# ความหิว ฮอร์โมน และกิ้งก่า

> ลำไส้บอกสมองอย่างไรว่าเรากินอิ่มแล้ว ทำไมสัญญาณนั้นอยู่ได้แค่ไม่กี่นาที และเพปไทด์จากพิษกิ้งก่ากิลามอนสเตอร์นำไปสู่ยาเซมากลูไทด์และเทอร์เซพาไทด์ได้อย่างไร เนื้อหานี้เพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

Interactive film: https://www.planetpast.com/stories/glp1-and-appetite/?lang=th  
Publisher: PlanetPast (https://www.planetpast.com/) · เผยแพร่ 2026-10-13 · Biology, Chemistry

## บทนำ

### ความหิว ฮอร์โมน และกิ้งก่า
*ตุลาคม 2026 · องค์การอนามัยโลก*

ฮอร์โมนจากลำไส้ที่อยู่ในเลือดได้เพียงราวสองนาที กลายมาเป็นยาที่คนทั้งโลกพูดถึงได้อย่างไร

เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2026 องค์การอนามัยโลกออกแนวทางระดับโลกฉบับแรกว่าด้วยโรคอ้วนในเด็กและวัยรุ่น แนวทางนี้ไม่แนะนำให้ใช้ยาลดน้ำหนักในเด็กอายุต่ำกว่าสิบปี และระบุว่าหลักฐานเรื่องยากลุ่ม GLP-1 ในคนอายุน้อยยังไม่เพียงพอ ส่วนในผู้ใหญ่ ยาอย่างเซมากลูไทด์และเทอร์เซพาไทด์มีผู้ใช้กันอย่างแพร่หลายแล้ว ผลสำรวจของแกลลัปในปี 2026 พบว่าผู้ใหญ่อเมริกันร้อยละ 11 บอกว่ากำลังใช้ยากลุ่มนี้เพื่อลดน้ำหนัก จะเข้าใจว่ายาเหล่านี้ทำงานอย่างไร ต้องเริ่มจากสิ่งที่ร่างกายทำอยู่ทุกวัน นั่นคือการตัดสินว่าเมื่อไรหิว และเมื่อไรอิ่มพอแล้ว ภาพยนตร์นี้มีไว้เพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากมีคำถามเรื่องสุขภาพของตนเอง โปรดปรึกษาแพทย์

บทนำ · ทำไมเรื่องนี้จึงเป็นข่าว

#### ความหิว ฮอร์โมน และกิ้งก่า

วันที่ 7 ตุลาคม 2026 องค์การอนามัยโลก (WHO) ออกแนวทางระดับโลกฉบับแรกเรื่องโรคอ้วนในเด็กและวัยรุ่น สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 10 ปี แนะนำการปรับอาหาร การเคลื่อนไหว และการสนับสนุนด้านพฤติกรรม โดยไม่แนะนำยา การผ่าตัด หรืออุปกรณ์ลดน้ำหนัก สำหรับอายุ 10–19 ปี อาจพิจารณายาที่ได้รับอนุมัติแล้วได้ก็ต่อเมื่อโปรแกรมปรับวิถีชีวิตภายใต้การดูแลไม่ได้ผล ผู้อำนวยการฝ่ายโภชนาการของ WHO ระบุว่าหลักฐานเรื่องยากลุ่ม GLP-1 ในคนอายุน้อยยังไม่เพียงพอ และจุดยืนนี้อาจเปลี่ยนเมื่อมีผลการทดลองเพิ่มขึ้น

- **เด็กและวัยรุ่นที่มีภาวะอ้วน**: 170 ล้านคน อายุ 5–19 ปี ในปี 2024 (WHO)

- **ผู้ใหญ่อเมริกันที่ใช้ยา GLP-1 เพื่อลดน้ำหนัก**: 11% แกลลัป ปี 2026 (ปี 2024 อยู่ที่ 3%)

**เพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์** ภาพยนตร์นี้อธิบายว่าร่างกายและยากลุ่มนี้ทำงานอย่างไร ไม่ได้บอกว่าใครควรใช้ยาหรือไม่ ใช้เท่าไร หรือควรกินอะไร หากมีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพ น้ำหนัก หรือยาที่ใช้อยู่ โปรดปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ร่างในฉากเป็นร่างกายโปร่งใสแบบเรียบง่าย แสดงอวัยวะที่อยู่ในเรื่องนี้ ได้แก่ กระเพาะอาหาร ลำไส้ ตับอ่อน ตับ เนื้อเยื่อไขมัน และสมอง อวัยวะถูกทำให้เรียบง่ายและไม่ได้สัดส่วนจริง

วิธีใช้: เลือกบทใต้ภาพ หรือกด ← → เพื่อเปลี่ยนขั้น · ▶ เล่นขั้นนั้น · ลากเพื่อหมุน เลื่อนหรือถ่างนิ้วเพื่อซูม · ปุ่มในกล่องบนฉากใช้ทดลอง · “เล่นทั้งเรื่อง” จะเล่นทุกขั้นแบบเต็มจอ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [PAHO/WHO: first global guidelines on child and adolescent obesity (Oct 2026)](https://www.paho.org/en/news/8-10-2026-who-issues-first-global-guidelines-child-and-adolescent-obesity); [Reuters via The Star: WHO endorses lifestyle changes over GLP-1 drugs in children (7 Oct 2026)](https://www.thestar.com.my/news/world/2026/10/07/who-endorses-lifestyle-changes-over-glp-1-drugs-in-child-obesity-fight); [FOX 29 on the Gallup GLP-1 survey (Jul 2026)](https://www.fox29.com/news/heres-how-many-americans-say-now-taking-glp-1-drugs)

## บทที่ I · เทอร์โมสตัตแห่งความหิว

### เทอร์โมสตัตแห่งความหิว
*บทที่ I · สมดุลพลังงาน*

สมองส่วนเล็ก ๆ คอยชั่งน้ำหนักสัญญาณว่ากินไปเท่าไร และมีพลังงานสะสมอยู่เท่าไร

ลึกเข้าไปในสมองส่วนที่เรียกว่าไฮโปทาลามัส มีเซลล์ประสาทสองกลุ่มที่ดึงกันไปคนละทาง กลุ่มหนึ่งคือเซลล์ประสาท NPY และ AgRP ทำให้หิว อีกกลุ่มคือเซลล์ประสาท POMC คอยยับยั้งการกิน ฮอร์โมนจากร่างกายเป็นตัวตัดสินว่าฝั่งไหนชนะ เกรลินจากกระเพาะอาหารขึ้นสูงสุดก่อนมื้ออาหาร และกระตุ้นฝั่งความหิว ส่วนเลปตินจากเนื้อเยื่อไขมัน และอินซูลินจากตับอ่อน ดันไปอีกทางหนึ่ง เลปตินเปรียบเหมือนรายงานระยะยาวว่าร่างกายมีพลังงานสะสมเท่าไร เมื่ออาหารขาดแคลน เลปตินจะลดลง และสมองอ่านสิ่งนี้เป็นสัญญาณเตือน

บทที่ I · ขั้นที่ 1 · ร่างกายควบคุมความอยากอาหารอย่างไร

#### เทอร์โมสตัตแห่งความหิว

ในนิวเคลียสอาร์คูเอต (arcuate nucleus) ของไฮโปทาลามัส มีเซลล์ประสาทสองชุดทำงานสวนทางกัน เซลล์ NPY/AgRP กระตุ้นความอยากอาหาร ส่วนเซลล์ POMC/CART ยับยั้ง ฮอร์โมนจากร่างกายเป็นตัวปรับสมดุล

- **เกรลิน (ghrelin)** สร้างจากกระเพาะอาหารเป็นหลัก ระดับสูงสุดก่อนมื้ออาหาร และต่ำสุดหลังกิน กระตุ้นเซลล์ประสาทฝั่งความหิว

- **เลปติน (leptin)** สร้างจากเซลล์ไขมันเป็นหลัก สะท้อนพลังงานที่สะสมไว้ และลดลงเมื่ออดอาหาร เลปตินกับ**อินซูลิน**ยับยั้งเซลล์ฝั่งความหิวและกระตุ้นเซลล์ POMC

- คนที่มีภาวะอ้วนมักมีเลปติน*สูง* แต่ร่างกายตอบสนองต่อมันน้อยลง เรียกว่าภาวะดื้อเลปติน

กระดานหกในฉากเป็นเพียงการเปรียบเทียบ หยดสีส้มคือเกรลิน สีชมพูคือเลปติน สีทองคืออินซูลิน เซลล์ประสาทจริงไม่ได้เอียงไปมาเหมือนคาน แต่เปลี่ยนความถี่ในการส่งสัญญาณ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Arcuate nucleus](https://en.wikipedia.org/wiki/Arcuate_nucleus); [Wikipedia: Ghrelin](https://en.wikipedia.org/wiki/Ghrelin); [Wikipedia: Leptin](https://en.wikipedia.org/wiki/Leptin)

### ร่างกายดันกลับ
*บทที่ I · ทำไม “แค่กินให้น้อยลง” จึงยาก*

หลังน้ำหนักลด สัญญาณความหิวอาจเปลี่ยนไปอยู่นาน

จะเกิดอะไรขึ้นหลังจากลดน้ำหนักได้มากด้วยการคุมอาหาร งานวิจัยในเมลเบิร์นให้ผู้ใหญ่ 50 คนกินอาหารพลังงานต่ำมากเป็นเวลาสิบสัปดาห์ หนึ่งปีต่อมา ระดับเลปตินและฮอร์โมนอีกหลายตัวที่ช่วยระงับความอยากอาหารยังต่ำกว่าเดิม ขณะที่เกรลินยังสูงกว่าเดิม ผู้เข้าร่วมยังรู้สึกหิวมากขึ้นด้วย นักวิจัยมองว่านี่คือการที่ร่างกายชดเชย ซึ่งอาจผลักให้น้ำหนักกลับขึ้นมา นักวิทยาศาสตร์บางคนอธิบายว่าร่างกายมีน้ำหนักจุดตั้งต้นที่คอยปกป้อง บางคนมองว่าเป็นช่วงกว้าง ๆ มากกว่า แนวคิดนี้ยังถกเถียงกันอยู่ และยังพิสูจน์ไม่ได้ในมนุษย์ ไม่ว่าแบบไหน ความอยากอาหารไม่ใช่แค่เรื่องของใจ แต่เป็นชีววิทยาที่ฮอร์โมนเป็นผู้ควบคุม

บทที่ I · ขั้นที่ 2 · น้ำหนักลดกับการชดเชยของร่างกาย

#### ร่างกายดันกลับ

งานวิจัยที่นำโดยปรียา สุมิทราน (Priya Sumithran) ในเมลเบิร์น ให้ผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักเกินหรือภาวะอ้วน (ไม่เป็นเบาหวาน) 50 คน กินอาหารพลังงานต่ำมากนาน 10 สัปดาห์ แล้วพยายามคงน้ำหนักใหม่ไว้ หนึ่งปีต่อมา ฮอร์โมนที่เกี่ยวกับความอยากอาหารหลายตัวยังไม่กลับสู่ระดับเดิม

**ยังต่ำกว่าเดิมหลัง 1 ปี** เลปติน, PYY, อะไมลิน, CCK, อินซูลิน
**ยังสูงกว่าเดิมหลัง 1 ปี** เกรลิน, GIP, แพนครีแอติกโพลีเพปไทด์
ความรู้สึกอยากอาหารที่ผู้เข้าร่วมประเมินเองก็เพิ่มขึ้นและยังสูงอยู่ ผู้วิจัยตีความว่าการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เป็นกลไกชดเชยที่อาจทำให้น้ำหนักกลับขึ้น

**แนวคิดที่ยังถกเถียง** ทฤษฎี “จุดตั้งต้น” (set point) บอกว่าร่างกายคอยปรับให้กลับสู่น้ำหนักที่มันชอบ ทฤษฎีนี้ยังพิสูจน์ไม่ได้ในมนุษย์ และยังมีแบบจำลองอื่น เช่น “จุดสมดุลใหม่” (settling point) หรือช่วงน้ำหนักที่มีขอบบนและขอบล่าง กดปุ่ม **คุมอาหาร** ในฉากเพื่อดูสมดุลเปลี่ยน และ **ก่อนคุมอาหาร** เพื่อกลับค่าเดิม สมดุลนี้เป็นการเปรียบเทียบ ไม่ใช่ค่าที่วัดได้

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Sumithran et al.: long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss (abstract)](https://esa-srb-2012.m.asnevents.com.au/schedule/session/103/abstract/2226); [Wikipedia: Set point theory](https://en.wikipedia.org/wiki/Set_point_theory); [Wikipedia: Leptin](https://en.wikipedia.org/wiki/Leptin)

## บทที่ II · สารจากลำไส้

### สารจากลำไส้
*บทที่ II · แกนลำไส้–สมอง*

กระเพาะ ลำไส้ ตับอ่อน และไขมัน ส่งสารเคมีถึงกันตลอดทั้งวัน

ระบบย่อยอาหารของเราเป็นโรงงานผลิตฮอร์โมนด้วย สารเหล่านี้เดินทางไปกับเลือดถึงตับอ่อน ตับ และสมอง ก่อนมื้ออาหาร กระเพาะจะปล่อยเกรลิน ฮอร์โมนแห่งความหิว ส่วนเนื้อเยื่อไขมันส่งเลปติน ซึ่งเป็นรายงานระยะยาวเรื่องพลังงานสะสม เมื่ออาหารมาถึง เซลล์ในผนังลำไส้จะปล่อยฮอร์โมนกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่าอินครีติน GIP มาจากเซลล์ K ในลำไส้เล็กส่วนต้น ส่วน GLP-1 หรือกลูคากอนไลก์เพปไทด์วัน มาจากเซลล์ L ในลำไส้เล็กส่วนที่ลึกลงไปและในลำไส้ใหญ่ อินครีตินอธิบายสิ่งที่สังเกตกันมานาน คือน้ำตาลที่กินทางปากทำให้ตับอ่อนหลั่งอินซูลินมากกว่าน้ำตาลที่ให้ทางหลอดเลือด แม้ระดับน้ำตาลในเลือดจะขึ้นเท่ากัน

บทที่ II · ขั้นที่ 3 · แกนลำไส้–สมอง

#### สารจากลำไส้

ลำไส้เป็นอวัยวะต่อมไร้ท่อด้วย เซลล์พิเศษในผนังลำไส้รับรู้อาหารแล้วหลั่งฮอร์โมนที่ออกฤทธิ์ต่อตับอ่อน กระเพาะ และสมอง นักสรีรวิทยาชาวเบลเยียม ฌ็อง ลา บาร์ (Jean La Barre) ตั้งคำว่า *อินครีติน* (incretin) ในปี 1932 เพื่อเรียกฮอร์โมนจากลำไส้ที่ช่วยลดน้ำตาลในเลือด

- **GIP**: เซลล์ K ลำไส้เล็กส่วนต้น · กรดอะมิโน 42 ตัว

- **GLP-1**: เซลล์ L ลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ · กรดอะมิโน 30–31 ตัว

- **ผลของอินครีติน (incretin effect)**: กลูโคสทางปาก → อินซูลินมากกว่ากลูโคสทางหลอดเลือด แม้น้ำตาลในเลือดจะขึ้นถึงระดับเดียวกัน

ปุ่มในฉากจะส่งฮอร์โมนแต่ละตัวออกเดินทาง: **เกรลิน** (กระเพาะ → สมอง) **เลปติน** (ไขมัน → สมอง) **อินครีติน** (ลำไส้ → ตับอ่อน กระเพาะ และสมอง) เส้นทางถูกทำให้เรียบง่าย

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Incretin](https://en.wikipedia.org/wiki/Incretin); [Wikipedia: GIP](https://en.wikipedia.org/wiki/Gastric_inhibitory_polypeptide); [Wikipedia: Glucagon-like peptide-1](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1); [Wikipedia: Ghrelin](https://en.wikipedia.org/wiki/Ghrelin); [Wikipedia: Leptin](https://en.wikipedia.org/wiki/Leptin)

### อาหารหนึ่งมื้อ สารสามฉบับ
*บทที่ II · GLP-1 ทำงาน*

หลังกินอาหาร GLP-1 บอกตับอ่อน กระเพาะ และสมองว่ามีอะไรกำลังมา

ลองดูว่าเกิดอะไรขึ้นหลังมื้ออาหาร เมื่ออาหารเคลื่อนผ่านลำไส้ เซลล์ L จะรับรู้สารอาหารและปล่อย GLP-1 ออกมา ที่ตับอ่อน GLP-1 ช่วยเร่งการหลั่งอินซูลิน แต่เฉพาะเมื่อน้ำตาลในเลือดสูงเท่านั้น และยังลดกลูคากอน ฮอร์โมนที่ทำให้น้ำตาลในเลือดสูงขึ้น ที่กระเพาะ มันทำให้กระเพาะบีบไล่อาหารช้าลง อาหารจึงผ่านไปทีละน้อย และในสมอง ตัวรับ GLP-1 ในไฮโปทาลามัสและก้านสมองเกี่ยวข้องกับความรู้สึกอิ่มและการกินน้อยลง ระดับในกล่องเป็นภาพประกอบ ไม่ใช่ค่าที่วัดจริง กดปุ่มกินอาหารเพื่อดูอีกครั้ง

บทที่ II · ขั้นที่ 4 · GLP-1 ตามธรรมชาติทำอะไร

#### อาหารหนึ่งมื้อ สารสามฉบับ

เซลล์ L สร้าง GLP-1 โดยตัดออกมาจากโปรตีนตั้งต้นที่ใหญ่กว่า ชื่อโปรกลูคากอน (proglucagon) ในทศวรรษ 1980 สเวตลานา มอยซอฟ (Svetlana Mojsov) และโจเอล ฮาเบเนอร์ (Joel Habener) แสดงให้เห็นว่ารูปแบบสั้น GLP-1(7–37) มีอยู่จริงในร่างกาย และแม้ปริมาณน้อยมากก็ทำให้ตับอ่อนหลั่งอินซูลินได้

- **ตับอ่อน:** หลั่งอินซูลินมากขึ้นเมื่อกลูโคสสูง (ขึ้นกับระดับกลูโคส) และหลั่งกลูคากอนน้อยลง แต่เมื่อน้ำตาลในเลือดต่ำ การตอบสนองของกลูคากอนยังคงอยู่

- **กระเพาะ:** บีบไล่อาหารช้าลง หลั่งกรดและเคลื่อนไหวน้อยลง

- **สมอง:** ตัวรับ GLP-1 ในก้านสมองและไฮโปทาลามัสเกี่ยวข้องกับความอิ่มและการกินน้อยลง เซลล์ประสาทบางกลุ่มในก้านสมองยังสร้าง GLP-1 เองด้วย

จุดสีเขียวคือ GLP-1 สีฟ้าคือ GIP สีทองคืออินซูลิน จุดสีอุ่นคืออาหาร มาตรวัดเป็นแบบจำลองเพื่อการสอน ไม่มีหน่วย และมื้ออาหารถูกเร่งให้เร็วขึ้น ไม่กี่วินาทีแทนหลายนาที

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Glucagon-like peptide-1](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1); [Wikipedia: GLP-1 receptor](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1_receptor); [Lasker Foundation: GLP-1-based therapy for obesity (2024)](https://laskerfoundation.org/winners/glp-1-based-therapy-for-obesity/); [Wikipedia: Incretin](https://en.wikipedia.org/wiki/Incretin)

## บทที่ III · สองนาที

### สารถูกอ่านอย่างไร
*บทที่ III · กุญแจกับแม่กุญแจ*

GLP-1 ทำงานโดยเข้าไปจับกับตัวรับบนผิวเซลล์

GLP-1 เป็นโปรตีนขนาดเล็ก คือสายกรดอะมิโนยาวสามสิบหรือสามสิบเอ็ดตัวที่ม้วนตัวเป็นเกลียว ตัวรับของมันฝังอยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์ เป็นตัวรับคู่จีโปรตีนกลุ่ม B มีเจ็ดช่วงที่ทอดผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ ปลายหางของ GLP-1 ถูกจับไว้โดยส่วนนอกของตัวรับ ส่วนปลายหัวลงไปจับในแกนกลางระหว่างช่วงที่ทอดผ่านเยื่อหุ้ม การจับนี้เปิดสวิตช์ตัวรับ ภายในเซลล์ เอนไซม์จะสร้างสารสื่อชื่อไซคลิกแอมป์ ซึ่งในเซลล์เบตาช่วยให้หลั่งอินซูลิน ถ้าตัดกรดอะมิโนสองตัวแรกออก ฮอร์โมนจะหมดฤทธิ์ ลองทั้งสองแบบได้ด้วยปุ่ม

บทที่ III · ขั้นที่ 5 · การจับกับตัวรับ

#### สารถูกอ่านอย่างไร

ตัวรับ GLP-1 เป็นตัวรับคู่จีโปรตีน (G protein-coupled receptor, GPCR) กลุ่ม B พบบนเซลล์เบตาที่สร้างอินซูลินและเซลล์แอลฟาที่สร้างกลูคากอนในตับอ่อน รวมทั้งในสมอง

- ส่วนนอกเซลล์ของตัวรับจับกับเกลียวปลาย C ของ GLP-1

- ส่วนที่ทอดผ่านเยื่อหุ้มเซลล์จับกับบริเวณปลาย N ของ GLP-1

- ตัวรับที่ทำงานแล้วกระตุ้นเอนไซม์อะดีนิลิลไซเคลส ทำให้ไซคลิกแอมป์ (cAMP) เพิ่มขึ้นและกระตุ้นโปรตีนไคเนส A

กด **จับ GLP-1** เพื่อให้ฮอร์โมนเต็มสายเข้าจับ หรือ **จับ GLP-1 ที่ถูกตัด** เพื่อดูรูปแบบที่ขาดกรดอะมิโนสองตัวแรก คือ GLP-1(9–36) ซึ่งเป็น GLP-1 ส่วนใหญ่ในเลือดและไม่มีฤทธิ์ รูปทรงถูกทำให้เรียบง่าย ลูกปัดแต่ละเม็ดแทนกรดอะมิโนหนึ่งตัว

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: GLP-1 receptor](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1_receptor); [Wikipedia: Glucagon-like peptide-1](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1)

### ฉับ!
*บทที่ III · ฮอร์โมนสองนาที*

เอนไซม์ DPP-4 ตัด GLP-1 ตามธรรมชาติแทบจะทันทีที่มันถูกสร้าง

GLP-1 ตามธรรมชาติมีปัญหาอยู่อย่างหนึ่ง ในกระแสเลือดมันอยู่ได้เพียงราวสองนาที ตัวการคือเอนไซม์ชื่อไดเพปทิดิลเพปทิเดสโฟร์ หรือ DPP-4 ซึ่งเกาะอยู่บนผิวเซลล์จำนวนมาก และลอยอยู่ในเลือดด้วย DPP-4 ตัดกรดอะมิโนสองตัวแรกออก ตรงรอยต่อระหว่างอะลานีนกับกรดกลูตามิก แล้วไตก็กำจัดส่วนที่เหลือ GLP-1 ที่หลั่งออกมามีเพียงราวร้อยละสิบถึงสิบห้าที่ไปถึงระบบไหลเวียนทั่วร่างกายโดยยังสมบูรณ์ สำหรับสัญญาณบอกมื้ออาหาร แบบนี้เหมาะมาก เพราะสั้นและเฉพาะที่ แต่ถ้าจะใช้เป็นยา มันจะหายไปแทบทันที

บทที่ III · ขั้นที่ 6 · ทำไม GLP-1 ตามธรรมชาติจึงอยู่ได้ไม่นาน

#### ฉับ!

DPP-4 เป็นเอนไซม์ที่ตัดกรดอะมิโนสองตัวแรกออกจากโปรตีนที่มีโพรลีนหรืออะลานีนเป็นตัวที่สอง ใน GLP-1 มันตัดพันธะระหว่างอะลานีนตำแหน่ง 8 กับกรดกลูตามิกตำแหน่ง 9

- **ครึ่งชีวิตของ GLP-1 ในเลือด**: ~2 นาที หายไปครึ่งหนึ่งทุก ๆ สองนาที

- **ไปถึงระบบไหลเวียนโดยสมบูรณ์**: 10–15% ของ GLP-1 ที่หลั่งออกมา

- **รูปที่ถูกตัด GLP-1(9–36)**: 60–80% ของ GLP-1 ในระบบไหลเวียน ไม่มีฤทธิ์ที่ตัวรับ

กด **ปล่อย GLP-1** ก้อนสีม่วงคือเอนไซม์ DPP-4 จานสีแดงคือเม็ดเลือดแดง ก้อนสีซีดคืออัลบูมิน นาฬิกาในกล่องเป็นเวลาจำลอง สองวินาทีจริงแทนราวหนึ่งนาที

ยาเบาหวานกลุ่มยับยั้ง DPP-4 ทำงานโดยปิดกั้นเอนไซม์นี้ อินครีตินของร่างกายจึงอยู่ได้นานขึ้น

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Dipeptidyl peptidase-4](https://en.wikipedia.org/wiki/Dipeptidyl_peptidase-4); [Wikipedia: Glucagon-like peptide-1](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1); [Lasker Foundation: GLP-1-based therapy for obesity (2024)](https://laskerfoundation.org/winners/glp-1-based-therapy-for-obesity/)

## บทที่ IV · น้ำลายกิ้งก่า

### น้ำลายกิ้งก่า
*บทที่ IV · 1992 · บรองซ์ นิวยอร์ก*

นักล่าฮอร์โมนคนหนึ่งพบญาติของ GLP-1 ที่อยู่ได้นานกว่า ในพิษของกิ้งก่ากิลามอนสเตอร์

กิลามอนสเตอร์อาศัยอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของสหรัฐอเมริกาและทางตะวันตกเฉียงเหนือของเม็กซิโก เป็นกิ้งก่ามีพิษชนิดเดียวที่เป็นสัตว์ท้องถิ่นของสหรัฐฯ พิษของมันมาจากต่อมที่ขากรรไกรล่าง มันกินอาหารนาน ๆ ครั้ง อาหารมื้อใหญ่สามถึงสี่มื้อในฤดูใบไม้ผลิอาจให้พลังงานพอสำหรับทั้งฤดู ในทศวรรษ 1980 นักวิจัยที่สถาบันสุขภาพแห่งชาติของสหรัฐฯ ศึกษาว่าพิษสัตว์เลื้อยคลานบางชนิดส่งผลต่อตับอ่อนอย่างไร ปี 1992 จอห์น อิง แพทย์ต่อมไร้ท่อที่โรงพยาบาลทหารผ่านศึกในย่านบรองซ์ แยกเพปไทด์ชนิดใหม่ออกจากพิษกิลามอนสเตอร์ได้ เขาตั้งชื่อว่าเอ็กเซนดิน-4 เมื่อเรียงเทียบกับ GLP-1 ของคน กรดอะมิโนตรงกันราวครึ่งหนึ่ง ดูที่ตำแหน่งที่สอง GLP-1 มีอะลานีน แต่เอ็กเซนดิน-4 มีไกลซีน ยาสังเคราะห์ชื่อเอ็กซีนาไทด์ได้รับอนุมัติในสหรัฐฯ เมื่อเดือนเมษายน 2005 สำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 มันอยู่ได้เป็นชั่วโมง ไม่ใช่นาที

บทที่ IV · ขั้นที่ 7 · 1992–2005

#### น้ำลายกิ้งก่า

ในทศวรรษ 1980 ฌ็อง-ปิแยร์ เราฟ์แมน (Jean-Pierre Raufman) ซึ่งทำงานกับจอห์น พิซาโน (John Pisano) ที่ NIH ศึกษาพิษกิลามอนสเตอร์ ปี 1992 จอห์น อิง (John Eng) ซึ่งเคยฝึกงานกับโรซาลิน ยาโลว์ (Rosalyn Yalow) ผู้ได้รับรางวัลโนเบล ที่ศูนย์การแพทย์ทหารผ่านศึกในบรองซ์ แยกเอ็กเซนดิน-4 ได้ที่นั่น เขายื่นจดสิทธิบัตรในปี 1993 บริษัทอะมิลิน (Amylin) ได้สิทธิ์ในปี 1996 และร่วมมือกับอีไล ลิลลี (Eli Lilly) ในปี 2002

- **เหมือน GLP-1 ของคน**: ~53% 16 จาก 30 ตำแหน่งที่เรียงเทียบ

- **เอ็กซีนาไทด์ได้รับอนุมัติ (สหรัฐฯ)**: เม.ย. 2005 เบาหวานชนิดที่ 2 · ชื่อการค้า Byetta

- **ครึ่งชีวิตของเอ็กซีนาไทด์**: ~2.4 ชั่วโมง เทียบกับ ~2 นาทีของ GLP-1 ตามธรรมชาติ

ฉากนี้เรียง GLP-1(7–37) ของคน (แถวบน) เทียบกับเอ็กเซนดิน-4 (แถวล่าง) ลูกปัดหนึ่งเม็ดคือกรดอะมิโนหนึ่งตัว เขียนด้วยอักษรย่อตัวเดียว เส้นเรืองแสงเชื่อมตำแหน่งที่เหมือนกัน วงแหวนล้อมตำแหน่งที่ 2 ซึ่ง DPP-4 ตัด GLP-1 ของคน

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Golden Goose Award: John Eng](https://www.goldengooseaward.org/01awardees/diabetes-medication); [The Science Coalition: John Eng](https://www.sciencecoalition.org/2013/07/30/dr-john-eng-to-receive-golden-goose-award/); [Wikipedia: GLP-1 receptor agonist](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1_receptor_agonist); [Wikipedia: Exenatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Exenatide); [Wikipedia: Exendin-4](https://en.wikipedia.org/wiki/Exendin-4); [Wikipedia: Gila monster](https://en.wikipedia.org/wiki/Gila_monster); [Biotech Academy (DK): the Gila lizard and the story behind Byetta](https://www.biotechacademy.dk/en/high-school-projects/venom-and-antivenom/case-3-the-gila-lizard-and-the-story-behind-byetta/); [UniProt P26349: exendin-4 sequence](https://www.uniprot.org/uniprotkb/P26349/entry); [UniProt P01275: human proglucagon (GLP-1 sequence)](https://www.uniprot.org/uniprotkb/P01275/entry)

## บทที่ V · ทำให้อยู่นาน

### เกาะติดไปกับอัลบูมิน
*บทที่ V · เคล็ดลับอัลบูมิน*

นักเคมีทำให้ GLP-1 ทนต่อ DPP-4 และเกาะติดกับโปรตีนที่มีมากที่สุดในเลือด

ในทศวรรษ 1990 ลอตเต้ บีเยร์ คนุดเซน และทีมของเธอที่บริษัทโนโว นอร์ดิสก์ของเดนมาร์ก ลองแนวคิดใหม่ คือติดกรดไขมันเข้ากับ GLP-1 กรดไขมันจะเกาะกับอัลบูมิน โปรตีนที่มีมากที่สุดในพลาสมา เมื่อเกาะกับอัลบูมิน ยาจะได้รับการปกป้องจากเอนไซม์ และไม่ถูกไตกรองทิ้ง ผลที่ได้คือลิรากลูไทด์ ครึ่งชีวิตราวสิบสามชั่วโมง ได้รับอนุมัติสำหรับเบาหวานในยุโรปปี 2009 ในสหรัฐฯ ปี 2010 และสำหรับการควบคุมน้ำหนักในปี 2014 เซมากลูไทด์ไปไกลกว่านั้น กรดอะมิโนตัวที่สองถูกเปลี่ยนเป็นกรดอะมิโนที่ไม่พบในธรรมชาติ ชื่อ Aib ซึ่ง DPP-4 ตัดไม่ได้ และมีสายไขมันที่ยาวขึ้นยึดอัลบูมินไว้ ครึ่งชีวิตของมันราวหนึ่งสัปดาห์ ในฉากนี้ GLP-1 ตามธรรมชาติและเซมากลูไทด์ถูกปล่อยออกมาพร้อมกัน

บทที่ V · ขั้นที่ 8 · ลิรากลูไทด์และเซมากลูไทด์

#### เกาะติดไปกับอัลบูมิน

ทีมของคนุดเซน (Lotte Bjerre Knudsen) ติดกรดไขมันเข้ากับ GLP-1 กรดไขมันจะจับกับอัลบูมิน ซึ่งพาเพปไทด์ไปในเลือด ปกป้องจากการถูกย่อยและการกรองที่ไต แล้วค่อย ๆ ปล่อยออกมา ทำให้ครึ่งชีวิตหลังฉีดเพิ่มจากราว 1.2 เป็น 13 ชั่วโมง กลายเป็นยาลิรากลูไทด์

- **ลิรากลูไทด์**: ~13 ชม. กรดไขมัน 16 คาร์บอน · EU 2009, สหรัฐฯ 2010 · โรคอ้วน 2014

- **เซมากลูไทด์**: ~1 สัปดาห์ 165–184 ชม. · Ozempic ธ.ค. 2017 · Wegovy มิ.ย. 2021

- อะลานีนตำแหน่งที่ 2 → **Aib** (กรด 2-อะมิโนไอโซบิวทีริก) ทำให้ DPP-4 ตัดไม่ได้

- เปลี่ยนไลซีนเป็นอาร์จินีนอีกหนึ่งตำแหน่ง

- **สายกรดไขมันไดแอซิด 18 คาร์บอน** จับกับอัลบูมินได้แน่น

กด **GLP-1 ธรรมชาติ** **เซมากลูไทด์** หรือ **ทั้งสองแบบ** สายสีเขียวคือ GLP-1 ตามธรรมชาติ (กลายเป็นสีเทาเมื่อถูกตัด) สายสีทองคือเซมากลูไทด์ ซึ่งแต่ละสายผูกกับอัลบูมินด้วยหางไขมัน (เส้นสีเหลือง) เซมากลูไทด์พัฒนาโดยทีมของโนโว นอร์ดิสก์ ซึ่งรวมถึงเยสเปอร์ เลา (Jesper Lau) โธมัส ครูเซอ (Thomas Kruse) และพอว์ บลอค (Paw Bloch)

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Lasker Foundation: GLP-1-based therapy for obesity (2024)](https://laskerfoundation.org/winners/glp-1-based-therapy-for-obesity/); [Wikipedia: Liraglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Liraglutide); [Wikipedia: Semaglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Semaglutide); [Harvard Medical School: 2024 Lasker Award](https://hms.harvard.edu/news/harvard-medical-school-researcher-wins-2024-lasker-award-work-led-glp-1-therapies)

### แต่ละตัวอยู่ได้นานแค่ไหน
*บทที่ V · จากนาทีถึงสัปดาห์*

ตั้งแต่สองนาทีจนถึงราวหนึ่งสัปดาห์ บนกราฟเดียว

กราฟนี้เปรียบเทียบว่าโมเลกุลแต่ละตัวถูกกำจัดออกจากเลือดเร็วแค่ไหน แกนเวลาเป็นสเกลลอการิทึม แต่ละช่วงใหญ่ยาวกว่าช่วงก่อนหน้าสิบเท่า GLP-1 ตามธรรมชาติลดลงครึ่งหนึ่งทุกราวสองนาที เอ็กซีนาไทด์ทุกราวสองชั่วโมงครึ่ง ลิรากลูไทด์ทุกราวสิบสามชั่วโมง เทอร์เซพาไทด์ทุกราวห้าวัน และเซมากลูไทด์ทุกราวหนึ่งสัปดาห์ นี่คือเหตุผลที่เอ็กซีนาไทด์รุ่นแรกต้องฉีดวันละสองครั้ง ส่วนยารุ่นใหม่ฉีดสัปดาห์ละครั้ง เส้นกราฟถูกทำให้เรียบง่าย แสดงเฉพาะการกำจัดยาเท่านั้น

บทที่ V · ขั้นที่ 9 · เทียบครึ่งชีวิต

#### แต่ละตัวอยู่ได้นานแค่ไหน

ครึ่งชีวิต (half-life) คือเวลาที่สารถูกกำจัดออกจากเลือดไปครึ่งหนึ่ง กราฟแสดงปริมาณที่เหลือจากการกำจัดของแต่ละโมเลกุลเพียงอย่างเดียว โดยเริ่มจากระดับเท่ากัน

- ~2 นาที GLP-1 ตามธรรมชาติ

- ~2.4 ชม. เอ็กซีนาไทด์ (2005)

- ~13 ชม. ลิรากลูไทด์ (2009–10)

- ~5 วัน เทอร์เซพาไทด์ (2022)

- ~7 วัน เซมากลูไทด์ (2017)

เป็นแบบเรียบง่าย ระดับยาจริงยังขึ้นกับว่ายาถูกดูดซึมเร็วแค่ไหนหลังฉีดหรือกิน นี่ไม่ใช่ข้อมูลเรื่องขนาดยา ปุ่มต่าง ๆ จะเน้นทีละโมเลกุล ส่วน **เดินนาฬิกา** จะกวาดเวลาตั้งแต่หนึ่งนาทีถึงสี่สัปดาห์

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Glucagon-like peptide-1](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1); [Wikipedia: Exenatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Exenatide); [Wikipedia: Liraglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Liraglutide); [Wikipedia: Tirzepatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Tirzepatide); [Wikipedia: Semaglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Semaglutide)

### เทอร์เซพาไทด์ และยาเม็ด
*บทที่ V · กุญแจสองดอกในโมเลกุลเดียว*

ยารุ่นใหม่ออกฤทธิ์ที่ตัวรับอินครีตินสองชนิด หรือกลืนเป็นเม็ดได้

เทอร์เซพาไทด์ของบริษัทอีไล ลิลลี เป็นสายกรดอะมิโนเดี่ยวยาวสามสิบเก้าตัว ที่เปิดสวิตช์ตัวรับได้สองชนิด คือตัวรับ GLP-1 และตัวรับ GIP ที่จริงมันจับตัวรับ GIP ได้แน่นกว่า ได้รับอนุมัติในสหรัฐฯ สำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 ในปี 2022 และสำหรับการควบคุมน้ำหนักในปี 2023 ยากลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นยาฉีด ในเดือนธันวาคม 2025 สหรัฐฯ อนุมัติเซมากลูไทด์ชนิดเม็ด วันละครั้ง สำหรับการควบคุมน้ำหนัก และในเดือนเมษายน 2026 ก็มีออร์ฟอร์กลิพรอน โมเลกุลขนาดเล็กที่ไม่ใช่เพปไทด์เลย แต่ยังเปิดสวิตช์ตัวรับ GLP-1 ได้

บทที่ V · ขั้นที่ 10 · ยาออกฤทธิ์คู่และยากิน

#### กุญแจสองดอกในโมเลกุลเดียว

เทอร์เซพาไทด์ (tirzepatide) พัฒนาจากลำดับของ GIP และยังกระตุ้นตัวรับ GLP-1 ได้ด้วย โดยจับตัวรับ GIP ได้แน่นกว่า มีสายกรดไขมันไดแอซิด 20 คาร์บอนช่วยให้จับอัลบูมิน ครึ่งชีวิตราวห้าวัน

- พ.ค. 2022 เทอร์เซพาไทด์ได้รับอนุมัติในสหรัฐฯ สำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 (Mounjaro)

- พ.ย. 2023 อนุมัติสำหรับการควบคุมน้ำหนักระยะยาว (Zepbound)

- ธ.ค. 2024 อนุมัติสำหรับภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นในผู้ใหญ่ที่มีภาวะอ้วน

- ก.ย. 2019 เซมากลูไทด์ชนิดกินได้รับอนุมัติสำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 (Rybelsus)

- 22 ธ.ค. 2025 เซมากลูไทด์ชนิดกินได้รับอนุมัติสำหรับการควบคุมน้ำหนัก (Wegovy ชนิดเม็ด)

- 1 เม.ย. 2026 ออร์ฟอร์กลิพรอน โมเลกุลเล็กที่ไม่ใช่เพปไทด์ ได้รับอนุมัติสำหรับโรคอ้วน (Foundayo)

ในฉาก ตัวรับ GLP-1 เป็นสีม่วง ตัวรับ GIP เป็นสีฟ้า ปุ่ม **GLP-1** และ **GIP** เปิดได้เฉพาะตัวรับของตัวเอง ส่วน **เทอร์เซพาไทด์** เปิดได้ทั้งสองตัว ชื่อการค้าระบุไว้เพื่อให้รู้ว่าเป็นยาตัวไหนเท่านั้น

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Tirzepatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Tirzepatide); [Wikipedia: GIP](https://en.wikipedia.org/wiki/Gastric_inhibitory_polypeptide); [Wikipedia: Semaglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Semaglutide); [Novo Nordisk: Wegovy pill approved in the US (22 Dec 2025)](https://www.novonordisk.com/news-and-media/news-and-ir-materials/news-details.html?id=916472); [Healio: oral semaglutide and OASIS 4](https://www.healio.com/news/endocrinology/20260213/fda-approves-wegovy-pill-the-first-oral-glp1-to-treat-obesity); [Healio: FDA approves orforglipron (1 Apr 2026)](https://www.healio.com/news/endocrinology/20260401/fda-approves-orforglipron-an-oral-glp1-for-adults-with-obesity); [Wikipedia: Orforglipron](https://en.wikipedia.org/wiki/Orforglipron)

## บทที่ VI · ผลการทดลองบอกอะไร

### ผลการทดลองบอกอะไร
*บทที่ VI · หลักฐาน*

การทดลองแบบสุ่มขนาดใหญ่วัดน้ำหนัก น้ำตาลในเลือด และผลต่อหัวใจ

ในการทดลองขนาดใหญ่ อาสาสมัครถูกสุ่มให้ได้รับยาจริงหรือยาหลอก และทั้งสองกลุ่มได้รับคำแนะนำเรื่องอาหารและการออกกำลังกาย ในการทดลอง STEP 1 ผู้ใหญ่ที่ไม่เป็นเบาหวานเกือบสองพันคน ที่ได้เซมากลูไทด์นานหกสิบแปดสัปดาห์ น้ำหนักลดลงเฉลี่ยราวร้อยละสิบห้า เทียบกับราวร้อยละสองในกลุ่มยาหลอก ใน SURMOUNT-1 เทอร์เซพาไทด์ทำให้น้ำหนักลดเฉลี่ยร้อยละสิบห้าถึงยี่สิบเอ็ดในเจ็ดสิบสองสัปดาห์ ขึ้นกับขนาดยา เทียบกับราวร้อยละสามในกลุ่มยาหลอก การทดลอง SELECT ติดตามคนกว่าหนึ่งหมื่นเจ็ดพันคน อายุสี่สิบห้าปีขึ้นไป ที่มีน้ำหนักเกินหรือภาวะอ้วนและเป็นโรคหัวใจอยู่แล้ว แต่ไม่เป็นเบาหวาน ในกลุ่มที่ได้เซมากลูไทด์ ร้อยละหกจุดห้าเกิดหัวใจวาย หลอดเลือดสมอง หรือเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือด เทียบกับร้อยละแปดในกลุ่มยาหลอก ลดลงราวหนึ่งในห้า ค่าเฉลี่ยซ่อนความแตกต่างไว้มาก บางคนน้ำหนักลดมากกว่านั้นมาก บางคนลดน้อยกว่ามาก

บทที่ VI · ขั้นที่ 11 · ผลการทดลอง

#### ผลการทดลองบอกอะไร

ผลเฉลี่ยจากการทดลองแบบสุ่มขนาดใหญ่ที่มีกลุ่มยาหลอก ทุกคนได้รับคำแนะนำเรื่องวิถีชีวิตด้วย

- **STEP 1 · เซมากลูไทด์ · 68 สัปดาห์**: −14.9% เทียบ −2.4% ยาหลอก · ผู้ใหญ่ 1,961 คนที่ไม่เป็นเบาหวาน

- **SURMOUNT-1 · เทอร์เซพาไทด์ · 72 สัปดาห์**: −15.0 ถึง −20.9% ตามขนาดยา · เทียบ −3.1% ยาหลอก

- **SELECT · เซมากลูไทด์ · เฉลี่ย 40 เดือน**: 6.5% เทียบ 8.0% เกิดเหตุการณ์หัวใจและหลอดเลือดรุนแรง อัตราส่วนความเสี่ยง 0.80 · 17,604 คนที่เป็นโรคหัวใจและมีน้ำหนักเกินหรือภาวะอ้วน ไม่เป็นเบาหวาน · น้ำหนัก −9.4% เทียบ −0.9% ที่ 2 ปี

ผลอื่น ๆ: ใน OASIS 4 (ผู้ใหญ่ 307 คน 64 สัปดาห์) เซมากลูไทด์ชนิดเม็ดวันละครั้งทำให้น้ำหนักลดเฉลี่ย 16.6% เทียบกับ 2.7% ในกลุ่มยาหลอก เมื่อนับเฉพาะคนที่ใช้ยาต่อเนื่อง ส่วนใน ATTAIN-1 ออร์ฟอร์กลิพรอนทำให้ลดได้สูงสุด 12.4% ที่ 72 สัปดาห์

แท่งกราฟแสดงการเปลี่ยนแปลงน้ำหนักตัวเฉลี่ยเป็นร้อยละ (STEP 1 และ SURMOUNT-1 แสดงขนาดยาสูงสุด) และสัดส่วนคนที่เกิดเหตุการณ์หัวใจและหลอดเลือดรุนแรง (SELECT) ค่าเฉลี่ยไม่ใช่เป้าหมาย และผลของแต่ละคนต่างกันมาก

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Semaglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Semaglutide); [Wikipedia: Tirzepatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Tirzepatide); [American College of Cardiology: SELECT trial summary](https://www.acc.org/Latest-in-Cardiology/Clinical-Trials/2023/11/09/15/04/select); [Healio: oral semaglutide and OASIS 4](https://www.healio.com/news/endocrinology/20260213/fda-approves-wegovy-pill-the-first-oral-glp1-to-treat-obesity); [Healio: FDA approves orforglipron (1 Apr 2026)](https://www.healio.com/news/endocrinology/20260401/fda-approves-orforglipron-an-oral-glp1-for-adults-with-obesity)

### ไม่มีอะไรได้มาฟรี
*บทที่ VI · ผลข้างเคียง*

ผลข้างเคียงส่วนใหญ่เกี่ยวกับทางเดินอาหาร บางอย่างพบน้อยแต่รุนแรง

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดเกี่ยวกับทางเดินอาหาร ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และท้องผูก ยากลุ่มนี้ยังสัมพันธ์กับตับอ่อนอักเสบและนิ่วในถุงน้ำดี ในปี 2025 หน่วยงานยาแห่งยุโรประบุว่าโรคตาเฉียบพลันชื่อ NAION เป็นผลข้างเคียงที่พบได้น้อยมากของเซมากลูไทด์ อาจเกิดได้ถึงหนึ่งในหนึ่งหมื่นคน เพราะยาทำให้กระเพาะว่างช้าลง วิสัญญีแพทย์จึงต้องรู้ก่อนผ่าตัดว่าผู้ป่วยใช้ยานี้อยู่ น้ำหนักที่ลดไปไม่ได้มาจากไขมันทั้งหมด ในการศึกษาย่อยขนาดเล็กของ STEP 1 มวลไขมันลดลงราวร้อยละสิบเก้า และมวลไร้ไขมันซึ่งรวมกล้ามเนื้อ ลดลงราวร้อยละสิบ ใน SELECT ราวร้อยละสิบเจ็ดหยุดยาเพราะผลข้างเคียง เทียบกับราวร้อยละแปดในกลุ่มยาหลอก

บทที่ VI · ขั้นที่ 12 · ความปลอดภัย

#### ไม่มีอะไรได้มาฟรี

- พบบ่อย คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ท้องผูก ปวดท้อง

- มีความสัมพันธ์ ตับอ่อนอักเสบ และโรคถุงน้ำดีรวมถึงนิ่ว

- พบน้อยมาก NAION โรคของเส้นประสาทตาที่อาจทำให้ตามัวลงทันที (EMA มิ.ย. 2025: ไม่เกิน 1 ใน 10,000 คนที่ใช้เซมากลูไทด์)

- การผ่าตัด กระเพาะว่างช้าลง จึงเสี่ยงสำลักสิ่งที่อยู่ในกระเพาะขณะดมยาสลบ

- คำเตือน พบเนื้องอกเซลล์ซีของต่อมไทรอยด์ในสัตว์ฟันแทะ ไม่ใช้ในผู้ที่ตนเองหรือครอบครัวเคยเป็นมะเร็งไทรอยด์ชนิดเมดัลลารีหรือ MEN 2

- **การสแกนร่างกายใน STEP 1 (140 คน)**: ไขมัน −19.3% · ไร้ไขมัน −9.7% สัดส่วนมวลไร้ไขมันต่อร่างกายเพิ่มขึ้น 3 จุด

- **หยุดยาเพราะผลข้างเคียง (SELECT)**: 16.6% เทียบ 8.2% เซมากลูไทด์ เทียบ ยาหลอก

มวลไร้ไขมัน (lean mass) หมายถึงทุกอย่างที่ไม่ใช่ไขมัน เช่น กล้ามเนื้อ อวัยวะ กระดูก และน้ำ จึงไม่เท่ากับกล้ามเนื้อ นักวิจัยยังศึกษาผลข้างเคียงที่พบน้อยอยู่ คดีความเรื่องการสูญเสียการมองเห็นยังถูกบริษัทผู้ผลิตโต้แย้ง และผลการวิจัยยังไม่ตรงกัน ใครที่การมองเห็นเปลี่ยนไปอย่างฉับพลันควรติดต่อแพทย์ทันที

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Semaglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Semaglutide); [Wikipedia: GLP-1 receptor agonist](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1_receptor_agonist); [European Medicines Agency: NAION a very rare side effect (Jun 2025)](https://www.ema.europa.eu/ga/news/prac-concludes-eye-condition-naion-very-rare-side-effect-semaglutide-medicines-ozempic-rybelsus-wegovy); [Wilding et al.: STEP 1 body-composition substudy (abstract)](https://www.newswise.com/pdf_docs/16159288255831_Wilding%20Abstract.pdf); [American College of Cardiology: SELECT trial summary](https://www.acc.org/Latest-in-Cardiology/Clinical-Trials/2023/11/09/15/04/select); [MIT Technology Review: still figuring out the side effects (9 Oct 2026)](https://technologyreview.com/2026/10/09/1146094/were-still-figuring-out-the-side-effects-of-glp-1-weight-loss-drugs)

### เมื่อหยุดยา
*บทที่ VI · หลังหยุดยา และใครเข้าถึงได้*

ความอยากอาหารกลับมา น้ำหนักส่วนใหญ่ก็กลับมาด้วย ราคาและปริมาณยาเป็นตัวกำหนดว่าใครได้ใช้

ยาเหล่านี้ได้ผลขณะที่ยังใช้อยู่ ในการศึกษาต่อเนื่องของ STEP 1 คนที่หยุดเซมากลูไทด์ได้น้ำหนักกลับคืนมาราวสองในสามของที่ลดไปภายในหนึ่งปี ปริมาณยาและราคาก็เป็นข้อจำกัด ความต้องการที่สูงทำให้สหรัฐฯ ขาดแคลนยาตั้งแต่ปี 2022 หน่วยงานกำกับดูแลประกาศว่าการขาดแคลนเทอร์เซพาไทด์คลี่คลายช่วงปลายปี 2024 และเซมากลูไทด์ในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ราคาเริ่มลดลง เดือนมีนาคม 2026 สิทธิบัตรเซมากลูไทด์ในอินเดียหมดอายุ บริษัทอย่างน้อยหกรายวางขายยาราคาถูกกว่าตั้งแต่วันแรก และแคนาดาอนุมัติยาสามัญตัวแรกในเดือนเมษายน ส่วนในสหรัฐฯ คาดว่าสิทธิบัตรหลักจะไม่หมดอายุก่อนเดือนธันวาคม 2031

บทที่ VI · ขั้นที่ 13 · การหยุดยา ราคา และปริมาณยา

#### เมื่อหยุดยา

ในการศึกษาต่อเนื่องของ STEP 1 ผู้เข้าร่วม 327 คนถูกติดตามต่ออีกหนึ่งปีหลังหยุดยาในสัปดาห์ที่ 68 กลุ่มเซมากลูไทด์ได้น้ำหนักกลับคืนมาราวสองในสามของที่ลดไป เมื่อถึงสัปดาห์ที่ 120 น้ำหนักสุทธิเทียบกับตอนเริ่มอยู่ที่ −5.6% เทียบกับ −0.1% ในกลุ่มยาหลอก

ใน STEP 4 คนที่ใช้เซมากลูไทด์ต่อหลังสัปดาห์ที่ 20 น้ำหนักยังลดต่อ (−7.9%) ส่วนคนที่ถูกเปลี่ยนไปใช้ยาหลอกน้ำหนักกลับขึ้น (+6.9%) มีรายงานลักษณะคล้ายกันหลังหยุดเทอร์เซพาไทด์

- 2022 เริ่มขาดแคลนเซมากลูไทด์ชนิดฉีดในสหรัฐฯ

- ธ.ค. 2024 FDA: การขาดแคลนเทอร์เซพาไทด์คลี่คลาย

- 21 ก.พ. 2025 FDA: การขาดแคลนเซมากลูไทด์คลี่คลาย

- พ.ย. 2025 ราคาเงินสดของ Wegovy ในสหรัฐฯ ลดเหลือ 349 ดอลลาร์ต่อเดือน (จาก 499 ดอลลาร์)

- มี.ค. 2026 สิทธิบัตรหมดอายุในอินเดียและบราซิล ยาสามัญในอินเดียอย่างน้อยหกยี่ห้อวางขายตั้งแต่วันแรก

- เม.ย. 2026 Health Canada อนุมัติเซมากลูไทด์ยาสามัญตัวแรก

- ≥ ธ.ค. 2031 คาดว่าสิทธิบัตรในสหรัฐฯ จะหมดอายุ

เส้นในฉากเชื่อมเฉพาะจุดที่วัดจริง (เริ่มต้น สัปดาห์ที่ 68 และ 120) เส้นทางจริงระหว่างจุดไม่ได้เป็นเส้นตรง ราคาที่ระบุมีไว้ให้เห็นภาพ ไม่ใช่คำแนะนำ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [UIC College of Pharmacy: weight after stopping (STEP 1 extension, STEP 4)](https://dig.pharmacy.uic.edu/faqs/2023-2/may-2023-faqs/is-weight-loss-sustained-after-discontinuation-of-glucagon-like-peptide-1-receptor-agonists-for-obesity/); [Wikipedia: Semaglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Semaglutide); [Wikipedia: Tirzepatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Tirzepatide); [Healio: FDA removes semaglutide from shortage list (Feb 2025)](https://cm.healio.com/news/endocrinology/20250221/fda-removes-semaglutide-from-drug-shortage-list); [Bloomberg via BNN: US cash prices (Nov 2025)](https://www.bnnbloomberg.ca/business/economics/2025/11/17/novo-nordisk-rolls-out-349-wegovy-cash-price-ahead-of-plan); [ThePrint: generic semaglutide launches in India (Mar 2026)](https://theprint.in/india/rs-325-4200-month-dr-reddys-sun-pharma-glenmark-kick-off-generic-semaglutide-price-war/2885525/); [CTV News: Health Canada approves first generic (Apr 2026)](https://www.ctvnews.ca/health/article/health-canada-approves-first-generic-version-of-novo-nordisks-ozempic/)

## บทที่ VII · คำถามที่ยังเปิดอยู่

### คำถามที่ยังเปิดอยู่
*บทที่ VII · งานวิจัย ไม่ใช่ข้อเท็จจริง*

ตัวรับ GLP-1 พบในสมอง นักวิทยาศาสตร์จึงถามว่ายาเหล่านี้อาจเปลี่ยนอะไรได้อีก

เพราะตัวรับ GLP-1 พบในสมอง นักวิจัยจึงกำลังทดสอบว่ายาเหล่านี้มีผลต่อความอยากอื่น ๆ นอกจากอาหารหรือไม่ การทดลองขนาดเล็กในผู้ใหญ่ 48 คนที่มีภาวะติดสุรา ตีพิมพ์ในปี 2025 พบว่าเซมากลูไทด์ขนาดต่ำนานเก้าสัปดาห์ช่วยลดความอยากและการดื่มหนักได้เมื่อเทียบกับยาหลอก ผู้วิจัยบอกว่ายังต้องมีการศึกษาที่ใหญ่และนานกว่านี้ ยังมีงานวิจัยเรื่องการสูบบุหรี่ การกินไม่หยุด และแม้แต่ตัวชี้วัดอายุทางชีวภาพ ทั้งหมดเป็นผลระยะแรก ยังไม่ใช่การใช้ยาที่ยอมรับแล้ว และยังมีคำถามเรื่องผลข้างเคียงที่พบน้อย การใช้ระยะยาวในคนอายุน้อย และใครควรได้รับยาเหล่านี้ก่อน

บทที่ VII · ขั้นที่ 14 · งานวิจัยที่ยังดำเนินอยู่

#### คำถามที่ยังเปิดอยู่

ทุกอย่างในหน้านี้เป็น**งานวิจัย ยังไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ยอมรับแล้ว**

- สุรา การทดลองแบบสุ่มในผู้ใหญ่ 48 คนที่มีภาวะติดสุรา นาน 9 สัปดาห์ (*JAMA Psychiatry* ก.พ. 2025): ความอยากลดลงและวันที่ดื่มหนักน้อยลงเมื่อเทียบกับยาหลอก ในกลุ่มย่อยเล็ก ๆ ของผู้สูบบุหรี่ จำนวนบุหรี่ต่อวันลดลง

- การเสพติด การศึกษาย้อนหลังปี 2025 พบว่ายา GLP-1 สัมพันธ์กับความเสี่ยงการใช้สารเสพติดที่ต่ำกว่ายาเบาหวานอื่น การศึกษาในสัตว์พบการใช้ยาเสพติดและสุราลดลง แต่ความสัมพันธ์ไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุ

- การกิน กำลังศึกษาในโรคกินไม่หยุด (binge eating disorder)

- อายุ ข้อมูลที่บริษัทผู้ผลิตนำเสนอในเดือนตุลาคม 2026 ชี้ว่าตัวชี้วัดอายุทางชีวภาพบางตัวอ่อนกว่ากลุ่มยาหลอก 2–3 ปี

- คนอายุน้อย WHO ระบุว่าหลักฐานในเด็กและวัยรุ่นยังไม่เพียงพอ ใบสั่งยาสำหรับเด็กอายุ 8–11 ปีในสหรัฐฯ ยังพบน้อย แต่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

จุดเรืองแสงในสมองเป็นเพียงการตกแต่ง ไม่ได้ชี้บริเวณใดเป็นการเฉพาะ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [USC: semaglutide and alcohol cravings (JAMA Psychiatry, Feb 2025)](https://betterhealth.usc.edu/?p=1732); [Wikipedia: GLP-1 receptor agonist](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1_receptor_agonist); [MIT Technology Review: still figuring out the side effects (9 Oct 2026)](https://technologyreview.com/2026/10/09/1146094/were-still-figuring-out-the-side-effects-of-glp-1-weight-loss-drugs); [Reuters via The Star: WHO endorses lifestyle changes over GLP-1 drugs in children (7 Oct 2026)](https://www.thestar.com.my/news/world/2026/10/07/who-endorses-lifestyle-changes-over-glp-1-drugs-in-child-obesity-fight)

## บทส่งท้าย

### จากกิ้งก่าสู่การปฏิวัติ
*1932 → 2026*

วิทยาศาสตร์ที่ขับเคลื่อนด้วยความอยากรู้นานหลายทศวรรษ ได้รับรางวัลลาสเกอร์ปี 2024

คำว่าอินครีตินเกิดขึ้นในปี 1932 ในทศวรรษ 1980 โจเอล ฮาเบเนอร์ และสเวตลานา มอยซอฟ แสดงว่า GLP-1 เป็นฮอร์โมนจากลำไส้ที่เร่งอินซูลินหลังมื้ออาหาร ในทศวรรษ 1990 ทีมของลอตเต้ บีเยร์ คนุดเซน หาวิธีทำให้มันอยู่ได้นาน ปี 2024 ทั้งสามคนได้รับรางวัลลาสเกอร์ด้านการวิจัยทางการแพทย์คลินิก ปี 2025 พวกเขาได้รับรางวัลเบรกทรูด้านวิทยาศาสตร์ชีวภาพร่วมกับแดเนียล ดรักเกอร์ และเยนส์ ยูล โฮลสต์ จากฮอร์โมนที่อยู่ได้สองนาที ผ่านพิษของกิ้งก่า จนถึงยาที่ใช้สัปดาห์ละครั้ง นี่คือเรื่องราวของวิทยาศาสตร์พื้นฐานที่อาศัยความอดทน ขอย้ำว่าภาพยนตร์นี้มีไว้เพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากมีคำถามเรื่องน้ำหนัก เบาหวาน หรือยาเหล่านี้ โปรดปรึกษาแพทย์

บทส่งท้าย · 1932 → 2026

#### จากกิ้งก่าสู่การปฏิวัติ

- 1932 ฌ็อง ลา บาร์ ตั้งคำว่า “อินครีติน”

- 1982 ทีมของฮาเบเนอร์พบเพปไทด์คล้ายกลูคากอนที่ถูกเข้ารหัสอยู่ในยีนกลูคากอน

- 1986–87 มอยซอฟ ฮาเบเนอร์ และคณะ: GLP-1(7–37) มีอยู่ตามธรรมชาติและกระตุ้นการหลั่งอินซูลิน

- 1992 จอห์น อิง แยกเอ็กเซนดิน-4 จากพิษกิลามอนสเตอร์

- 2005 เอ็กซีนาไทด์ ยา GLP-1 ตัวแรก ได้รับอนุมัติในสหรัฐฯ

- 2009–10 ลิรากลูไทด์ได้รับอนุมัติสำหรับเบาหวาน (EU, สหรัฐฯ)

- 2017–21 เซมากลูไทด์สำหรับเบาหวาน แล้วตามด้วยการควบคุมน้ำหนัก

- 2022–23 เทอร์เซพาไทด์ ยาออกฤทธิ์คู่ GIP/GLP-1

- 2023 SELECT: หัวใจวาย หลอดเลือดสมอง และการเสียชีวิตจากโรคหัวใจลดลง

- 2024 รางวัล Lasker~DeBakey ด้านการวิจัยทางการแพทย์คลินิก แก่ฮาเบเนอร์ มอยซอฟ และคนุดเซน

- 2025–26 ยาเม็ด ยาสามัญ ราคาที่ลดลง และแนวทางแรกของ WHO สำหรับเด็ก

**เพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์** ภาพยนตร์นี้อธิบายว่าร่างกายและยากลุ่มนี้ทำงานอย่างไร ไม่ได้บอกว่าใครควรใช้ยาหรือไม่ ใช้เท่าไร หรือควรกินอะไร หากมีคำถามเกี่ยวกับสุขภาพ น้ำหนัก หรือยาที่ใช้อยู่ โปรดปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ภาพนิ่งเต็มจอทุกภาพสร้างด้วย AI เพื่อช่วยจินตนาการ ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง ฉาก 3 มิติเป็นแบบจำลองเพื่อการสอนอย่างง่าย อวัยวะ โมเลกุล และตัวรับไม่ได้สัดส่วนจริง และมาตรวัดที่ไม่มีหน่วยเป็นเพียงภาพประกอบ เรื่องนี้ไม่ได้ครอบคลุมรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ปี 2026 ซึ่งมอบให้งานด้านออปโตเจเนติกส์

#### แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ)

[PAHO/WHO: first global guidelines on child and adolescent obesity (Oct 2026)](https://www.paho.org/en/news/8-10-2026-who-issues-first-global-guidelines-child-and-adolescent-obesity)
[Reuters via The Star: WHO endorses lifestyle changes over GLP-1 drugs in children (7 Oct 2026)](https://www.thestar.com.my/news/world/2026/10/07/who-endorses-lifestyle-changes-over-glp-1-drugs-in-child-obesity-fight)
[FOX 29 on the Gallup GLP-1 survey (Jul 2026)](https://www.fox29.com/news/heres-how-many-americans-say-now-taking-glp-1-drugs)
[MIT Technology Review: still figuring out the side effects (9 Oct 2026)](https://technologyreview.com/2026/10/09/1146094/were-still-figuring-out-the-side-effects-of-glp-1-weight-loss-drugs)
[Wikipedia: Glucagon-like peptide-1](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1)
[Wikipedia: GLP-1 receptor](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1_receptor)
[Wikipedia: GLP-1 receptor agonist](https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon-like_peptide-1_receptor_agonist)
[Wikipedia: Incretin](https://en.wikipedia.org/wiki/Incretin)
[Wikipedia: Ghrelin](https://en.wikipedia.org/wiki/Ghrelin)
[Wikipedia: Leptin](https://en.wikipedia.org/wiki/Leptin)
[Wikipedia: Arcuate nucleus](https://en.wikipedia.org/wiki/Arcuate_nucleus)
[Wikipedia: GIP](https://en.wikipedia.org/wiki/Gastric_inhibitory_polypeptide)
[Wikipedia: Dipeptidyl peptidase-4](https://en.wikipedia.org/wiki/Dipeptidyl_peptidase-4)
[Wikipedia: Set point theory](https://en.wikipedia.org/wiki/Set_point_theory)
[Wikipedia: Proglucagon](https://en.wikipedia.org/wiki/Proglucagon)
[Wikipedia: Semaglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Semaglutide)
[Wikipedia: Liraglutide](https://en.wikipedia.org/wiki/Liraglutide)
[Wikipedia: Exenatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Exenatide)
[Wikipedia: Exendin-4](https://en.wikipedia.org/wiki/Exendin-4)
[Wikipedia: Gila monster](https://en.wikipedia.org/wiki/Gila_monster)
[Wikipedia: Tirzepatide](https://en.wikipedia.org/wiki/Tirzepatide)
[Wikipedia: Orforglipron](https://en.wikipedia.org/wiki/Orforglipron)
[Sumithran et al.: long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss (abstract)](https://esa-srb-2012.m.asnevents.com.au/schedule/session/103/abstract/2226)
[Lasker Foundation: GLP-1-based therapy for obesity (2024)](https://laskerfoundation.org/winners/glp-1-based-therapy-for-obesity/)
[Harvard Medical School: 2024 Lasker Award](https://hms.harvard.edu/news/harvard-medical-school-researcher-wins-2024-lasker-award-work-led-glp-1-therapies)
[Rockefeller University: 2025 Breakthrough Prize](https://www.rockefeller.edu/news/37574-svetlana-mojsov-honored-with-2025-breakthrough-prize/)
[Golden Goose Award: John Eng](https://www.goldengooseaward.org/01awardees/diabetes-medication)
[The Science Coalition: John Eng](https://www.sciencecoalition.org/2013/07/30/dr-john-eng-to-receive-golden-goose-award/)
[American College of Cardiology: SELECT trial summary](https://www.acc.org/Latest-in-Cardiology/Clinical-Trials/2023/11/09/15/04/select)
[Wilding et al.: STEP 1 body-composition substudy (abstract)](https://www.newswise.com/pdf_docs/16159288255831_Wilding%20Abstract.pdf)
[UIC College of Pharmacy: weight after stopping (STEP 1 extension, STEP 4)](https://dig.pharmacy.uic.edu/faqs/2023-2/may-2023-faqs/is-weight-loss-sustained-after-discontinuation-of-glucagon-like-peptide-1-receptor-agonists-for-obesity/)
[European Medicines Agency: NAION a very rare side effect (Jun 2025)](https://www.ema.europa.eu/ga/news/prac-concludes-eye-condition-naion-very-rare-side-effect-semaglutide-medicines-ozempic-rybelsus-wegovy)
[Healio: FDA removes semaglutide from shortage list (Feb 2025)](https://cm.healio.com/news/endocrinology/20250221/fda-removes-semaglutide-from-drug-shortage-list)
[Bloomberg via BNN: US cash prices (Nov 2025)](https://www.bnnbloomberg.ca/business/economics/2025/11/17/novo-nordisk-rolls-out-349-wegovy-cash-price-ahead-of-plan)
[ThePrint: generic semaglutide launches in India (Mar 2026)](https://theprint.in/india/rs-325-4200-month-dr-reddys-sun-pharma-glenmark-kick-off-generic-semaglutide-price-war/2885525/)
[CTV News: Health Canada approves first generic (Apr 2026)](https://www.ctvnews.ca/health/article/health-canada-approves-first-generic-version-of-novo-nordisks-ozempic/)
[Novo Nordisk: Wegovy pill approved in the US (22 Dec 2025)](https://www.novonordisk.com/news-and-media/news-and-ir-materials/news-details.html?id=916472)
[Healio: oral semaglutide and OASIS 4](https://www.healio.com/news/endocrinology/20260213/fda-approves-wegovy-pill-the-first-oral-glp1-to-treat-obesity)
[Healio: FDA approves orforglipron (1 Apr 2026)](https://www.healio.com/news/endocrinology/20260401/fda-approves-orforglipron-an-oral-glp1-for-adults-with-obesity)
[Biotech Academy (DK): the Gila lizard and the story behind Byetta](https://www.biotechacademy.dk/en/high-school-projects/venom-and-antivenom/case-3-the-gila-lizard-and-the-story-behind-byetta/)
[UniProt P26349: exendin-4 sequence](https://www.uniprot.org/uniprotkb/P26349/entry); [UniProt P01275: human proglucagon (GLP-1 sequence)](https://www.uniprot.org/uniprotkb/P01275/entry)
[USC: semaglutide and alcohol cravings (JAMA Psychiatry, Feb 2025)](https://betterhealth.usc.edu/?p=1732)
[NPR via WUNC: 2026 Nobel Prize in Physiology or Medicine](https://www.wunc.org/2026-10-05/nobel-medicine-prize-goes-to-3-scientists-for-research-into-brain-activity)