# สมองแมลงวันในคอมพิวเตอร์ > เดือนกันยายน 2026 นักวิทยาศาสตร์เปิดให้ทุกคนใช้แผนที่ของเซลล์ประสาทและจุดเชื่อมต่อทุกจุดในสมองและไขประสาทของแมลงวันผลไม้ตัวผู้ได้ฟรี เพียงไม่กี่วัน ผู้คนก็นำมันไปต่อเข้ากับเกม Minecraft และ Doom เรื่องนี้จะพาไปดูว่าสมองถูกทำแผนที่ด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนและ AI ได้อย่างไร แผนผังวงจรกลายเป็นแบบจำลองที่ทำงานได้และมีร่างกายเสมือนได้อย่างไร และทั้งหมดนี้มีความหมายต่อปัญญาประดิษฐ์จริง ๆ อย่างไร Interactive film: https://www.planetpast.com/stories/fruit-fly-connectome-ai/?lang=th Publisher: PlanetPast (https://www.planetpast.com/) · เผยแพร่ 2026-10-13 · Biology, Technology ## บทนำ ### สมองแมลงวันในคอมพิวเตอร์ *กันยายน 2026 · สมองโอเพนซอร์ส* เซลล์ประสาทและจุดเชื่อมต่อทุกจุดในระบบประสาทกลางของแมลงวันผลไม้ เปิดให้ทุกคนดาวน์โหลดได้ฟรี เดือนกันยายน 2026 นักวิทยาศาสตร์ในอังกฤษและสหรัฐฯ ร่วมกับกูเกิล เผยแพร่แผนผังวงจรประสาทที่สมบูรณ์ของแมลงวันผลไม้ตัวผู้ แผนที่นี้ไล่ตามเซลล์ประสาทราว 166,700 เซลล์ และจุดเชื่อมต่อระหว่างกันมากกว่าร้อยล้านจุด ที่สำคัญคือเปิดให้ใครก็ดาวน์โหลดได้ ภายในไม่กี่วัน ผู้คนก็นำแผนที่นี้ไปต่อเข้ากับ Minecraft, Doom และเกมอื่น ๆ จนคลิปแพร่กระจายไปทั่ว แล้วสิ่งที่ถูกทำแผนที่คืออะไรกันแน่ เราทำแผนที่สมองได้อย่างไร และนี่คือสมองที่ทำงานอยู่ในคอมพิวเตอร์จริงหรือเปล่า บทนำ · ข่าวนี้สำคัญอย่างไร #### สมองแมลงวันในคอมพิวเตอร์ วันที่ 3 กันยายน 2026 ทีมจากห้องปฏิบัติการชีววิทยาโมเลกุล MRC และมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ศูนย์วิจัยจาเนเลียของ HHMI และกูเกิลรีเสิร์ช ตีพิมพ์ในวารสาร *Cell* ถึงคอนเนกโทม (connectome) หรือแผนผังวงจรประสาทที่สมบูรณ์ชุดแรกของระบบประสาทกลางแมลงวันผลไม้ตัวผู้ที่โตเต็มวัย ครอบคลุมสมอง กลีบประสาทตาทั้งสองข้าง และไขประสาทด้านท้อง ข้อมูลทั้งหมดเปิดให้ทุกคนใช้ได้ - **เซลล์ประสาท**: 166,700 สมอง กลีบประสาทตา และไขประสาท - **จุดเชื่อมต่อไซแนปส์**: ~124 ล้าน ตามที่ UKRI / MRC รายงาน - **ชนิดเซลล์ประสาท**: ~11,700 จัดกลุ่มโดยทีมวิจัย - **การถ่ายภาพ**: กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน 7 เครื่อง นานหนึ่งปี ระบบประสาทถูกตัดแบ่งเป็น 66 ชิ้นก่อน แมลงวันในภาพเป็นแบบจำลองอย่างง่าย จุดเรืองแสงในหัวและอกแทนสมองและไขประสาทของมัน วิธีใช้: เลือกบทใต้ภาพ หรือกด ← → เพื่อเปลี่ยนขั้น · ▶ เล่นขั้นนั้น · ลากเพื่อหมุน เลื่อนหรือถ่างนิ้วเพื่อซูม · ปุ่มในกล่องมุมขวาบนให้คุณลองเล่นเอง · “เล่นภาพยนตร์” จะเล่นทุกขั้นแบบเต็มจอ แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [UKRI / MRC LMB: world-first map of a male fly brain (Sept 2026)](https://www.ukri.org/news/world-first-map-of-a-male-fly-brain-a-win-for-neuroscience/); [Google: the male fruit fly brain map (Sept 2026)](https://blog.google/innovation-and-ai/technology/research/male-fruit-fly-brain-map/); [Live Science: map of a male fly central nervous system (Sept 2026)](https://livescience.com/health/neuroscience/new-map-of-a-male-fly-central-nervous-system-includes-all-166-000-neurons-and-enables-direct-comparisons-to-female-fly-brain); [36Kr: MaleCNS and the Minecraft demo](https://eu.36kr.com/en/p/3971642393686535) ## บทที่ I · แผนผังวงจร ### แผนที่ว่าใครคุยกับใคร *บทที่ I · แนวคิด* คอนเนกโทมคือรายการเซลล์ประสาททุกเซลล์ และจุดเชื่อมต่อทุกจุดระหว่างเซลล์เหล่านั้น สมองคือเครือข่าย เซลล์ของมันที่เรียกว่าเซลล์ประสาท ส่งสัญญาณถึงกันผ่านรอยต่อเล็ก ๆ ที่เรียกว่าไซแนปส์ คอนเนกโทมคือรายการที่ครบถ้วน ทั้งเซลล์ประสาททุกเซลล์ และไซแนปส์ทุกจุดที่เชื่อมเซลล์หนึ่งไปยังอีกเซลล์หนึ่ง ลองนึกถึงแผงวงจรไฟฟ้า หรือแผนที่ถนนทุกเส้นในประเทศหนึ่ง แผนที่บอกว่ามีเส้นทางไหนบ้าง แต่ไม่ได้บอกว่ารถติดแค่ไหน ความต่างข้อนี้จะสำคัญในตอนหลัง บทที่ I · ขั้นที่ 1 #### แผนที่ว่าใครคุยกับใคร **คอนเนกโทม** คือแผนผังวงจรที่สมบูรณ์ของระบบประสาท เซลล์ประสาทแต่ละเซลล์คือจุด ไซแนปส์แต่ละจุดคือเส้นเชื่อมจากเซลล์หนึ่งไปยังเซลล์ถัดไป การนับว่ามีกี่ไซแนปส์เชื่อมระหว่างสองเซลล์ บอกได้คร่าว ๆ ว่ามันเชื่อมกันแน่นแค่ไหน - **สิ่งที่แผนที่บอก**: เซลล์ไหนเชื่อมกับเซลล์ไหน ไปในทิศทางใด และผ่านไซแนปส์กี่จุด - **สิ่งที่แผนที่ไม่บอก**: ไซแนปส์แต่ละจุดแรงจริงแค่ไหน เปลี่ยนไปอย่างไรเมื่อเรียนรู้ และสารเคมี (ฮอร์โมน สารปรับสัญญาณประสาท) ที่ปรับจูนทั้งเครือข่าย กด “ส่งสัญญาณ” เพื่อดูสัญญาณกระจายไปในเครือข่ายเล็ก ๆ ในภาพ แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [University of Cambridge: first map of every neuron in an adult fly brain (2024)](https://www.cam.ac.uk/research/news/first-map-of-every-neuron-in-an-adult-fly-brain-complete); [Stork.ai: the viral demos explained](https://www.stork.ai/blog/google-unleashed-a-fly-brain-chaos-ensued) ### แผนผังวงจรชุดแรก *บทที่ I · ปี 1986* หนอนที่มีเซลล์ประสาท 302 เซลล์ ไล่ตามด้วยมือจากภาพกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน คอนเนกโทมชุดแรกเป็นของหนอนตัวจิ๋วชื่อ ซีเอเลแกนส์ ยาวราวหนึ่งมิลลิเมตร หนอนตัวเต็มวัยมีเซลล์ประสาทเพียง 302 เซลล์ ทีมที่เคมบริดจ์ซึ่งนำโดยจอห์น ไวต์ และซิดนีย์ เบรนเนอร์ ไล่ตามมันผ่านภาพตัดบาง ๆ จากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน งานส่วนใหญ่ทำด้วยมือ และแผนที่ฉบับสมบูรณ์ตีพิมพ์ในปี 1986 หลายสิบปีที่มันเป็นคอนเนกโทมสัตว์ชุดเดียวที่สมบูรณ์ การทำแบบเดียวกันกับสมองแมลงดูเป็นไปไม่ได้ บทที่ I · ขั้นที่ 2 · ปี 1986 #### แผนผังวงจรชุดแรก ปี 1986 จอห์น ไวต์ ไอลีน เซาท์เกต นิโคล ทอมสัน และซิดนีย์ เบรนเนอร์ ตีพิมพ์งาน “โครงสร้างระบบประสาทของหนอนตัวกลม *Caenorhabditis elegans*” ในวารสาร *Philosophical Transactions of the Royal Society* ตั้งชื่อและทำแผนที่เซลล์ประสาททั้ง 302 เซลล์ของหนอนกระเทยตัวเต็มวัย โดยประกอบขึ้นจากภาพกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนของชิ้นตัดต่อเนื่อง หนอน (1986) **302** สมองแมลงวัน (2024) **139,255** ระบบประสาทกลางแมลงวัน (2026) **166,700** ระบบประสาทของแมลงวันตัวผู้มีเซลล์ประสาทมากกว่าหนอนราว 550 เท่า แท่งกราฟวาดตามสัดส่วนจริง แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [OpenWorm: White et al. 1986](https://openworm.org/ConnectomeToolbox/White_1986/); [36Kr: MaleCNS and the Minecraft demo](https://eu.36kr.com/en/p/3971642393686535) ## บทที่ II · ทำแผนที่สมอง ### บางกว่าฟองสบู่ *บทที่ II · หั่นแล้วถ่ายภาพ* จะเห็นสายทุกเส้น ต้องหั่นสมองเป็นแผ่นบางนับพันแผ่น แล้วถ่ายภาพด้วยอิเล็กตรอน สมองแมลงวันมีขนาดราวเมล็ดฝิ่น สายประสาทที่เล็กที่สุดของมันบางเกินกว่าจะมองเห็นด้วยแสงธรรมดา นักวิจัยจึงรักษาสภาพสมอง ย้อมด้วยโลหะหนัก แล้วหั่นหรือขูดออกทีละชั้น สำหรับสมองแมลงวันตัวเมียที่ทำแผนที่เสร็จในปี 2024 มีแผ่นตัดราวเจ็ดพันแผ่น แต่ละแผ่นหนา 40 นาโนเมตร ถ่ายภาพด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนที่จาเนเลีย ได้ภาพรวมกันมากกว่าร้อยเทราไบต์ ส่วนของแมลงวันตัวผู้ ใช้กล้องเจ็ดเครื่องทำงานนานหนึ่งปี บทที่ II · ขั้นที่ 3 #### บางกว่าฟองสบู่ กิ่งที่เล็กที่สุดของเซลล์ประสาทกว้างเพียงไม่กี่สิบนาโนเมตร เล็กเกินกว่ากล้องจุลทรรศน์แสงจะแยกได้ **กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน** มองเห็นได้ แต่ทีละชั้นบาง ๆ เท่านั้น สมองจึงถูกแปลงเป็นภาพซ้อนกันเป็นตั้งเหมือนสำรับไพ่ แล้วประกอบรูปทรงสามมิติขึ้นใหม่จากตั้งภาพนั้น - **สมองแมลงวันตัวเมีย (FlyWire, 2024)**: ~7,000 แผ่น แต่ละแผ่นหนาราว 40 นาโนเมตร - **ข้อมูลภาพ**: > 100 TB สำหรับสมองหนึ่งก้อน - **ระบบประสาทกลางแมลงวันตัวผู้ (2026)**: กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนเจ็ดเครื่อง ทำงานนานหนึ่งปี ถ่ายภาพผิวหน้า ขูดออกบาง ๆ แล้วทำซ้ำ โดยตัดเนื้อเยื่อเป็น 66 ชิ้นก่อน ในภาพ แผ่นตัดหลุดออกจากก้อนเนื้อเยื่อแล้วเรียงซ้อนกันทางขวา แต่ละแผ่นวาดหนากว่าความจริงมาก แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [University of Cambridge: first map of every neuron in an adult fly brain (2024)](https://www.cam.ac.uk/research/news/first-map-of-every-neuron-in-an-adult-fly-brain-complete); [UKRI / MRC LMB: world-first map of a male fly brain (Sept 2026)](https://www.ukri.org/news/world-first-map-of-a-male-fly-brain-a-win-for-neuroscience/) ### AI ไล่ตามสายประสาท *บทที่ II · ปี 2018* โครงข่ายประสาทเทียมระบายสีเซลล์ประสาททีละเซลล์ ทีละแผ่น ถ้าให้คนไล่ตามเซลล์ประสาททุกเซลล์ผ่านภาพนับล้านภาพด้วยมือ ทีมงานจะต้องใช้เวลาหลายร้อยปี งานนี้จึงให้ AI ทำ ปี 2018 นักวิจัยของกูเกิลเสนอโครงข่ายแบบเติมน้ำท่วม เริ่มจากจุดหนึ่งในเซลล์ประสาท แล้วให้โครงข่ายประสาทเทียมระบายสีขยายออกไปจนชนขอบเซลล์ ทำซ้ำทีละแผ่น สีแต่ละสีก็กลายเป็นเซลล์หนึ่งเซลล์ในสามมิติ สำหรับแมลงวันตัวผู้ โมเดลของกูเกิลแบ่งส่วนเนื้อเยื่อ และทีมรายงานว่าประหยัดเวลาและต้นทุนได้มากกว่าพันเท่า บทที่ II · ขั้นที่ 4 · ปี 2018 #### AI ไล่ตามสายประสาท **โครงข่ายแบบเติมน้ำท่วม** (flood-filling network) คือโครงข่ายประสาทเทียมแบบคอนโวลูชันที่วนซ้ำ เริ่มจากจุดตั้งต้นภายในเซลล์ประสาทหนึ่ง แล้วทำนายซ้ำ ๆ ว่าพิกเซลรอบ ๆ ส่วนไหนเป็นเซลล์เดียวกัน “เติม” ไปเรื่อย ๆ จนถึงเยื่อหุ้มเซลล์ นักวิจัยกูเกิลรายงานในปี 2018 ว่าวิธีนี้เพิ่มความแม่นยำของการประกอบภาพอัตโนมัติได้ราวสิบเท่า - **แบ่งส่วน**: AI แบ่งแต่ละภาพเป็นพื้นที่ย่อย หนึ่งพื้นที่ต่อหนึ่งหน้าตัดของเซลล์ - **เชื่อม**: พื้นที่ถูกต่อกันข้ามแผ่นจนเป็นเซลล์ประสาทสามมิติ - **หาไซแนปส์**: โมเดลอีกชุดหาจุดสัมผัสที่เซลล์หนึ่งส่งสัญญาณไปยังอีกเซลล์ AI ของ FlyWire สำหรับสมองตัวเมียพัฒนาที่มหาวิทยาลัยพรินซ์ตัน ส่วนของระบบประสาทตัวผู้ กูเกิลรีเสิร์ชสร้างโมเดลแบ่งส่วนร่วมกับจาเนเลีย กด “วางจุดเริ่ม” เพื่อเริ่มเติมสีใหม่ แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Google Research: flood-filling networks (2018)](https://research.google/blog/improving-connectomics-by-an-order-of-magnitude/); [University of Cambridge: first map of every neuron in an adult fly brain (2024)](https://www.cam.ac.uk/research/news/first-map-of-every-neuron-in-an-adult-fly-brain-complete); [Neuroscience News: microscopy and AI decipher the fly’s neural architecture](https://neurosciencenews.com/ai-fly-connectome-31217/) ### คนแก้ความผิดพลาดของ AI *บทที่ II · ตรวจทาน* การไล่ตามอัตโนมัติยังรวมบางเซลล์เข้าด้วยกัน และตัดบางเซลล์ขาดเป็นสองท่อน AI ทำงานเร็ว แต่ยังไม่สมบูรณ์ บางครั้งมันรวมเซลล์สองเซลล์เป็นเซลล์เดียว หรือหักเซลล์เดียวออกเป็นหลายชิ้น จึงต้องมีคนตรวจทาน สำหรับสมองตัวเมีย กลุ่ม FlyWire ซึ่งมีนักวิจัยกว่า 280 คน และอาสาสมัครจากประชาชนทั่วไป ใช้แรงงานราว 33 คน-ปีในการแก้ข้อผิดพลาด จากนั้นผู้เชี่ยวชาญก็ตั้งชื่อเซลล์และจัดกลุ่มเป็นชนิดต่าง ๆ ผลลัพธ์ไม่ใช่รูปภาพของสมอง แต่เป็นฐานข้อมูลที่ค้นได้ทีละเซลล์ บทที่ II · ขั้นที่ 5 #### คนแก้ความผิดพลาดของ AI การแบ่งส่วนอัตโนมัติผิดพลาดได้สองแบบ คือ **รวมผิด** (สองเซลล์ถูกติดเป็นเซลล์เดียว) และ **แยกผิด** (เซลล์เดียวแตกเป็นหลายชิ้น) เพราะการต่อผิดเพียงจุดเดียวอาจสร้างการเชื่อมต่อปลอมนับพัน จึงต้องตรวจเซลล์ประสาททุกเซลล์ - **การตรวจทานของ FlyWire**: ~33 คน-ปี สมองตัวเมีย ปี 2024 - **กลุ่ม FlyWire**: 76+ ห้องแล็บ นักวิจัย 287 คน และประชาชนทั่วไป ในภาพ เซลล์ประสาทเซลล์หนึ่งถูกรวมผิดเข้ากับเซลล์ข้างเคียง (กะพริบสีแดง) กด “แก้ข้อผิดพลาด” เพื่อแยกมันออก แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [University of Cambridge: first map of every neuron in an adult fly brain (2024)](https://www.cam.ac.uk/research/news/first-map-of-every-neuron-in-an-adult-fly-brain-complete); [UKRI / MRC LMB: world-first map of a male fly brain (Sept 2026)](https://www.ukri.org/news/world-first-map-of-a-male-fly-brain-a-win-for-neuroscience/) ## บทที่ III · แผนที่สมองแมลงวัน ### จากครึ่งสมองสู่ระบบประสาททั้งระบบ *บทที่ III · 2020 → 2026* แผนที่แต่ละชุดใหญ่ขึ้น สมบูรณ์ขึ้น และเปิดให้ทุกคนใช้ ปี 2020 จาเนเลียและกูเกิลเผยแพร่เฮมิเบรน แผนที่เซลล์ประสาทราว 25,000 เซลล์จากส่วนกลางของสมองแมลงวัน ตุลาคม 2024 กลุ่ม FlyWire ตีพิมพ์แผนที่สมองแมลงวันตัวเต็มวัยทั้งก้อนเป็นครั้งแรก มีเซลล์ประสาท 139,255 เซลล์ และจุดเชื่อมต่อราวห้าสิบล้านจุด จากแมลงวันตัวเมีย ปี 2026 ถึงคราวตัวผู้ ทั้งสมอง กลีบประสาทตา และไขประสาทด้านท้องซึ่งเปรียบเหมือนไขสันหลังของแมลง รวมกันราว 166,700 เซลล์ เป็นครั้งแรกที่เราไล่ตามสัญญาณได้ตั้งแต่ตาและตัวรับรส ไปจนถึงกล้ามเนื้อของขาและปีก บทที่ III · ขั้นที่ 6 #### จากครึ่งสมองสู่ระบบประสาททั้งระบบ - 2020 **เฮมิเบรน** (จาเนเลียและกูเกิล): เซลล์ประสาทราว 25,000 เซลล์ ในส่วนหนึ่งของสมองส่วนกลาง - 2024 **FlyWire** (กลุ่มวิจัยที่นำโดยพรินซ์ตัน สองบทความใน *Nature*): สมองทั้งก้อนของแมลงวันตัวเมีย 139,255 เซลล์ จุดเชื่อมต่อราว 50 ล้านจุด มากกว่า 8,000 ชนิดเซลล์ - 2026 **ระบบประสาทกลางตัวผู้** (MRC LMB และเคมบริดจ์ จาเนเลีย กูเกิลรีเสิร์ช; *Cell*): สมอง กลีบประสาทตา และไขประสาทด้านท้องของแมลงวันตัวผู้ 166,700 เซลล์ ราว 11,700 ชนิด ไขประสาทด้านท้องอยู่ในอกของแมลงวัน ควบคุมขาและปีก คล้ายไขสันหลังของเรา การรวมส่วนนี้ไว้ทำให้แผนที่เดียวเชื่อมการรับรู้เข้ากับการเคลื่อนไหวได้ ใช้ปุ่มเพื่อเทียบแผนที่ทั้งสามชุด แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Neuroscience News: microscopy and AI decipher the fly’s neural architecture](https://neurosciencenews.com/ai-fly-connectome-31217/); [University of Cambridge: first map of every neuron in an adult fly brain (2024)](https://www.cam.ac.uk/research/news/first-map-of-every-neuron-in-an-adult-fly-brain-complete); [UKRI / MRC LMB: world-first map of a male fly brain (Sept 2026)](https://www.ukri.org/news/world-first-map-of-a-male-fly-brain-a-win-for-neuroscience/); [Live Science: map of a male fly central nervous system (Sept 2026)](https://livescience.com/health/neuroscience/new-map-of-a-male-fly-central-nervous-system-includes-all-166-000-neurons-and-enables-direct-comparisons-to-female-fly-brain) ### เหมือนกันเกือบหมด แต่มีสวิตช์ *บทที่ III · สองเพศ* เมื่อมีทั้งแผนที่ตัวผู้และตัวเมีย นักวิทยาศาสตร์ก็เทียบวงจรได้ทีละชนิดเซลล์ เมื่อมีแผนที่ทั้งสองเพศ นักวิจัยก็เปรียบเทียบระบบประสาทตัวผู้กับตัวเมียได้ทีละชนิดเซลล์ เซลล์ราว 95 เปอร์เซ็นต์เหมือนกัน วงจรส่วนใหญ่สำหรับการมองเห็น การรับรส และการเคลื่อนไหวเป็นแบบเดียวกัน แต่เซลล์บางชนิดมีเฉพาะในตัวผู้ บางชนิดมีเฉพาะในตัวเมีย และบางชนิดมีรูปร่างต่างกัน ดูเหมือนว่าเครือข่ายเฉพาะของตัวผู้จะประสานการเกี้ยวพาราสีและการต่อสู้ วงจรพื้นฐานเหมือนเดิม แต่มีสวิตช์ที่ส่งสัญญาณไปคนละทาง บทที่ III · ขั้นที่ 7 #### เหมือนกันเกือบหมด แต่มีสวิตช์ ทีมวิจัยเปรียบเทียบแผนที่ตัวผู้กับสมองตัวเมียจาก FlyWire แล้วจับคู่ชนิดเซลล์ประสาทระหว่างสองเพศ - **เหมือนกันทั้งสองเพศ**: 8,069 ชนิดที่จับคู่กันได้ตัวต่อตัว - **รูปร่างต่างกัน**: 138 ชนิด “ต่างรูปตามเพศ” - **เฉพาะตัวผู้**: 289 ชนิด - **เฉพาะตัวเมีย**: 71 ชนิด งานวิจัยคู่กันอธิบายเครือข่ายเฉพาะตัวผู้สำหรับการเกี้ยวพาราสีและการต่อสู้ และวงจรรับรสจากตัวรับบนขา ปีก และปาก ผู้เขียนเรียกแผนผังนี้ว่าเครื่องมือสำหรับตั้งสมมติฐาน คือช่วยชี้ว่าควรทดลองอะไร ไม่ได้มาแทนการทดลอง จุดสีชมพูม่วงในภาพแทนเซลล์เฉพาะเพศ (ตำแหน่งเป็นภาพประกอบ) แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Neuroscience News: microscopy and AI decipher the fly’s neural architecture](https://neurosciencenews.com/ai-fly-connectome-31217/); [Live Science: map of a male fly central nervous system (Sept 2026)](https://livescience.com/health/neuroscience/new-map-of-a-male-fly-central-nervous-system-includes-all-166-000-neurons-and-enables-direct-comparisons-to-female-fly-brain); [UKRI / MRC LMB: world-first map of a male fly brain (Sept 2026)](https://www.ukri.org/news/world-first-map-of-a-male-fly-brain-a-win-for-neuroscience/) ## บทที่ IV · สั่งแผนที่ให้ทำงาน ### เปิดสวิตช์ให้แผนที่ *บทที่ IV · ปี 2024* แปลงเซลล์ประสาททุกเซลล์เป็นสมการง่าย ๆ ต่อสายตามแผนที่ แล้วกดเล่น แผนที่เป็นของนิ่ง จะให้มันทำงานได้ นักวิจัยแปลงเซลล์ประสาททุกเซลล์เป็นสมการง่าย ๆ คือรวมสัญญาณที่เข้ามา แล้วยิงสัญญาณเมื่อถึงขีดเริ่ม ปี 2024 ฟิลิป ชิว คริสติน สก็อตต์ และทีมที่เบิร์กลีย์ ทำเช่นนี้กับเซลล์ประสาททั้ง 139,255 เซลล์ของสมอง FlyWire และมันรันได้บนแล็ปท็อป กระตุ้นเซลล์ที่รับรสหวาน แบบจำลองจะทำนายว่าเซลล์ไหนจะทำงานต่อ ไปจนถึงเซลล์ที่สั่งให้กินอาหาร จากนั้นพวกเขาทดสอบคำทำนายจำนวนมากในแมลงวันจริง โดยใช้แสงสั่งเปิดเซลล์ประสาท หลายข้อถูกต้อง แบบจำลองยังหยาบอยู่ แต่ลำพังวงจรก็บรรจุข้อมูลจริงไว้แล้ว บทที่ IV · ขั้นที่ 8 · ปี 2024 #### เปิดสวิตช์ให้แผนที่ ในแบบจำลอง **รวมสัญญาณแล้วยิงแบบรั่ว** (leaky integrate-and-fire) เซลล์ประสาทแต่ละเซลล์ถูกย่อเหลือตัวเลขเดียวคือแรงดันไฟฟ้า ซึ่งสูงขึ้นเมื่อได้สัญญาณจากเซลล์อื่น รั่วลดลงตามเวลา และยิงสัญญาณเมื่อถึงขีดเริ่ม ฟิลิป ชิว คริสติน สก็อตต์ และคณะ ต่อเซลล์แบบนี้ 139,255 เซลล์เข้าด้วยกันตรงตามคอนเนกโทมของ FlyWire แล้วตีพิมพ์แบบจำลองในวารสาร *Nature* เดือนตุลาคม 2024 - กระตุ้นเซลล์รับความรู้สึกสำหรับรสหวาน น้ำ หรือการสัมผัสที่หนวด - ดูว่าเซลล์ไหนยิงสัญญาณตามมาในแบบจำลอง - ทดสอบวงจรที่ทำนายไว้ในแมลงวันจริง ด้วยการใช้แสงเปิดเซลล์ประสาท (ออปโตเจเนติกส์) แบบจำลองนี้ถือว่าเซลล์กระตุ้นทุกเซลล์เหมือนกัน เซลล์ยับยั้งทุกเซลล์เหมือนกัน และไม่สนรูปร่างของเซลล์ ชิวบอกเองว่า “แน่นอนว่าแบบจำลองของเรายังไม่สมบูรณ์” กด “ชิมรสหวาน” หรือ “แตะหนวด” เพื่อดูการไหลของสัญญาณแบบย่อในภาพ (เป็นภาพประกอบ ไม่ใช่แบบจำลองจริง) แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [UC Berkeley: researchers simulate a fly brain on a laptop (2024)](https://vcresearch.berkeley.edu/news/researchers-simulate-fly-brain-laptop-human-brain-next); [GitHub: open fly-brain emulation benchmarks](https://github.com/eonsystemspbc/fly-brain) ## บทที่ V · ร่างกายและโลกออนไลน์ ### แมลงวันในเครื่องจำลองฟิสิกส์ *บทที่ V · ร่างกาย* สมองต้องมีร่างกาย ขาที่ดัน ปีกที่กระพือ และตาที่มองเห็น สมองอย่างเดียวทำอะไรไม่ได้ มันต้องมีร่างกาย และโลกให้ลงมือทำ ที่จาเนเลีย นักวิจัยสร้าง flybody แมลงวันผลไม้ที่ละเอียดตามกายวิภาค อยู่ในเครื่องจำลองฟิสิกส์ MuJoCo พร้อมแรงสำหรับการบินและการเกาะพื้นผิว ตัวควบคุมแบบโครงข่ายประสาทเทียมที่ฝึกด้วยการเรียนรู้แบบเสริมกำลัง ทำให้มันเดินและบินได้ และยังบังคับทิศด้วยการมองเห็นได้ด้วย โครงการนี้เป็นโอเพนซอร์สเช่นกัน การนำแบบจำลองสมอง ร่างกาย และการมองเห็นมารวมกัน กลายเป็นการแข่งขันของทั้งห้องแล็บและนักทดลองสมัครเล่น บทที่ V · ขั้นที่ 9 #### แมลงวันในเครื่องจำลองฟิสิกส์ **flybody** คือแบบจำลองทั้งตัวของ *Drosophila melanogaster* ที่ละเอียดตามกายวิภาค อยู่ในเครื่องจำลองฟิสิกส์ MuJoCo พัฒนาโดยโรมัน แวกเซนเบิร์ก ศรีนิวาส ตูรากา และคณะที่จาเนเลีย (ตีพิมพ์ใน *Nature* ปี 2025) ทีมเพิ่มแบบจำลองแรงจากของไหลและแรงยึดเกาะ เพื่อให้แมลงวันเสมือนทั้งบินและเดินได้ - **ร่างกาย**: ส่วนลำตัวและข้อต่อที่ตรงกับกายวิภาคของแมลงวันจริง - **ตัวควบคุม**: โครงข่ายประสาทเทียมที่ฝึกด้วยการเรียนรู้แบบเสริมกำลัง และรับคำสั่งระดับสูงง่าย ๆ - **การมองเห็น**: ตาเสมือนทำให้บินตามสิ่งที่เห็นได้ ตัวควบคุมเหล่านี้เป็นโครงข่ายเทียมที่ฝึกขึ้น ยังไม่ใช่คอนเนกโทมจริงของแมลงวัน การเชื่อมสองอย่างเข้าด้วยกันยังเป็นเป้าหมายวิจัยที่เปิดอยู่ กด “เดิน” หรือ “บิน” เพื่อสลับท่าทาง แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Janelia: whole-body physics simulation of fruit fly locomotion (flybody)](https://www.janelia.org/node/69679) ### แมลงวันเล่น Doom ได้จริงหรือ *บทที่ V · กันยายน 2026* ไม่กี่วันหลังเผยแพร่ วงจรของแมลงวันถูกต่อเข้ากับเกม แล้วเกิดอะไรขึ้นจริง ๆ หนึ่งวันหลังเผยแพร่ นักศึกษาบัณฑิตศึกษาจากจอร์เจียเทคโพสต์คลิปแมลงวันเสมือนใน Minecraft ที่เคลื่อนไหวตามแบบจำลองซึ่งสร้างจากแผนที่นี้ คนอื่น ๆ ตามมาด้วย Doom, Beat Saber และถึงขั้นถอยรถเข้าซอง คลิปเหล่านี้มีผู้ชมหลายล้านครั้ง ในเดโมส่วนใหญ่ ภาพจากเกมถูกป้อนเข้าเครือข่าย แล้ว AI อีกตัวที่ฝึกแยกต่างหากจะแปลงการทำงานของเครือข่ายเป็นท่าทาง เช่น ไปซ้ายหรือไปขวา วงจรเป็นของจริง แต่ความแรงของไซแนปส์เป็นการเดา ไม่มีสารเคมี และไม่มีการเรียนรู้แบบแมลงวันที่มีชีวิต มันเป็นโครงร่าง ไม่ใช่จิตใจ บทที่ V · ขั้นที่ 10 #### แมลงวันเล่น Doom ได้จริงหรือ วันที่ 4 กันยายน 2026 หนึ่งวันหลังเผยแพร่ MaleCNS v1.0 เอวาน สมิธ นักศึกษาบัณฑิตศึกษาจากจอร์เจียเทค โพสต์เดโมแมลงวันเสมือนใน Minecraft จากนั้นคนอื่นก็ตามมาด้วย Doom, Beat Saber การถอยรถเข้าซอง และบอตเทรดหุ้นแบบขำ ๆ - **ข้อมูลเข้า**: พิกเซลหรือตำแหน่งในเกม ถูกแปลงเป็นการทำงานของเซลล์รับความรู้สึกที่เลือกไว้ - **โครงร่าง**: สัญญาณกระจายผ่านแบบจำลองที่ต่อสายตามคอนเนกโทม โดยเดาความแรงของไซแนปส์ - **ตัวถอดรหัส**: โมเดล AI ทั่วไปที่ฝึกแยกต่างหาก อ่านผลลัพธ์แล้วเลือกการกระทำ คอนเนกโทมบันทึกว่าเซลล์ไหนเชื่อมกัน และผ่านไซแนปส์กี่จุด แต่ไม่ได้บอกความแรงจริงของแต่ละไซแนปส์ เคมีของสมอง หรือวิธีที่มันเรียนรู้ นักวิจัยยินดีกับความตื่นเต้นนี้ แต่ขอให้ทำอย่างเข้มงวดมากขึ้น แผนผังวงจรไม่ใช่แมลงวันที่มีชีวิตและคิดได้ แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [AI Weekly: the connectome goes viral](https://aiweekly.co/alerts/janelia-google-male-fly-connectome-goes-viral-on-minecraft-demo); [36Kr: MaleCNS and the Minecraft demo](https://eu.36kr.com/en/p/3971642393686535); [Stork.ai: the viral demos explained](https://www.stork.ai/blog/google-unleashed-a-fly-brain-chaos-ensued) ## บทที่ VI · ความหมายต่อ AI ### เครือข่ายสองแบบ *บทที่ VI · สมองกับเครื่องจักร* เครือข่ายเทียมเรียนรู้การเชื่อมต่อจากข้อมูล ส่วนวงจรของแมลงวันถูกหล่อหลอมโดยวิวัฒนาการ โมเดล AI ทุกวันนี้คือโครงข่ายประสาทเทียม เป็นชั้นของหน่วยง่าย ๆ ที่ความแรงของการเชื่อมต่อเรียนรู้มาจากข้อมูลมหาศาล สมองแมลงวันต่อสายต่างออกไป ไม่ได้เรียงเป็นชั้นเรียบร้อย แต่มีเซลล์เฉพาะทางนับพันชนิด ซึ่งวิวัฒนาการหล่อหลอมมาหลายร้อยล้านปี ด้วยเซลล์ประสาทไม่ถึงล้านเซลล์และพลังงานเพียงน้อยนิด แมลงวันมองเห็น บิน หาอาหาร เกี้ยวพาราสี และต่อสู้ได้ คอนเนกโทมช่วยให้นักวิจัย AI ศึกษาการออกแบบเหล่านี้ได้โดยตรง ความก้าวหน้าครั้งนี้ไม่ใช่จิตใจแมลงวันในคอมพิวเตอร์ แต่เป็นพิมพ์เขียวฉบับสมบูรณ์ที่ใครก็เปิดเรียนรู้ได้ บทที่ VI · ขั้นที่ 11 #### เครือข่ายสองแบบ ความเชื่อมโยงระหว่างคอนเนกโทมกับ AI ไปได้สองทาง **AI สร้างแผนที่** เพราะถ้าไม่มีการแบ่งส่วนภาพด้วยดีปเลิร์นนิง ภาพเหล่านั้นก็ไม่มีทางกลายเป็นเซลล์ประสาทได้ และ **แผนที่อาจช่วยพัฒนา AI** เพราะมันแสดงว่าระบบประสาทจริงจัดระเบียบอย่างไรจึงทำได้มากด้วยทรัพยากรน้อย - **โครงข่ายเทียม**: หน่วยแบบเดียวกันเรียงเป็นชั้น ความแรงการเชื่อมต่อเรียนรู้จากข้อมูล - **ระบบประสาทแมลงวัน**: ~11,700 ชนิดเซลล์ วงจรถูกหล่อหลอมโดยวิวัฒนาการและการเจริญเติบโต “ระบบประสาทของแมลงวันประมวลผลได้ซับซ้อนอย่างน่าทึ่ง ด้วยเซลล์ประสาทค่อนข้างน้อยและพลังงานเพียงเล็กน้อย” คาร์ลอส ริเบโร แห่งมูลนิธิชัมปาลิโมด์กล่าว ส่วนการเลียนแบบการออกแบบเหล่านี้จะทำให้ AI ดีขึ้นหรือไม่ ยังเป็นคำถามที่เปิดอยู่ แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Live Science: map of a male fly central nervous system (Sept 2026)](https://livescience.com/health/neuroscience/new-map-of-a-male-fly-central-nervous-system-includes-all-166-000-neurons-and-enables-direct-comparisons-to-female-fly-brain); [Google: the male fruit fly brain map (Sept 2026)](https://blog.google/innovation-and-ai/technology/research/male-fruit-fly-brain-map/); [UC Berkeley: researchers simulate a fly brain on a laptop (2024)](https://vcresearch.berkeley.edu/news/researchers-simulate-fly-brain-laptop-human-brain-next) ## บทส่งท้าย ### สมองที่ใหญ่กว่ากำลังจะมา *บทส่งท้าย* จากหนอนสู่แมลงวันในสี่สิบปี ปลาคือเป้าหมายถัดไป จาก 302 เซลล์ในปี 1986 สู่กว่า 166,000 เซลล์ในปี 2026 ก้าวกระโดดนี้เกิดขึ้นได้เพราะกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน AI และการตรวจทานของมนุษย์นับพันชั่วโมง ต่อไป ทีมวิจัยกำลังทำแผนที่สมองของลูกปลาม้าลาย และปลาจิ๋วดานิโอเนลลา เป็นก้าวไปสู่สมองที่ใหญ่กว่ามากของหนู และสักวันอาจเป็นของคน แต่แผนที่ยังไม่ใช่เรื่องทั้งหมด ความแรงของไซแนปส์ เคมีของสมอง และการเรียนรู้ ยังต้องวัดจากสัตว์ที่มีชีวิต แมลงวันจะไม่เล่น Doom ได้เอง แต่ตอนนี้ใครก็เปิดพิมพ์เขียวของมัน แล้วถามได้ว่าสมองทำงานอย่างไรจริง ๆ บทส่งท้าย #### สมองที่ใหญ่กว่ากำลังจะมา - 1986 หนอน *C. elegans*: 302 เซลล์ประสาท ไล่ตามด้วยมือเป็นส่วนใหญ่ - 2018 โครงข่ายแบบเติมน้ำท่วมเร่งการไล่ตามด้วย AI - 2020 เฮมิเบรน: เซลล์ประสาทแมลงวันราว 25,000 เซลล์ - 2024 FlyWire: สมองแมลงวันตัวเมียทั้งก้อน 139,255 เซลล์ และแบบจำลองสมองที่รันบนแล็ปท็อป - 2025 flybody: แมลงวันเสมือนที่เคลื่อนไหวตามกฎฟิสิกส์ - 2026 ระบบประสาทกลางแมลงวันตัวผู้: 166,700 เซลล์ ทั้งสมองและไขประสาท เปิดให้ทุกคนใช้ เป้าหมายถัดไปที่ทีมวิจัยระบุไว้คือลูกปลาม้าลาย (zebrafish) และปลา *Danionella* เพื่อก้าวไปสู่สมองสัตว์มีกระดูกสันหลัง และในที่สุดคือความผิดปกติของสมองมนุษย์ ภาพนิ่งบนการ์ดบทต่าง ๆ สร้างด้วย AI เป็นภาพประกอบ ไม่ใช่ภาพถ่ายหรือภาพจากกล้องจุลทรรศน์ ฉากสามมิติเป็นแบบจำลองอย่างง่ายและไม่ได้สัดส่วนจริง แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Live Science: map of a male fly central nervous system (Sept 2026)](https://livescience.com/health/neuroscience/new-map-of-a-male-fly-central-nervous-system-includes-all-166-000-neurons-and-enables-direct-comparisons-to-female-fly-brain); [UKRI / MRC LMB: world-first map of a male fly brain (Sept 2026)](https://www.ukri.org/news/world-first-map-of-a-male-fly-brain-a-win-for-neuroscience/); [OpenWorm: White et al. 1986](https://openworm.org/ConnectomeToolbox/White_1986/); [University of Cambridge: first map of every neuron in an adult fly brain (2024)](https://www.cam.ac.uk/research/news/first-map-of-every-neuron-in-an-adult-fly-brain-complete); [UC Berkeley: researchers simulate a fly brain on a laptop (2024)](https://vcresearch.berkeley.edu/news/researchers-simulate-fly-brain-laptop-human-brain-next); [Janelia: whole-body physics simulation of fruit fly locomotion (flybody)](https://www.janelia.org/node/69679)