

119 km/h: ลมต่อเนื่องที่ทำให้เป็นเฮอริเคนหรือไต้ฝุ่น (74 ไมล์/ชม.)
63 km/h: พายุโซนร้อน (39 ไมล์/ชม.)

เมื่อไรจึงเรียกว่าอะไร ระบบที่อ่อนกว่านั้นเรียกว่าพายุดีเปรสชันเขตร้อน

เฮอริเคน: แอตแลนติกเหนือ แปซิฟิกเหนือตอนกลางและตะวันออก
ไต้ฝุ่น: แปซิฟิกตะวันตกเฉียงเหนือ
พายุไซโคลนเขตร้อน: แปซิฟิกใต้และมหาสมุทรอินเดีย
“เฮอริเคน” มาจากคำว่า Huricán ของชาวไตโน “ไต้ฝุ่น” อาจมาจากภาษาจีนหรือกรีก

พายุเดียวกัน ชื่อตามถิ่น

~86: พายุระดับโซนร้อนขึ้นไปต่อปี ทั่วโลก
~47: แรงถึงระดับเฮอริเคน

ทุกปี

บทนำ · ขั้นที่ 1 · ชื่อเรียก

พายุเดียว สามชื่อ

“พายุหมุนเขตร้อน” (tropical cyclone) คือชื่อทางวิทยาศาสตร์ของระบบเมฆและพายุฝนฟ้าคะนองที่หมุนวนอย่างเป็นระบบเหนือทะเลเขตร้อนหรือกึ่งเขตร้อน เมื่อลมแรงต่อเนื่องสูงสุดถึง 119 กม./ชม. (74 ไมล์/ชม.) จะเรียกว่าเฮอริเคนในแอตแลนติกเหนือและแปซิฟิกเหนือตอนกลางและตะวันออก เรียกว่าไต้ฝุ่นในแปซิฟิกตะวันตกเฉียงเหนือ และเรียกว่าพายุไซโคลนเขตร้อนในแปซิฟิกใต้และมหาสมุทรอินเดีย

เฮอริเคน / ไต้ฝุ่น: ≥ 119 กม./ชม.
พายุโซนร้อน: ≥ 63 กม./ชม.
แต่ละปีทั่วโลก: พายุโซนร้อนราว 86 ลูก ในจำนวนนี้ราว 47 ลูกแรงถึงระดับเฮอริเคน

ป้ายบนลูกโลกบอกแอ่งมหาสมุทรหลัก คำว่า “เฮอริเคน” มาจาก Huricán ชื่อในภาษาของชาวไตโนผ่านคำสเปน huracán ส่วน “ไต้ฝุ่น” อาจมาจากภาษาจีน (ต้าเฟิง แปลว่าลมใหญ่) หรือจากไทฟอนในเทพนิยายกรีกผ่านภาษาเปอร์เซียและอาหรับ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): NOAA Ocean Service: Hurricane, cyclone or typhoon?; Wikipedia: Tropical cyclogenesis; New World Encyclopedia: Tropical cyclone

บทที่ I · ส่วนผสม

ส่วนผสมที่หนึ่ง

มหาสมุทรที่อุ่น

ถังเชื้อเพลิงคือน้ำทะเลเขตร้อนชั้นบนหนาราวห้าสิบเมตร

พายุหมุนเขตร้อนทุกลูกเริ่มจากน้ำทะเลอุ่น อย่างน้อยยี่สิบหกจุดห้าองศาเซลเซียส และอุ่นลึกลงไปราวห้าสิบเมตร

น้ำอุ่นระเหยได้เร็ว อากาศเหนือผิวน้ำจึงอัดแน่นด้วยไอน้ำ และไอน้ำนี้แบกพลังงานที่ซ่อนอยู่ เรียกว่าความร้อนแฝง

ลองดูในภาพ ถ้าทำให้ทะเลเย็นกว่ายี่สิบหกจุดห้าองศา พายุจะขาดอาหาร แต่ถ้าทะเลอุ่นขึ้น พายุจะโตขึ้น

≥ 26.5 °C: อุณหภูมิผิวน้ำทะเล (80 °F)
~50 m: ความลึกที่ชั้นน้ำอุ่นต้องมี

เชื้อเพลิง NOAA ระบุว่ายังไม่ทราบความลึกที่ต้องการอย่างแน่ชัด

**ชั้นน้ำอุ่นด้านบน** แสงแดดทำให้ผิวมหาสมุทรเขตร้อนอุ่นขึ้น (ภาพประกอบ)

น้ำอุ่นระเหย
ไอน้ำเก็บความร้อนแฝงไว้
เมื่อกลั่นตัวเป็นฝน ความร้อนจะถูกปล่อยออกมา

พลังงานที่ซ่อนอยู่ ลองกดปุ่มอุณหภูมิในภาพ

บทที่ I · ขั้นที่ 2 · น้ำอุ่น

มหาสมุทรที่อุ่น

ฝ่ายวิจัยเฮอริเคนของ NOAA ระบุว่าเงื่อนไขแรกของการเกิดพายุหมุนเขตร้อน คือน้ำทะเลอุ่นอย่างน้อย 26.5 °C ลึกลงไปราว 50 เมตร น้ำอุ่นระเหยได้ง่าย ไอน้ำแบกความร้อนแฝง (latent heat) ซึ่งจะถูกปล่อยออกมาอีกครั้งเมื่อไอน้ำกลั่นตัวเป็นเมฆและฝน

ผิวน้ำทะเล: ≥ 26.5 °C
ชั้นน้ำอุ่น: ลึก ~50 ม.

ส่วนที่กดเล่นได้: ปุ่มในภาพใช้ตั้งอุณหภูมิน้ำทะเลใต้พายุจำลองแบบง่าย การตอบสนองเป็นแผนภาพเท่านั้น พายุจริงต้องการส่วนผสมอื่นในขั้นถัดไปด้วย และใช้เวลาหลายวัน ไม่ใช่ไม่กี่วินาที ความสูงในภาพขยายเกินจริง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): NOAA AOML Hurricane FAQ: How do tropical cyclones form?; New World Encyclopedia: Tropical cyclone

ส่วนผสมที่สองถึงห้า

สภาพอากาศที่เหมาะเจาะ

แค่น้ำอุ่นยังไม่พอ ต้องมีอีกสี่อย่างมาบรรจบกัน

แค่น้ำอุ่นยังไม่พอ อากาศเบื้องบนราวห้ากิโลเมตรเหนือทะเลต้องชื้นด้วย เมฆที่ลอยขึ้นจะได้ไม่แห้งไปเสียก่อน

ลมในทุกระดับความสูงต้องใกล้เคียงกัน ถ้าลมเฉือนแรงเกินราวสิบเมตรต่อวินาที พายุที่เพิ่งก่อตัวจะถูกฉีกจนแตก

ต้องมีเมล็ดพันธุ์ คือกลุ่มพายุฝนฟ้าคะนองที่เริ่มหมุนอยู่บ้างแล้ว

และต้องอยู่ห่างจากเส้นศูนย์สูตรอย่างน้อยห้าร้อยกิโลเมตร เหตุผลจะชัดเจนเมื่อเราดูเรื่องการหมุน

**อากาศชื้นเบื้องบน** เมฆก่อตัวสูงได้ก็ต่อเมื่ออากาศรอบ ๆ ยังชื้นอยู่ (ภาพประกอบ)

< 10 m/s: ลมเฉือนแนวดิ่ง (ราว 36 กม./ชม.)

ลมชั้นบนต้องนิ่ง ลมเฉือนคือความต่างของลมที่ระดับความสูงต่างกัน

ทะเลอุ่น ≥ 26.5 °C ลึก ~50 ม.
อากาศชื้นที่ความสูงราว 5 กม.
ลมเฉือนต่ำ
เมล็ดพันธุ์: กลุ่มพายุฝนที่เริ่มหมุน
ห่างเส้นศูนย์สูตร ≥ 500 กม.

สูตร

≥ 500 km: จากเส้นศูนย์สูตร

ห่างจากเส้นศูนย์สูตร แถบสีจางบนลูกโลกคือเขตที่อยู่ในราว 4.5 องศาจากเส้นศูนย์สูตร

บทที่ I · ขั้นที่ 3 · สูตรของพายุ

สภาพอากาศที่เหมาะเจาะ

NOAA ระบุเงื่อนไขอื่นของการเกิดพายุไว้ ได้แก่ อากาศค่อนข้างชื้นในระดับกลางของโทรโพสเฟียร์ (สูงราว 5 กม.) ลมเฉือนแนวดิ่ง (vertical wind shear) ต่ำ น้อยกว่าราว 10 เมตรต่อวินาที มีความแปรปรวนใกล้ผิวน้ำที่หมุนและดูดอากาศเข้ามาอยู่ก่อนแล้ว และอยู่ห่างจากเส้นศูนย์สูตรอย่างน้อยราว 500 กม. ถึงจะครบทุกข้อ ความแปรปรวนส่วนใหญ่ก็ไม่ได้กลายเป็นพายุ

ทะเลอุ่น ≥ 26.5 °C ลึกราว 50 ม.
อากาศระดับกลางชื้น เมฆจึงเติบโตต่อได้
ลมเฉือนต่ำ ความร้อนของพายุจึงซ้อนอยู่เหนือศูนย์กลาง
มีความแปรปรวนตั้งต้นที่หมุนอยู่แล้ว
ห่างเส้นศูนย์สูตร ≥ ราว 500 กม. เพื่อให้เกิดแรงคอริออลิส

บนลูกโลก สีส้มคือทะเลเขตร้อนที่มักอุ่นพอในฤดูร้อนของมัน เป็นแถบแผนภาพ ไม่ใช่แผนที่อุณหภูมิที่วัดจริง แถบสีจางคือเขตศูนย์สูตรที่แทบไม่เคยเกิดพายุหมุน

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): NOAA AOML Hurricane FAQ: How do tropical cyclones form?; Wikipedia: Tropical cyclogenesis

บทที่ II · เครื่องยนต์

มันทำงานอย่างไร

ปล่องไฟของอากาศที่ลอยขึ้น

อากาศหมุนวนเข้าที่ผิวน้ำ ลอยขึ้นที่กำแพงตาพายุ แล้วไหลออกที่ยอด

มาดูเครื่องยนต์กัน เราผ่าพายุออกเป็นสองซีก ใกล้ผิวน้ำ อากาศชื้นหมุนวนเข้าหาความกดอากาศต่ำที่ใจกลาง

พอเข้าใกล้ใจกลาง อากาศพุ่งขึ้นในวงแหวนของเมฆที่สูงตระหง่าน ยิ่งลอยสูงยิ่งเย็นลง ไอน้ำจึงกลั่นตัวเป็นฝน

การกลั่นตัวปล่อยความร้อนแฝงที่ได้มาจากทะเลออกมา ความร้อนนั้นทำให้อากาศทั้งแท่งอุ่นขึ้น ความกดอากาศที่ผิวน้ำจึงลดลง และดูดอากาศเข้ามามากขึ้นอีก

ที่ยอดพายุ อากาศที่แห้งแล้วแผ่ออกไปด้านข้าง กลายเป็นเมฆซีร์รัสบาง ๆ ปกคลุมอยู่สูงลิบ

**อากาศไหลเข้าและลอยตัว** อากาศชื้นลอยตัวขึ้นและก่อเป็นเมฆก้อนสูง (ภาพประกอบ)

1 · อากาศชื้นหมุนวนเข้าหาศูนย์กลางเหนือทะเล
2 · ลอยขึ้นที่กำแพงตาพายุและเย็นลง
3 · ไอน้ำกลั่นตัว ปล่อยความร้อนออกมา
4 · อากาศอุ่นขึ้น → ความกดอากาศผิวน้ำต่ำลง → ดูดอากาศเข้ามามากขึ้น

วงจรที่ป้อนตัวเอง

แกนอุ่น: ความร้อนจากการกลั่นตัว ไม่ใช่จากมวลอากาศปะทะกัน

ต่างจากพายุทั่วไปอย่างไร พายุในละติจูดกลางได้พลังงานจากความต่างอุณหภูมิของมวลอากาศเป็นหลัก

**อากาศไหลออก** ที่ยอดพายุ อากาศแผ่ออกเป็นเมฆซีร์รัสบาง ๆ ซึ่งมักเป็นสัญญาณแรกว่าพายุกำลังมา (ภาพประกอบ)

บทที่ II · ขั้นที่ 4 · เครื่องยนต์

ปล่องไฟของอากาศที่ลอยขึ้น

พายุหมุนเขตร้อนเป็นพายุ “แกนอุ่น” (warm core) พลังงานของมันมาจากความร้อนที่ปล่อยออกมาเมื่อไอน้ำกลั่นตัว ไม่ใช่จากความต่างของมวลอากาศแบบพายุในละติจูดกลาง ใกล้ผิวน้ำ อากาศชื้นไหลเข้าหาความกดอากาศต่ำที่ใจกลาง พอใกล้ใจกลางก็เลี้ยวขึ้นในกำแพงตาพายุ (eyewall) อากาศที่ลอยขึ้นจะเย็นลง ไอน้ำกลั่นตัว ความร้อนแฝงที่ปล่อยออกมาทำให้อากาศทั้งแท่งอุ่นขึ้น ความกดอากาศที่ผิวน้ำจึงต่ำลงและดูดอากาศเข้ามาเพิ่ม ที่ยอดพายุ อากาศไหลออกเป็นเมฆซีร์รัสระดับสูง

อากาศไหลเข้า: ใกล้ผิวน้ำ
อากาศไหลออก: ที่ยอดพายุ

ภาพนี้ผ่าพายุครึ่งซีกด้านหน้าออก จุดสีฟ้าอมเขียวคืออากาศชื้นที่ไหลเข้า สีส้มคือจุดที่ความร้อนถูกปล่อยออกในกำแพงตาพายุ จุดสีจางคืออากาศที่ไหลออก ความสูงขยายเกินจริงราวสิบเท่าเมื่อเทียบกับความกว้าง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): New World Encyclopedia: Tropical cyclone; Hurricanes: Science and Society (University of Rhode Island): Hurricane structure

เครื่องจักรความร้อน

สองร้อยเท่าของไฟฟ้าทั้งโลก

พลังงานเกือบทั้งหมดของเฮอริเคนอยู่ในรูปความร้อน ไม่ใช่ลม

นี่ทำให้เฮอริเคนเป็นเครื่องจักรความร้อน มันเปลี่ยนความร้อนจากมหาสมุทรเป็นการเคลื่อนที่ เหมือนเครื่องยนต์รถที่เปลี่ยนการเผาไหม้เชื้อเพลิงเป็นการเคลื่อนที่

นักวิจัยเฮอริเคนของ NOAA ประมาณว่า ฝนจากเฮอริเคนโดยเฉลี่ยหนึ่งลูกปล่อยความร้อนราวหกร้อยล้านล้านวัตต์

เท่ากับราวสองร้อยเท่าของกำลังผลิตไฟฟ้าของทั้งโลก ณ เวลาที่ทำการประมาณ

มีเพียงราวหนึ่งในสี่ร้อยเท่านั้นที่กลายเป็นลม แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังราวครึ่งหนึ่งของกำลังผลิตไฟฟ้าทั้งโลก

**เครื่องจักรความร้อน** การกลั่นตัวในเมฆก้อนสูงปล่อยความร้อนมหาศาล (ภาพประกอบ)

6 × 10¹⁴ W: ความร้อนจากฝนของเฮอริเคนโดยเฉลี่ย

ประมาณการของ NOAA เท่ากับ 5.2 × 10¹⁹ จูลต่อวัน

≈ 200 ×: กำลังผลิตไฟฟ้าของทั้งโลก

เทียบกับมนุษย์

ความร้อนจากฝน	600 TW
ลม (พลังงานจลน์)	1.5 TW

พลังงานไปอยู่ไหน ลมได้ไปราว 1 ใน 400 ของความร้อน

บทที่ II · ขั้นที่ 5 · กำลังของพายุ

สองร้อยเท่าของไฟฟ้าทั้งโลก

ฝ่ายวิจัยเฮอริเคนของ NOAA ประมาณพลังงานของเฮอริเคนโดยเฉลี่ยไว้สองแบบ แบบแรกนับความร้อนที่ปล่อยจากฝน (ราว 2.1 × 10¹⁶ ลูกบาศก์เซนติเมตรต่อวัน) ได้ 5.2 × 10¹⁹ จูลต่อวัน หรือ 6 × 10¹⁴ วัตต์ ราว 200 เท่าของกำลังผลิตไฟฟ้าของโลก แบบที่สองนับเฉพาะพลังงานที่ใช้ขับลม ได้ 1.3 × 10¹⁷ จูลต่อวัน หรือ 1.5 × 10¹² วัตต์ ราวครึ่งหนึ่งของกำลังผลิตไฟฟ้าโลก ความร้อนจึงมากกว่าพลังงานลมราว 400 เท่า

ความร้อนที่ปล่อยออก: 6 × 10¹⁴ วัตต์
ลม: 1.5 × 10¹² วัตต์

การเปรียบเทียบใช้กำลังผลิตไฟฟ้าโลกตามที่ระบุในหน้าคำถามที่พบบ่อยของ NOAA ซึ่งเขียนไว้หลายปีก่อน ปัจจุบันกำลังผลิตเพิ่มขึ้นแล้ว อัตราส่วนจริงวันนี้จึงน้อยกว่านี้บ้าง สิ่งสำคัญคือขนาดของตัวเลข

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): NOAA AOML Hurricane FAQ: How much energy does a hurricane release?; New World Encyclopedia: Tropical cyclone

บทที่ III · การหมุน

ทำไมจึงหมุน

ปรากฏการณ์คอริออลิส

การหมุนของโลกทำให้อากาศที่ไหลเข้ากลายเป็นวังวน และหมุนสวนทางกันในซีกโลกเหนือกับใต้

ทำไมพายุจึงหมุน ก็เพราะโลกหมุนอยู่ข้างใต้มัน

อากาศที่พุ่งเข้าหาความกดอากาศต่ำ จะถูกการหมุนของโลกผลักออกด้านข้าง ซีกโลกเหนือเบนไปทางขวา ซีกโลกใต้เบนไปทางซ้าย เรียกว่าปรากฏการณ์คอริออลิส

พายุในซีกโลกเหนือจึงหมุนทวนเข็มนาฬิกา ส่วนในซีกโลกใต้หมุนตามเข็ม ลองกดปุ่มสลับซีกโลกดู

ที่เส้นศูนย์สูตร แรงผลักด้านข้างนี้เป็นศูนย์ อากาศไหลตรงเข้าไปเลย การหมุนจึงก่อตัวไม่ได้ เพราะเหตุนี้พายุจึงแทบไม่เคยเกิดที่นั่น

**พายุที่หมุนวน** แถบเมฆรูปเกลียวม้วนเข้าหาใจกลาง (ภาพประกอบ)

f = 2\,\Omega\,\sin\varphi

$f$: พารามิเตอร์คอริออลิส: ความแรงของแรงผลักด้านข้าง
$\Omega$: อัตราการหมุนของโลก (หนึ่งรอบต่อวัน)
$\varphi$: ละติจูด

เป็นศูนย์ที่เส้นศูนย์สูตร sin 0° = 0 ค่า f จึงเป็นศูนย์ที่เส้นศูนย์สูตร เป็นบวกในซีกโลกเหนือ และเป็นลบในซีกโลกใต้

↺: ซีกโลกเหนือ: ทวนเข็มนาฬิกา
↻: ซีกโลกใต้: ตามเข็มนาฬิกา

หมุนสวนทางกัน

ที่เส้นศูนย์สูตร การหมุนก่อตัวไม่ได้
ความเชื่อผิด ๆ: น้ำในอ่างไม่ได้หมุนกลับทิศ “เพราะคอริออลิส”
ในอ่างล้างหน้า แรงนี้อ่อนเกินไป รูปทรงของอ่างต่างหากที่กำหนด

แล้วอ่างอาบน้ำล่ะ

บทที่ III · ขั้นที่ 6 · ปรากฏการณ์คอริออลิส

ทำไมพายุจึงหมุน

บนโลกที่หมุนอยู่ อากาศที่เคลื่อนที่จะถูกเบี่ยงทิศ ไปทางขวาในซีกโลกเหนือ และไปทางซ้ายในซีกโลกใต้ อากาศที่ไหลเข้าหาศูนย์กลางความกดอากาศต่ำจึงถูกบิดเป็นวังวนทวนเข็มนาฬิกาในซีกโลกเหนือ และตามเข็มนาฬิกาในซีกโลกใต้ ความแรงของผลนี้กำหนดด้วยพารามิเตอร์คอริออลิส f = 2Ω sin φ ซึ่งเป็นศูนย์ที่เส้นศูนย์สูตร พายุหมุนจึงมักก่อตัวห่างออกไปอย่างน้อยราว 500 กม. (ราว 4.5–5 องศาละติจูด) มีข้อยกเว้นน้อยมาก

ซีกโลกเหนือ: ↺
ซีกโลกใต้: ↻

ส่วนที่กดเล่นได้: ภาพนี้เป็นผืนทะเลแบนแบบง่ายที่มีความกดอากาศต่ำอยู่ตรงกลาง (แผนภาพ ไม่ได้สัดส่วนจริง) แต่ละจุดคือก้อนอากาศที่ถูกดึงเข้าหาความกดต่ำ และถูกแรงคอริออลิสผลักด้านข้าง โดยมีแรงเสียดทานด้วย ลองสลับซีกเหนือ เส้นศูนย์สูตร และซีกใต้ NOAA ระบุว่าแรงนี้อ่อนเกินกว่าจะกำหนดทิศที่น้ำไหลลงอ่างล้างหน้า

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): NOAA AOML Hurricane FAQ: Why do tropical cyclones rotate?; University at Albany ATM 317: Apparent forces and the Coriolis force; Wikipedia: Tropical cyclogenesis

กายวิภาคของเฮอริเคน

ตาพายุและกำแพง

จุดที่สงบที่สุดของพายุ อยู่ติดกับจุดที่รุนแรงที่สุด

มองลงมาที่เฮอริเคนที่โตเต็มที่ ใจกลางคือตาพายุ ซึ่งมักกว้างยี่สิบถึงห้าสิบกิโลเมตร ลมเบา และท้องฟ้ามักโปร่ง

รอบตาพายุคือกำแพงตาพายุ วงแหวนของเมฆสูงตระหง่านที่มีลมแรงที่สุดและฝนหนักที่สุด

แถบฝนรูปเกลียวม้วนเข้าหามัน นำฝนกระหน่ำและลมกระโชกมาเป็นระลอก สลับกับช่วงที่สงบกว่า

พายุทั้งลูกมักกว้างหลายร้อยกิโลเมตร ลูกที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่บันทึกได้คือไต้ฝุ่นทิปในปี 1979 กว้างถึงสองพันสองร้อยยี่สิบกิโลเมตร

20–50 km: ความกว้างทั่วไปของตาพายุ

ตาพายุ แทบไม่มีเมฆ ลมเบา

**กำแพงตาพายุ** มองจากในตาพายุ กำแพงตาพายุตั้งตระหง่านเหมือนอัฒจันทร์สนามกีฬา (ภาพประกอบ)

**แถบฝน** แถบฝนหนักที่หมุนเป็นเกลียว สลับกับช่องว่างที่ฝนน้อย (ภาพประกอบ)

2,220 km: ไต้ฝุ่นทิป ปี 1979: พายุหมุนเขตร้อนใหญ่ที่สุดเท่าที่บันทึกได้
~100 km: ขอบเขตลมทั้งหมดของพายุไซโคลนเทรซีตอนขึ้นฝั่ง

ขนาดต่างกันมหาศาล

บทที่ III · ขั้นที่ 7 · โครงสร้าง

ตาพายุและกำแพง

ตาพายุของเฮอริเคนมักกว้าง 20–50 กม. แทบไม่มีเมฆ ลมเบา กำแพงตาพายุ (eyewall) ที่ล้อมรอบมีลมแรงที่สุดและฝนหนักที่สุด เกิดขึ้นตรงที่อากาศอุ่นที่ไหลเข้าเลี้ยวขึ้นข้างบน ถัดออกไปคือแถบฝนรูปเกลียว (rainbands) ที่นำฝนหนัก ลมแรง และบางครั้งพายุทอร์นาโด สลับกับช่องว่างที่ฝนน้อย ลมระดับเฮอริเคนมักแผ่กว้างราว 160 กม. และลมระดับพายุโซนร้อนอาจไปไกลเกือบ 500 กม. จากตาของเฮอริเคนลูกใหญ่

ตาพายุ: 20–50 กม.
ลมแรงที่สุด: 10–50 กม.
ใหญ่ที่สุดเท่าที่บันทึกได้: ไต้ฝุ่นทิป ตุลาคม 1979 กว้าง 2,220 กม.

เส้นสีคือตัวติดตามลม เคลื่อนเร็วที่สุด (สีแดง) ในกำแพงตาพายุ และช้าลงเมื่อออกไปด้านนอก ความเร็วในภาพลดลงเพื่อให้มองเห็นได้ ด้านขวาของทิศที่พายุเคลื่อนที่ ความเร็วของตัวพายุจะบวกเข้ากับลม ด้านนั้นจึงมักสร้างความเสียหายมากที่สุด

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): Hurricanes: Science and Society (University of Rhode Island): Hurricane structure; Wikipedia: Typhoon Tip

บทที่ IV · แรงแค่ไหน

การวัดความแรงของพายุ

ระดับ 1 ถึง 5

มาตราแซฟเฟอร์–ซิมป์สันจัดระดับเฮอริเคนจากลมอย่างเดียว

นักพยากรณ์จัดระดับเฮอริเคนด้วยมาตราแซฟเฟอร์–ซิมป์สัน ตั้งแต่ระดับหนึ่งถึงห้า โดยใช้ความเร็วลมสูงสุดที่เฉลี่ยในหนึ่งนาที

ระดับหนึ่งเริ่มที่หนึ่งร้อยสิบเก้ากิโลเมตรต่อชั่วโมง ตั้งแต่ระดับสามที่หนึ่งร้อยเจ็ดสิบแปด ถือเป็นเฮอริเคนรุนแรง และระดับห้าเริ่มที่สองร้อยห้าสิบสอง

ลองกดเลือกระดับ แล้วดูพายุบีบตัวแน่นขึ้น

แต่มาตรานี้วัดแค่ลม ไม่ได้บอกอะไรเรื่องฝนหรือคลื่นพายุซัดฝั่ง ซึ่งมักสร้างความเสียหายมากที่สุด

**การวัดลม** เครื่องบินสำรวจบินเข้าไปในพายุเพื่อวัดลมและความกดอากาศ (ภาพประกอบ)

ระดับ 1	119–153
ระดับ 2	154–177
ระดับ 3	178–208
ระดับ 4	209–251
ระดับ 5	≥ 252

มาตราลมเฮอริเคนแซฟเฟอร์–ซิมป์สัน แถบที่เน้นคือเฮอริเคนรุนแรง (ระดับ 3 ขึ้นไป)

1971 วิศวกรเฮอร์เบิร์ต แซฟเฟอร์คิดมาตรานี้
1973 ฉบับของโรเบิร์ต ซิมป์สันเผยแพร่ต่อสาธารณะ
2010 ตัดเรื่องความกดอากาศและคลื่นพายุออก เหลือแต่ลม

ประวัติ

ไม่อยู่ในมาตรา: คลื่นพายุซัดฝั่ง
ไม่อยู่ในมาตรา: ปริมาณฝนและน้ำท่วม
ไม่อยู่ในมาตรา: ขนาดของพายุ

สิ่งที่ตัวเลขไม่ได้บอก

บทที่ IV · ขั้นที่ 8 · มาตราแซฟเฟอร์–ซิมป์สัน

ระดับ 1 ถึง 5

มาตราลมเฮอริเคนแซฟเฟอร์–ซิมป์สัน (Saffir–Simpson Hurricane Wind Scale) จัดระดับเฮอริเคนจากความเร็วลมเฉลี่ยหนึ่งนาทีที่สูงที่สุด วัดที่ความสูง 10 เมตรจากพื้น วิศวกรโยธาเฮอร์เบิร์ต แซฟเฟอร์คิดขึ้นในปี 1971 โรเบิร์ต ซิมป์สัน ผู้อำนวยการศูนย์เฮอริเคนแห่งชาติสหรัฐฯ ในขณะนั้น เพิ่มเรื่องคลื่นพายุและน้ำท่วม และเผยแพร่ในปี 1973 ตั้งแต่ปี 2010 กลายเป็นมาตราที่วัดลมอย่างเดียว ระดับ 3 ขึ้นไปเรียกว่า “เฮอริเคนรุนแรง” (major hurricane)

ระดับ 1: 119–153 กม./ชม.
ระดับ 2: 154–177 กม./ชม.
ระดับ 3: 178–208 กม./ชม.
ระดับ 4: 209–251 กม./ชม.
ระดับ 5: ≥ 252 กม./ชม.

ส่วนที่กดเล่นได้: ปุ่มระดับจะเปลี่ยนความเร็วลมสูงสุดของพายุจำลอง มาตรานี้ไม่ได้รวมคลื่นพายุซัดฝั่ง ปริมาณฝน หรือขนาดของพายุ นักพยากรณ์จึงเตือนเรื่องเหล่านี้แยกต่างหาก หน่วยงานอื่น เช่น สำนักอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่น ใช้ลมเฉลี่ย 10 นาทีและมีระดับของตนเอง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): Wikipedia: Saffir–Simpson scale

เติบโตแบบระเบิด

การทวีกำลังอย่างรวดเร็ว

เหนือน้ำทะเลที่อุ่นจัด พายุอาจแรงขึ้นเร็วจนน่ากลัว

บางครั้งพายุก็แรงขึ้นแบบระเบิด เมื่อลมแรงขึ้นอย่างน้อยสามสิบนอต ราวห้าสิบห้ากิโลเมตรต่อชั่วโมง ภายในยี่สิบสี่ชั่วโมง นักพยากรณ์เรียกว่าการทวีกำลังอย่างรวดเร็ว

สถิติเป็นของเฮอริเคนแพทริเซีย นอกชายฝั่งเม็กซิโกเดียวกับไซมอน เมื่อตุลาคม 2015 ลมของมันเพิ่มจากหนึ่งร้อยสามสิบเจ็ด เป็นสามร้อยสามสิบกิโลเมตรต่อชั่วโมง ในเวลาเพียงยี่สิบสี่ชั่วโมง

ที่จุดสูงสุด แพทริเซียมีลมสามร้อยสี่สิบห้ากิโลเมตรต่อชั่วโมง แรงที่สุดเท่าที่เคยวัดได้อย่างเชื่อถือได้ ส่วนความกดอากาศต่ำที่สุดเท่าที่บันทึกได้ คือแปดร้อยเจ็ดสิบเฮกโตปาสกาล เป็นของไต้ฝุ่นทิป

≥ 30 kt: ลมแรงขึ้นภายใน 24 ชม. (≈ 55 กม./ชม.)

การทวีกำลังอย่างรวดเร็ว นิยามที่ศูนย์เฮอริเคนแห่งชาติสหรัฐฯ ใช้ มักเกิดเหนือน้ำทะเลที่อุ่นมาก

22 ต.ค. 2015 06 UTC	137 km/h
23 ต.ค. 2015 06 UTC	330 km/h

เฮอริเคนแพทริเซียใน 24 ชั่วโมง 85 → 205 ไมล์/ชม. ขณะที่ความกดอากาศลดลง 95 hPa เร็วที่สุดเท่าที่ศูนย์เฮอริเคนแห่งชาติสหรัฐฯ เคยเห็น

345 km/h: แพทริเซีย 23 ต.ค. 2015: ลมต่อเนื่องแรงที่สุดที่วัดได้อย่างเชื่อถือได้
870 hPa: ไต้ฝุ่นทิป 12 ต.ค. 1979: ความกดอากาศต่ำที่สุดเท่าที่บันทึกได้

สถิติ ความกดอากาศปกติที่ระดับน้ำทะเลราว 1,013 hPa

บทที่ IV · ขั้นที่ 9 · การทวีกำลังอย่างรวดเร็ว

เติบโตแบบระเบิด

ศูนย์เฮอริเคนแห่งชาติสหรัฐฯ เรียกการที่ลมแรงต่อเนื่องสูงสุด (เฉลี่ยหนึ่งนาที) เพิ่มขึ้นอย่างน้อย 30 นอตภายใน 24 ชั่วโมงว่า “การทวีกำลังอย่างรวดเร็ว” (rapid intensification) ซึ่งมักเกิดเหนือทะเลที่ผิวน้ำอุ่นและสะสมความร้อนไว้มาก เฮอริเคนแพทริเซีย (Patricia) เพิ่มจาก 85 เป็น 205 ไมล์/ชม. (ราว 137 เป็น 330 กม./ชม.) ระหว่าง 06 UTC วันที่ 22 ถึง 06 UTC วันที่ 23 ตุลาคม 2015 ขณะที่ความกดอากาศใจกลางลดลง 95 hPa เร็วที่สุดเท่าที่ศูนย์ฯ เคยสังเกต มันแรงสูงสุด 345 กม./ชม. ซึ่งเป็นลมต่อเนื่องหนึ่งนาทีที่แรงที่สุดเท่าที่วัดหรือประมาณได้อย่างเชื่อถือได้ และขึ้นฝั่งที่รัฐฮาลิสโก เม็กซิโก ด้วยความแรงระดับ 4

แพทริเซีย 2015: 345 กม./ชม.
ทิป 1979: 870 hPa

ภาพย่อการเติบโต 24 ชั่วโมงของพายุให้เหลือไม่กี่วินาที (แผนภาพ) นักวิจัยตั้งคำถามว่าไต้ฝุ่นบางลูกในภายหลังอาจรุนแรงกว่าทิป แต่ยังขาดข้อมูลวัดที่ชี้ขาด สถิติของทิปจึงยังคงอยู่

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): Wikipedia: Rapid intensification; Wikipedia: Hurricane Patricia; Wikipedia: Typhoon Tip

บทที่ V · ทะเลยกตัว

น้ำ

คลื่นพายุซัดฝั่ง

ในพายุที่ร้ายแรงที่สุดหลายครั้งในประวัติศาสตร์ ตัวคร่าชีวิตคือทะเลเอง

ในพายุที่ร้ายแรงที่สุดหลายครั้งในประวัติศาสตร์ สิ่งที่คร่าชีวิตผู้คนไม่ใช่ลม แต่เป็นทะเล คลื่นพายุซัดฝั่งคือระดับน้ำที่พายุดันให้สูงขึ้นเหนือระดับน้ำขึ้นน้ำลงปกติ

ลมดันน้ำเข้าหาฝั่ง และความกดอากาศต่ำทำให้น้ำทะเลโป่งขึ้น ราวหนึ่งเซนติเมตรต่อความกดอากาศที่ลดลงทุกหนึ่งเฮกโตปาสกาล

ถ้าพื้นทะเลกว้างและตื้น น้ำก็ไม่มีที่ไป คลื่นพายุจึงกองสูงขึ้น ถ้าบวกกับน้ำขึ้นสูงด้วย ก็จะกลายเป็นระดับน้ำขึ้นจากพายุ

ลองกดปุ่มเปลี่ยนระดับน้ำขึ้นน้ำลง และรูปร่างของพื้นทะเลดู

**คลื่นพายุซัดฝั่ง** น้ำทะเลถูกดันข้ามกำแพงกันคลื่นเข้าสู่ถนนริมชายฝั่ง (ภาพประกอบ)

\Delta h \approx 1\ \text{cm} \times \Delta p\,[\text{hPa}]

$\Delta h$: ระดับน้ำที่ยกขึ้นจากความกดอากาศต่ำ
$\Delta p$: ความกดอากาศที่ลดลง

ส่วนที่มาจากความกดอากาศ ความกดลดลง 100 hPa ทำให้น้ำทะเลยกขึ้นราว 1 เมตร ลมที่ดันน้ำเข้าฝั่งมักเพิ่มมากกว่านั้น

ไหล่ทวีปกว้างและตื้น → คลื่นพายุสูงขึ้น คลื่นลูกเล็กลง
ไหล่ทวีปแคบ น้ำลึก → คลื่นพายุต่ำลง คลื่นลูกใหญ่ขึ้น
ระดับน้ำขึ้นจากพายุ = คลื่นพายุซัดฝั่ง + น้ำขึ้นน้ำลงปกติ

อะไรทำให้แย่ลง

คลื่นพายุ: ความสูงเหนือระดับน้ำขึ้นน้ำลงที่คาดไว้
ระดับน้ำรวม: ระดับน้ำรวม: คลื่นพายุ + น้ำขึ้นน้ำลง

สองคำที่นักพยากรณ์ใช้

บทที่ V · ขั้นที่ 10 · คลื่นพายุซัดฝั่ง

เมื่อทะเลขึ้นมาบนฝั่ง

คลื่นพายุซัดฝั่ง (storm surge) คือระดับน้ำที่พายุทำให้สูงขึ้นเหนือระดับน้ำขึ้นน้ำลงที่คาดการณ์ไว้ ส่วนระดับน้ำขึ้นจากพายุ (storm tide) คือระดับน้ำรวมทั้งหมด คือคลื่นพายุบวกน้ำขึ้นน้ำลง ลมดันน้ำเข้าหาฝั่ง และปัจจัยหลักคือลมแรงที่พัดผ่านผืนน้ำเป็นระยะไกล ความกดอากาศต่ำก็ทำให้น้ำทะเลยกขึ้นราว 10 มม. ต่อความกดที่ลดลงทุก 1 เฮกโตปาสกาล ไหล่ทวีปที่กว้างและตื้นทำให้คลื่นพายุสูงขึ้นแต่คลื่นลูกเล็ก ส่วนไหล่ทวีปแคบที่น้ำลึกใกล้ฝั่งทำให้คลื่นพายุต่ำกว่าแต่คลื่นลูกใหญ่กว่า

ผลของความกดอากาศ: ~1 ซม. / hPa
ระดับน้ำขึ้นจากพายุ: คลื่นพายุ + น้ำขึ้นน้ำลง

ส่วนที่กดเล่นได้: ภาพตัดขวางชายฝั่งแบบแผนภาพ (ความสูงเป็นเมตร ระยะทางไม่ได้สัดส่วน) ปุ่มสลับระหว่างน้ำลงกับน้ำขึ้น และระหว่างไหล่ทวีปกว้างตื้นกับไหล่ทวีปชัน ความสูงของคลื่นพายุในกล่องตัวเลขเป็นค่าตัวอย่างเพื่อแสดงผล ไม่ใช่การพยากรณ์ของสถานที่จริง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): Wikipedia: Storm surge; NOAA National Weather Service: Defining storm surge, storm tide and inundation

เมื่อทะเลรุกเข้ามา

พายุที่คร่าชีวิตมากที่สุด

หายนะจากพายุหมุนเขตร้อนที่ร้ายแรงที่สุด คือน้ำท่วมจากทะเล

เดือนพฤศจิกายน 1970 พายุไซโคลนโภลาดันคลื่นพายุสูงราวสิบเมตร เข้าสู่ที่ราบสามเหลี่ยมปากแม่น้ำของดินแดนที่ปัจจุบันคือบังกลาเทศ

มีผู้เสียชีวิตราวสามแสนถึงห้าแสนคน นับเป็นพายุหมุนเขตร้อนที่คร่าชีวิตมากที่สุดเท่าที่มีบันทึก

ปี 2005 คลื่นพายุของเฮอริเคนแคทรีนาสูงราวแปดเมตรครึ่งที่ชายฝั่งรัฐมิสซิสซิปปี แคทรีนาคร่าชีวิตผู้คนหนึ่งพันสามร้อยเก้าสิบสองคน

ชายฝั่งที่ราบต่ำซึ่งหันหน้าออกสู่ทะเลกว้างและตื้น คือที่ที่คลื่นพายุรุกเข้าไปในแผ่นดินได้ไกลที่สุด

**สามเหลี่ยมปากแม่น้ำที่สูงกว่าทะเลเพียงเล็กน้อย** สามเหลี่ยมปากแม่น้ำที่ราบต่ำแบบนี้หันหน้าออกสู่อ่าวเบงกอล (ภาพประกอบ)

300,000–500,000: ผู้เสียชีวิตโดยประมาณ พายุไซโคลนโภลา 12 พ.ย. 1970
~10 m: คลื่นพายุซัดฝั่ง

ปากีสถานตะวันออก ปัจจุบันคือบังกลาเทศ การช่วยเหลือที่ล่าช้าทำให้เกิดความโกรธแค้น ซึ่งมีส่วนนำไปสู่สงครามเพื่อเอกราชปี 1971

~8.5 m: คลื่นพายุของแคทรีนาที่เบย์เซนต์หลุยส์และพาสคริสเตียน มิสซิสซิปปี
1,392: ผู้เสียชีวิต

เฮอริเคนแคทรีนา 29 ส.ค. 2005 ขึ้นฝั่งด้วยความแรงระดับ 3 แต่คลื่นพายุสูงมหาศาล

**ชายฝั่งที่ราบต่ำ** ที่ซึ่งแผ่นดินราบและทะเลตื้น น้ำจะรุกเข้าไปไกล (ภาพประกอบ)

บทที่ V · ขั้นที่ 11 · พายุที่คร่าชีวิตมากที่สุด

เมื่อทะเลรุกเข้ามา

พายุไซโคลนโภลา (Bhola) พัดถล่มปากีสถานตะวันออก (ปัจจุบันคือบังกลาเทศ) และรัฐเบงกอลตะวันตกเมื่อ 12 พฤศจิกายน 1970 พร้อมคลื่นพายุสูงราว 10 เมตร มีผู้เสียชีวิตประมาณ 300,000 ถึง 500,000 คน เป็นพายุหมุนเขตร้อนที่ร้ายแรงที่สุดเท่าที่มีบันทึก การช่วยเหลือของรัฐบาลที่ล่าช้าทำให้ชาวปากีสถานตะวันออกโกรธแค้น เป็นส่วนหนึ่งของเหตุการณ์ที่นำไปสู่สงครามปลดปล่อยบังกลาเทศปี 1971 ส่วนเฮอริเคนแคทรีนา (Katrina) ขึ้นฝั่งเมื่อ 29 สิงหาคม 2005 ด้วยความแรงระดับ 3 คลื่นพายุสูง 7.6–8.5 เมตรตามชายฝั่งมิสซิสซิปปี และ 3–6 เมตรทางตะวันออกเฉียงใต้ของรัฐลุยเซียนา มีผู้เสียชีวิต 1,392 คน

โภลา 1970: คลื่นพายุ ~10 ม.
แคทรีนา 2005: คลื่นพายุ ~8.5 ม.

แคทรีนาขึ้นฝั่ง “แค่” ระดับ 3 เป็นเครื่องเตือนใจว่าระดับความแรงของลมไม่ได้วัดคลื่นพายุ สัญลักษณ์บนลูกโลกแสดงจุดที่พายุเหล่านี้ขึ้นฝั่ง (ไม่ได้สัดส่วนจริง)

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): Wikipedia: 1970 Bhola cyclone; NOAA National Weather Service New Orleans: Hurricane Katrina; Wikipedia: Storm surge

บทที่ VI · ใกล้บ้านเรา

ใกล้บ้านเรา

พายุในอ่าวไทย

บนบก พายุสูญเสียเชื้อเพลิง ชายฝั่งจึงรับแรงกระแทกหนักที่สุด

เมื่อขึ้นบก พายุจะขาดเชื้อเพลิงซึ่งก็คือน้ำทะเลอุ่น และอ่อนกำลังลงอย่างรวดเร็ว ชายฝั่งจึงเป็นที่ที่รับแรงกระแทกหนักที่สุด

ปี 2505 พายุโซนร้อนแฮร์เรียตพัดเข้าแหลมตะลุมพุก จังหวัดนครศรีธรรมราช คลื่นพายุและลมแรงคร่าชีวิตผู้คนกว่าเก้าร้อยคน

พฤศจิกายน 2532 ไต้ฝุ่นเกย์ถล่มชุมพร เป็นไต้ฝุ่นลูกแรกที่ขึ้นฝั่งประเทศไทยนับตั้งแต่ปี 2434 มีผู้เสียชีวิตกว่าห้าร้อยคน

พายุยังกวนน้ำเย็นจากข้างล่างขึ้นมา ทิ้งรอยน้ำเย็นไว้ในทะเล พายุที่หยุดนิ่งอยู่เหนือรอยน้ำเย็นของตัวเอง จึงมักอ่อนกำลังลง

**อ่าวไทย** เรือประมงถูกลากขึ้นฝั่งขณะพายุกำลังมา (ภาพประกอบ)

**1962 · แหลมตะลุมพุก** แหลมทรายที่ราบต่ำในอำเภอปากพนัง นครศรีธรรมราช คลื่นพายุแฮร์เรียตคร่าชีวิตกว่า 900 คน (ภาพประกอบ)

1891 ไต้ฝุ่นลูกสุดท้ายที่ขึ้นฝั่งไทยก่อนเกย์
1962 แฮร์เรียต แหลมตะลุมพุก: เสียชีวิตกว่า 900 คน
4 Nov 1989 ไต้ฝุ่นเกย์ ชุมพร: เสียชีวิตกว่า 500 คน

พายุที่ถล่มไทย ตัวเลขผู้เสียชีวิตจากเกย์แตกต่างกันในแต่ละแหล่ง แต่ทุกแหล่งระบุว่าเกิน 500 คน

บนบก: ไม่มีน้ำอุ่น → เครื่องยนต์ดับ
รอยน้ำเย็น: น้ำลึกที่ถูกกวนขึ้นมาทำให้ผิวน้ำเย็นลง
เย็นกว่า ~26.5 °C → พายุสูญเสียลักษณะพายุเขตร้อน

พายุตายอย่างไร

บทที่ VI · ขั้นที่ 12 · ใกล้บ้านเรา

พายุในอ่าวไทย

บนบก พายุหมุนเขตร้อนจะขาดความร้อนและความชื้นที่หล่อเลี้ยงมัน และอ่อนกำลังลงอย่างรวดเร็ว มันอ่อนลงกลางทะเลได้เช่นกัน เพราะลมของมันกวนน้ำเย็นจากข้างล่างขึ้นมา พายุที่วนอยู่ที่เดิมนาน ๆ อาจทำให้ผิวน้ำเย็นเกินกว่าจะเลี้ยงตัวเองได้ ปี 2505 (ค.ศ. 1962) พายุโซนร้อนแฮร์เรียต (Harriet) ขึ้นฝั่งที่แหลมตะลุมพุก อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช คลื่นพายุคร่าชีวิตกว่า 900 คน และทำให้กว่า 10,000 คนไร้ที่อยู่ วันที่ 4 พฤศจิกายน 2532 (ค.ศ. 1989) ไต้ฝุ่นเกย์ (Gay) ถล่มจังหวัดชุมพร เป็นไต้ฝุ่นลูกแรกที่ขึ้นฝั่งไทยนับแต่ปี 2434 (ค.ศ. 1891) หนึ่งวันก่อนหน้านั้น มันทำให้เรือขุดเจาะซีเครสต์ (Seacrest) ล่มกลางอ่าวไทย ลูกเรือ 97 คนรอดชีวิตเพียง 6 คน

แฮร์เรียต 2505: เสียชีวิต 900+
เกย์ 2532: เสียชีวิต 500+

ตัวเลขผู้เสียชีวิตจากไต้ฝุ่นเกย์แตกต่างกัน บทความวิกิพีเดียเรื่องพายุลูกนี้ระบุว่าเสียชีวิตบนบก 558 คนและนอกชายฝั่ง 44 คนในไทย ส่วนรายการภัยพิบัติในไทยระบุ 833 คน ทั้งสองตัวเลขเกิน 500 คน สัญลักษณ์บนลูกโลกไม่ได้สัดส่วนจริง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): Wikipedia: Typhoon Gay (1989); Wikipedia: List of disasters in Thailand; Khaosod English: South warned of first tropical storm since 1962 disaster (2019); New World Encyclopedia: Tropical cyclone

บทที่ VII · มหาสมุทรที่อุ่นขึ้น

มหาสมุทรที่อุ่นขึ้น

ภาวะโลกร้อนทำอะไรกับพายุ

ไม่จำเป็นต้องมีพายุมากขึ้น แต่พายุจะแรงขึ้นและฝนหนักขึ้น

เมื่อมหาสมุทรอุ่นขึ้นจะเกิดอะไรขึ้น ห้องปฏิบัติการพลศาสตร์ของไหลธรณีฟิสิกส์ของ NOAA ซึ่งรวบรวมงานวิจัย ได้สรุปการคาดการณ์ไว้สำหรับโลกที่ร้อนขึ้นสององศา

ลมแรงสูงสุดของพายุหมุนเขตร้อนคาดว่าจะเพิ่มขึ้นราวหนึ่งถึงสิบเปอร์เซ็นต์ และฝนใกล้ตัวพายุเพิ่มขึ้นราวสิบสี่เปอร์เซ็นต์

สัดส่วนของพายุที่แรงถึงระดับสี่หรือห้าคาดว่าจะเพิ่มขึ้น ขณะที่จำนวนพายุทั้งหมดอาจเท่าเดิมหรือลดลง

และเพราะระดับน้ำทะเลกำลังสูงขึ้น คลื่นพายุขนาดเท่าเดิมจะรุกเข้าไปในแผ่นดินได้ไกลขึ้น

**ทะเลที่สูงขึ้น** คลื่นพายุแต่ละครั้งเริ่มจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น (ภาพประกอบ)

+1–10 %: ความเร็วลมสูงสุด
≈ +14 %: อัตราฝนในรัศมี ~100 กม. จากใจกลาง

คาดการณ์ที่โลกร้อนขึ้น 2 °C ความเชื่อมั่นระดับปานกลางถึงสูง ตามบทสรุปของ NOAA GFDL

สัดส่วนพายุระดับ 4–5 เพิ่มขึ้น
จำนวนรวม: เท่าเดิมหรือลดลง (งานวิจัยส่วนใหญ่)
ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น → พายุลูกเดิมท่วมชายฝั่งมากขึ้น

น้อยลงแต่ดุขึ้น? ลองกดปุ่มเปรียบเทียบวันนี้กับมหาสมุทรที่อุ่นขึ้น (แผนภาพ)

บทที่ VII · ขั้นที่ 13 · มหาสมุทรที่อุ่นขึ้น

ภาวะโลกร้อนทำอะไรกับพายุ

ห้องปฏิบัติการพลศาสตร์ของไหลธรณีฟิสิกส์ (GFDL) ของ NOAA สรุปงานวิจัยไว้ว่า หากโลกร้อนขึ้นราว 2 °C ความเร็วลมของพายุหมุนเขตร้อนทั่วโลกจะเพิ่มขึ้นราว 1–10% และอัตราฝนในรัศมีราว 100 กม. จากพายุจะเพิ่มขึ้นราว 14% (ช่วง +6 ถึง +22%) ทั้งสองข้อมีความเชื่อมั่นระดับปานกลางถึงสูง สัดส่วนของพายุที่แรงถึงระดับ 4–5 คาดว่าจะเพิ่มขึ้น ขณะที่งานวิจัยส่วนใหญ่คาดว่าจำนวนพายุทั้งหมดจะลดลงหรือเปลี่ยนแปลงไม่มาก ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น ซึ่ง IPCC ระบุว่าแทบแน่นอนว่ามีสาเหตุหลักจากกิจกรรมของมนุษย์ตั้งแต่ปี 1971 ทำให้พายุลูกเดิมท่วมชายฝั่งได้มากขึ้น

ลมสูงสุด: +1–10 %
ฝนใกล้ตัวพายุ: ≈ +14 %
สัดส่วนพายุระดับ 4–5: คาดว่าจะเพิ่มขึ้น

ส่วนที่กดเล่นได้: ปุ่ม “มหาสมุทรอุ่นขึ้น” เพิ่มลมของพายุจำลองราว 5% และเพิ่มฝน ซึ่งเป็นค่ากลางของช่วงที่คาดการณ์ไว้ เป็นการเปรียบเทียบแบบแผนภาพ ไม่ใช่การพยากรณ์พายุลูกใด ส่วนคำถามว่าพายุลูกใดลูกหนึ่ง เช่น ไซมอน แรงขึ้นเพราะโลกร้อนหรือไม่ เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ต้องอาศัยการศึกษาเฉพาะ (attribution study)

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): NOAA GFDL: Global warming and hurricanes

บทส่งท้าย

อ่านพยากรณ์ให้เป็น

ตอนนี้คุณรู้แล้วว่าตัวเลขในข่าวหมายถึงอะไร

ดังนั้น เมื่อข่าวบอกว่าเฮอริเคนระดับสี่กำลังมา คุณจะรู้ว่ามันหมายถึงลมแรงเกินสองร้อยเก้ากิโลเมตรต่อชั่วโมง ที่หมุนวนรอบตาพายุอันสงบ

เบื้องหลังมันคือเครื่องจักรความร้อนที่ใช้น้ำทะเลอุ่นเป็นเชื้อเพลิง หมุนด้วยการหมุนของโลก และอันตรายที่สุดตรงที่มันดันทะเลขึ้นมาท่วมชายฝั่งที่ราบต่ำ

จะเรียกว่าเฮอริเคน ไต้ฝุ่น หรือไซโคลน ก็คือเครื่องจักรเดียวกัน เมื่อมีคำเตือน ให้ทำตามคำแนะนำของทางการในพื้นที่

1970 ไซโคลนโภลา: ร้ายแรงที่สุดเท่าที่บันทึก
1979 ไต้ฝุ่นทิป: 870 hPa กว้าง 2,220 กม.
1989 ไต้ฝุ่นเกย์ถล่มชุมพร
2005 เฮอริเคนแคทรีนา
2015 เฮอริเคนแพทริเซีย: 345 กม./ชม.
2026 ไอเซยาสและไซมอน

พายุในเรื่องนี้

ระดับ = ลมต่อเนื่องเฉลี่ยหนึ่งนาทีเท่านั้น
คลื่นพายุและฝนมีคำเตือนแยกต่างหาก
ด้านขวาหน้าของพายุมักรุนแรงที่สุด
ทำตามคำเตือนของทางการในพื้นที่

อ่านคำเตือนให้เป็น

**หลังพายุผ่านไป** ภาพนิ่งทั้งหมดในเรื่องนี้เป็นภาพประกอบที่สร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง

บทส่งท้าย · อ่านพยากรณ์ให้เป็น

เครื่องจักรเดียว หลายชื่อ

1891 ไต้ฝุ่นลูกสุดท้ายที่ขึ้นฝั่งไทยก่อนปี 1989 (พ.ศ. 2434)
1962 พายุโซนร้อนแฮร์เรียต แหลมตะลุมพุก: เสียชีวิตกว่า 900 คน (พ.ศ. 2505)
1970 ไซโคลนโภลา: คลื่นพายุ ~10 ม. เสียชีวิต 300,000–500,000 คน
1971–73 คิดค้นและเผยแพร่มาตราแซฟเฟอร์–ซิมป์สัน
1979 ไต้ฝุ่นทิป: 870 hPa กว้าง 2,220 กม.
1989 ไต้ฝุ่นเกย์ถล่มชุมพร (พ.ศ. 2532)
2005 เฮอริเคนแคทรีนา: คลื่นพายุ ~8.5 ม. เสียชีวิต 1,392 คน
2015 เฮอริเคนแพทริเซีย: 345 กม./ชม. ทวีกำลังเร็วที่สุดเท่าที่สังเกตได้
2026 เฮอริเคนไอเซยาส (ฟลอริดา) และไซมอน (เม็กซิโก)

แบบจำลองอย่างง่าย: พายุสามมิติ ผืนทะเลคอริออลิส และภาพตัดขวางชายฝั่งเป็นแผนภาพ ความสูงขยายเกินจริงและลมถูกทำให้ช้าลง ลูกโลกใช้ภาพ Blue Marble ของ NASA แถบน้ำอุ่นเป็นแผนภาพ ภาพนิ่งเต็มจอและภาพประกอบทั้งหมดสร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง เรื่องนี้มีไว้เพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่การพยากรณ์ เมื่อเกิดพายุจริง ให้ติดตามกรมอุตุนิยมวิทยาและหน่วยงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในพื้นที่

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ)

Bernama–Xinhua: Hurricane Isaias makes landfall in Florida (10 Oct 2026)
AP via WECT: Simon strengthens into a Category 4 hurricane (10 Oct 2026)
AP via WECT: Hurricane Simon pounds Mexico’s Pacific coast (11 Oct 2026)
CBS News: Hurricane Simon lashes Mexico’s Pacific coast (12 Oct 2026)
NOAA Ocean Service: Hurricane, cyclone or typhoon?
NOAA AOML Hurricane FAQ: How do tropical cyclones form?
NOAA AOML Hurricane FAQ: How much energy does a hurricane release?
NOAA AOML Hurricane FAQ: Why do tropical cyclones rotate?
University at Albany ATM 317: Apparent forces and the Coriolis force
Wikipedia: Tropical cyclogenesis
New World Encyclopedia: Tropical cyclone
Hurricanes: Science and Society (University of Rhode Island): Hurricane structure
Wikipedia: Saffir–Simpson scale
Wikipedia: Rapid intensification
Wikipedia: Hurricane Patricia
Wikipedia: Typhoon Tip
Wikipedia: Storm surge
NOAA National Weather Service: Defining storm surge, storm tide and inundation
Wikipedia: 1970 Bhola cyclone
NOAA National Weather Service New Orleans: Hurricane Katrina
Wikipedia: Typhoon Gay (1989)
Wikipedia: List of disasters in Thailand
Khaosod English: South warned of first tropical storm since 1962 disaster (2019)
NOAA GFDL: Global warming and hurricanes