# ห้ามหาวิบัติแห่งชีวิต

> เดินทางย้อนเวลาสู่ห้าช่วงที่สิ่งมีชีวิตบนโลกหายไปเป็นจำนวนมากก่อนยุคของไดโนเสาร์ ลูกโลกในแต่ละบทแสดงตำแหน่งทวีปตามแบบจำลองภูมิศาสตร์โบราณ ทุกตัวเลขมาจากงานวิจัย และบอกช่วงค่าเมื่อนักวิทยาศาสตร์ยังเห็นต่างกัน

Interactive film: https://www.planetpast.com/stories/five-great-dyings/?lang=th  
Publisher: PlanetPast (https://www.planetpast.com/) · เผยแพร่ 2026-10-12 · Earth science, Biology

## บทนำ

### ห้าครั้งที่ชีวิตเกือบดับ
*445 → 201 ล้านปีก่อน*

ทวีปเคลื่อนที่ ภูมิอากาศเปลี่ยน และมีห้าช่วงที่สิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่หายไปในเวลาสั้น ๆ ทางธรณีวิทยา

นี่คือโลกในวันนี้ แต่หากย้อนเวลากลับไป ผืนแผ่นดินจะเคลื่อนที่ ชนกัน และแยกออกจากกัน ตลอดกว่า 500 ล้านปีที่ผ่านมา มีหลายช่วงที่สิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่บนโลกหายไปในเวลาอันสั้น นักบรรพชีวินวิทยาเรียกครั้งที่ใหญ่ที่สุดห้าครั้งว่า บิ๊กไฟว์ สี่ครั้งในนั้นเกิดก่อนการพุ่งชนของดาวเคราะห์น้อยที่ปิดยุคไดโนเสาร์ เรื่องนี้รวมสี่ครั้งนั้น กับอีกหนึ่งครั้งที่นักวิทยาศาสตร์ยังถกเถียงว่าควรนับเป็นครั้งใหญ่หรือไม่ ย้อนเวลากลับไป 445 ล้านปี สู่ครั้งแรก

บทนำ · 445 → 201 ล้านปีก่อน

#### ห้าครั้งที่ชีวิตเกือบดับ

การสูญพันธุ์เกิดขึ้นตลอดเวลา แต่มีบางช่วงที่อัตราการสูญพันธุ์พุ่งสูงจนสิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่หายไปภายในไม่กี่หมื่นถึงไม่กี่แสนปี เรียกว่าการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ (mass extinction) ลูกโลกด้านซ้ายจะย้อนจากปัจจุบันกลับไปยังตำแหน่งทวีปของแต่ละยุค

แท่งแสดงช่วงค่าประมาณสัดส่วนชนิดพันธุ์ในทะเลที่สูญพันธุ์จากงานวิจัยต่างกลุ่ม ค่าเหล่านี้คำนวณย้อนจากข้อมูลระดับสกุลและวงศ์ จึงไม่ใช่การนับตรง ๆ แถวสีเทาคือเหตุการณ์สิ้นยุคไดโนเสาร์ แสดงไว้เพื่อเทียบ

#### “บิ๊กไฟว์” มาจากไหน

ในปี 1982 Raup และ Sepkoski นับจำนวนวงศ์สัตว์ทะเลที่หายไปในแต่ละช่วงเวลา และพบห้าช่วงที่โดดเด่นกว่าช่วงอื่น งานทบทวนปี 2023 ชี้ว่าทั้งห้าครั้งคือปลายสุดของการกระจายตัวที่ต่อเนื่อง ไม่ได้แยกขาดจากการสูญพันธุ์ปกติอย่างชัดเจน

ปลายยุคกัวดาลูเปียน (~259.5 ล้านปีก่อน) เคยถูกนับรวมกับมหามรณะปลายเพอร์เมียน เมื่อแยกออกมา บางทีมเสนอให้เป็นครั้งใหญ่ลำดับที่หก แต่อีกหลายทีมเห็นว่าเป็นการลดลงแบบค่อยเป็นค่อยไปหรือเป็นวิกฤตเฉพาะภูมิภาค บทที่ III จะเล่าข้อถกเถียงนี้

วิธีใช้: กดบทด้านล่างภาพ หรือกดลูกศร ← → เพื่อเปลี่ยนขั้น · ปุ่ม ▶ เล่นเหตุการณ์ในขั้นนั้น · ลากภาพเพื่อหมุนลูกโลก · ปุ่ม “เล่นทั้งเรื่อง” เล่นทุกขั้นต่อเนื่องแบบเต็มจอ

อ้างอิง: Raup & Sepkoski 1982 (Science); Marshall 2023 (Cambridge Prisms: Extinction); Stanley 2016 (PNAS)

## บทที่ I · ปลายยุคออร์โดวิเชียน

### ชีวิตทั้งหมดอยู่ในทะเล
*ปลายยุคออร์โดวิเชียน · ~445 ล้านปีก่อน*

แผ่นดินยังว่างเปล่า ไม่มีต้นไม้ ไม่มีสัตว์บก ทะเลตื้นที่อุ่นเต็มไปด้วยไทรโลไบต์และหอยงวงตรง

445 ล้านปีก่อน แผ่นดินยังแห้งแล้ง ไม่มีต้นไม้ และไม่มีสัตว์บก ชีวิตเกือบทั้งหมดอยู่ในทะเลตื้นที่อุ่น ไทรโลไบต์ หอยงวงตรง ปะการัง และพลับพลึงทะเล มหาทวีปกอนด์วานาวางตัวอยู่เหนือขั้วโลกใต้ บริเวณที่ปัจจุบันคือทะเลทรายซาฮารา

บทที่ I · ขั้น 1 · ~445 ล้านปีก่อน

#### โลกที่ชีวิตยังอยู่ในทะเล

ปลายยุคออร์โดวิเชียน ผิวทะเลเขตร้อนร้อนถึงราว 32–37 °C ระดับน้ำทะเลสูง ทะเลตื้นท่วมขอบทวีปเป็นบริเวณกว้าง สัตว์ทะเลแตกแขนงมากที่สุดเท่าที่เคยมีมาในเวลานั้น บนบกมีเพียงพืชขนาดเล็กคล้ายมอสบางพื้นที่ ส่วนใหญ่เป็นหินเปล่า

- **ผิวทะเลเขตร้อน**: 32–37 °C จากไอโซโทปออกซิเจนในฟอสซิล (Finnegan et al. 2011)

- **สิ่งมีชีวิตบนบก**: แทบไม่มี พืชยุคแรกคล้ายมอส ยังไม่มีต้นไม้และสัตว์บก

- **ตำแหน่งขั้วโลกใต้**: กลางกอนด์วานา ใต้ซาฮาราปัจจุบัน ร่องรอยธารน้ำแข็งยุคนี้ยังเห็นได้ในทะเลทรายของแอลจีเรียและลิเบีย

#### สัตว์เด่นในทะเล

ไทรโลไบต์ หอยงวงตรง (orthocone) แกรปโทไลต์ บราคิโอพอด ไบรโอซัว พลับพลึงทะเล ปะการังแท็บบูเลต โคโนดอนต์

ลูกโลกใช้แผนที่ความสูงโบราณ (PaleoDEM) ของ Scotese & Wright (2018) ที่ 445 ล้านปีก่อน สีพื้นดินและพืชพรรณเป็นการตีความทางศิลปะจากละติจูดและระยะห่างจากชายฝั่ง

อ้างอิง: Finnegan et al. 2011 (Science); Scotese & Wright 2018 PALEOMAP PaleoDEMs

### ยุคน้ำแข็งฉับพลัน
*ช่วงฮีร์แนนเชียน · ~444 ล้านปีก่อน*

แผ่นน้ำแข็งที่อาจใหญ่กว่ายุคน้ำแข็งครั้งล่าสุดปกคลุมกอนด์วานา ระดับน้ำทะเลลดลงราว 100 เมตร

คาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศลดลง โลกที่เคยอุ่นเริ่มเย็นลง แผ่นน้ำแข็งก่อตัวบนกอนด์วานา ขยายใหญ่จนอาจมากกว่าแผ่นน้ำแข็งในยุคน้ำแข็งครั้งล่าสุด น้ำทะเลถูกกักไว้ในรูปน้ำแข็ง ระดับน้ำทะเลลดลงราว 100 เมตร ทะเลตื้นที่เป็นบ้านของสัตว์ส่วนใหญ่แห้งลง ทะเลเขตร้อนเย็นลงราว 5 องศา สัตว์ที่ปรับตัวกับน้ำอุ่นตายเป็นจำนวนมาก นี่คือระลอกแรก

บทที่ I · ขั้น 2 · ~444 ล้านปีก่อน · ระลอกแรก

#### ยุคน้ำแข็งฉับพลัน

นี่เป็นการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ครั้งเดียวในกลุ่มบิ๊กไฟว์ที่เชื่อมโยงกับยุคน้ำแข็ง แผ่นน้ำแข็งขนาดมหึมาก่อตัวบนกอนด์วานาใกล้ขั้วโลกใต้ น้ำทะเลถูกดึงไปเก็บเป็นน้ำแข็ง ทะเลตื้นบนไหล่ทวีปแห้งลง

- CO₂ ลดลง อาจจากการผุพังของหินที่เร็วขึ้น ซึ่งบางงานโยงกับพืชบกยุคแรก (ยังเป็นสมมติฐาน)

- แผ่นน้ำแข็งขยายบนกอนด์วานาที่อยู่เหนือขั้วโลกใต้

- ระดับน้ำทะเลลดลงราว 100 ม. ทะเลตื้นแห้ง ที่อยู่อาศัยหายไป

- ทะเลเขตร้อนเย็นลงราว 5 °C สัตว์ที่ปรับตัวกับน้ำอุ่นตาย

- **ปริมาตรน้ำแข็ง**: ~150 ล้าน กม.³ ช่วงที่เป็นไปได้ 50–250 ล้าน กม.³

- **ระดับน้ำทะเล**: ลดลง ~100 ม. Brenchley et al. 1994

- **ทะเลเขตร้อน**: เย็นลง ~5 °C Finnegan et al. 2011

- **ช่วงน้ำแข็งสูงสุด**: ~2 แสนปี อายุ U-Pb จากจีนตะวันตกเฉียงใต้ (Ling et al. 2019)

ในฉากนี้ บริเวณไหล่ทวีปที่ตื้นกว่า 100 ม. ในแผนที่ PaleoDEM จะกลายเป็นพื้นดินสีจาง ความลึกของทะเลตื้นในแผนที่โบราณเป็นค่าประมาณ ภาพจึงแสดงแนวโน้ม ไม่ใช่แนวชายฝั่งที่แม่นยำ

อ้างอิง: Finnegan et al. 2011 (Science); Ling et al. 2019 (Solid Earth Sciences); Armstrong & Harper 2014 (GSA Special Paper 505)

### ระลอกที่สอง
*ปลายฮีร์แนนเชียน · ~443 ล้านปีก่อน*

เมื่อน้ำแข็งละลาย น้ำทะเลที่ขาดออกซิเจนแผ่ขยาย รวมสองระลอก ราว 85% ของชนิดพันธุ์หายไป

ยุคน้ำแข็งนี้สั้นมาก ไม่นานน้ำแข็งก็เริ่มละลาย น้ำทะเลกลับขึ้นมาท่วมไหล่ทวีปอีกครั้ง แต่น้ำที่ท่วมกลับมานั้นอุ่นและขาดออกซิเจน สัตว์ที่ปรับตัวกับน้ำเย็นได้แล้ว กลับตายในระลอกที่สอง รวมสองระลอก ราว 85 เปอร์เซ็นต์ของชนิดพันธุ์หายไป เป็นครั้งที่ใหญ่เป็นอันดับสองในประวัติศาสตร์โลก

บทที่ I · ขั้น 3 · ~443 ล้านปีก่อน · ระลอกที่สอง

#### น้ำแข็งละลาย ทะเลขาดออกซิเจน

เมื่อน้ำแข็งละลาย ระดับน้ำทะเลกลับขึ้นมา แต่น้ำที่ท่วมไหล่ทวีปกลับอุ่นและขาดออกซิเจน บางแห่งมีไฮโดรเจนซัลไฟด์ สัตว์ที่ปรับตัวกับน้ำเย็นในช่วงยุคน้ำแข็งจึงตายในระลอกที่สอง สภาพขาดออกซิเจนบางพื้นที่ลากยาวเข้าไปในยุคไซลูเรียนอีกกว่า 3 ล้านปี

- **ชนิดพันธุ์ที่สูญพันธุ์**: ~85% Harper et al. 2014; Bond & Grasby 2020

- **สกุลที่สูญพันธุ์**: 42–57% ขึ้นกับวิธีประเมิน (Stanley 2016 ถึง Bambach 2006)

- **อันดับความรุนแรง**: ใหญ่เป็นอันดับสอง (นับระดับสกุล) รองจากมหามรณะปลายยุคเพอร์เมียน (Stanley 2016)

#### หายไปมาก
ไทรโลไบต์ ~70% ของสกุล พลับพลึงทะเล ~70% ของสกุล แกรปโทไลต์น้ำลึก บราคิโอพอด ไบรโอซัว โคโนดอนต์

#### ผู้รอดและผู้ชนะ
บราคิโอพอดน้ำเย็นกลุ่ม Hirnantia แกรปโทไลต์ที่รอดแล้วแตกแขนงในไซลูเรียน

ข้อถกเถียง: แบบจำลองดั้งเดิมโยงสาเหตุกับยุคน้ำแข็ง ส่วน Bond & Grasby (2020) พบปรอทและโลหะผิดปกติในชั้นหินที่ด็อบส์ลินน์ สกอตแลนด์ และเสนอว่าภูเขาไฟขนาดใหญ่อาจเป็นตัวจุดชนวน แต่ยังไม่มีใครพบแหล่งลาวาของยุคนี้ และมีงานโต้แย้งตีพิมพ์ตามมา

ฟื้นตัว: ระบบนิเวศใช้เวลาราว 5 ล้านปีในยุคไซลูเรียน เร็วกว่าการฟื้นตัวหลังมหามรณะปลายเพอร์เมียนมาก

อ้างอิง: Bond & Grasby 2020 (Geology); Stockey et al. 2020 (Nature Communications); Stanley 2016 (PNAS); Sheehan 2001 (Annu. Rev. Earth Planet. Sci.)

## บทที่ II · ดีโวเนียนตอนปลาย

### ป่าแรกของโลก
*ยุคดีโวเนียนตอนปลาย · ~375 ล้านปีก่อน*

ต้นไม้รากลึกยึดแผ่นดิน ในทะเลมีแนวปะการังกว้างใหญ่และปลาหุ้มเกราะขนาดยักษ์

70 ล้านปีต่อมา พืชบกวิวัฒนาการจนเกิดต้นไม้ที่แท้จริงเป็นครั้งแรก ป่าของอาร์คีออปเทอริสแผ่จากชายฝั่งเข้าสู่แผ่นดิน รากลึกของมันเปลี่ยนหินให้กลายเป็นดิน ในทะเลมีแนวปะการังกว้างใหญ่ และปลาหุ้มเกราะอย่างดังเคิลออสเตียส ยาวหลายเมตร

บทที่ II · ขั้น 4 · ~375 ล้านปีก่อน

#### ป่าแรกของโลก

ยุคดีโวเนียนเป็นยุคที่ต้นไม้แท้ปรากฏขึ้นเป็นครั้งแรก อาร์คีออปเทอริส (Archaeopteris) มีลำต้นเป็นเนื้อไม้และรากลึก ป่าแผ่จากชายฝั่งเข้าสู่แผ่นดิน ในทะเล แนวปะการังที่สร้างโดยฟองน้ำสโตรมาโทโพรอยด์และปะการังรูโกสกว้างใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ ปลาหุ้มเกราะ (placoderm) ครองทะเล

- **ผิวทะเลเขตร้อน**: ~30–32 °C Joachimski et al. 2009

- **ดังเคิลออสเตียส**: ~4 ม. การศึกษาปี 2023 ประเมินใหม่ จากเดิมที่เคยว่า 6–10 ม.

- **ผู้สร้างแนวปะการัง**: ฟองน้ำสโตรมาโทโพรอยด์ ปะการังแท็บบูเลตและรูโกส ไม่ใช่ปะการังกลุ่มเดียวกับในปัจจุบัน

ในฉากนี้ สีเขียวที่แผ่จากชายฝั่งเข้าสู่ด้านในของทวีปแทนการขยายตัวของป่า ส่วนกลางทวีปยูเรเมริกายังแห้งแล้ง เป็นที่มาของชั้นหินทรายแดงที่พบในยุโรปและอเมริกาเหนือ

อ้างอิง: Algeo & Scheckler 1998 (Phil. Trans. R. Soc. B); Joachimski et al. 2009 (EPSL); Engelman 2023 (Diversity)

### ทะเลที่หายใจไม่ออก
*รอยต่อฟราสเนียน–ฟาเมนเนียน · 371.9 ล้านปีก่อน*

ธาตุอาหารไหลลงทะเล สาหร่ายบลูม ตามด้วยน้ำที่ขาดออกซิเจน แนวปะการังที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์พังทลาย

สมมติฐานหนึ่งชี้ว่า ป่าที่ขยายตัวทำให้หินผุพังเร็วขึ้น ธาตุอาหารไหลลงทะเลปริมาณมหาศาล สาหร่ายเติบโตแบบระเบิด เมื่อตายและเน่าสลาย ก็ใช้ออกซิเจนในน้ำจนเกือบหมด เกิดชั้นหินดินดานสีดำสองชั้นที่เรียกว่าชั้นเคลวาสเซอร์ แต่ละชั้นกินเวลาราวหนึ่งแสนปี ทะเลเขตร้อนเย็นลงเป็นช่วง ๆ 5 ถึง 7 องศา แนวปะการังขนาดมหึมาพังทลาย

บทที่ II · ขั้น 5 · 372.7 → 371.9 ล้านปีก่อน

#### เหตุการณ์เคลวาสเซอร์

ดีโวเนียนตอนปลายไม่ได้เป็นเหตุการณ์เดียว แต่เป็นชุดวิกฤตที่กินเวลาหลายล้านปี ระลอกที่รุนแรงคือเหตุการณ์เคลวาสเซอร์ (Kellwasser) ตั้งชื่อตามหุบเขาในเทือกเขาฮาร์ซ ประเทศเยอรมนี ที่พบชั้นหินดินดานสีดำสองชั้น

- ป่าที่ขยายตัวเร่งการผุพังของหิน ธาตุอาหารไหลลงทะเล (สมมติฐาน)

- สาหร่ายบลูม ตายและเน่าสลาย ใช้ออกซิเจนในน้ำ

- เกิดน้ำขาดออกซิเจน ทิ้งชั้นหินดินดานสีดำไว้สองชั้น

- การฝังตัวของคาร์บอนอินทรีย์ดึง CO₂ ออก โลกเย็นลงเป็นช่วง

- **อายุรอยต่อ**: 371.87 ล้านปี ±0.11 ล้านปี (Da Silva et al. 2020)

- **สองระลอก**: ~90 + ~110 พันปี ห่างกันราว 8 แสนปี จังหวะตามวงโคจรโลก

- **ทะเลเขตร้อนเย็นลง**: 5–7 °C สองช่วง (Joachimski & Buggisch 2002)

- **ภูเขาไฟวิลูย**: ตัวเร่งที่เป็นไปได้ ไซบีเรียตะวันออก พบปรอทผิดปกติที่รอยต่อในจีนใต้

#### ได้รับผลกระทบหนัก
ฟองน้ำสโตรมาโทโพรอยด์ ปะการังแท็บบูเลตและรูโกส ไทรโลไบต์ 3 อันดับ ปลาหุ้มเกราะราวครึ่งหนึ่งของวงศ์ บราคิโอพอดกลุ่ม atrypid

#### แนวปะการังหลังจากนั้น
แนวปะการังขนาดใหญ่ที่สร้างโดยสัตว์ไม่กลับมาเท่าเดิมอีกเลยจนถึงมหายุคมีโซโซอิก

อ้างอิง: Da Silva et al. 2020 (Scientific Reports); Zhang et al. 2021 (Frontiers in Earth Science); Joachimski & Buggisch 2002 (Geology)

### ระลอกสุดท้าย
*รอยต่อดีโวเนียน–คาร์บอนิเฟอรัส · 359 ล้านปีก่อน*

ธารน้ำแข็งช่วงสั้น ทะเลขาดออกซิเจน และอาจรวมถึงชั้นโอโซนที่บางลง ปลาหุ้มเกราะทั้งชั้นสูญพันธุ์

อีกราว 13 ล้านปีต่อมา เกิดวิกฤตอีกครั้ง คราวนี้ใช้เวลาเพียงราวห้าหมื่นปี ธารน้ำแข็งก่อตัวบนกอนด์วานา ระดับน้ำทะเลลดลง และทะเลขาดออกซิเจนอีกครั้ง สปอร์พืชจากช่วงนั้นมีรูปร่างผิดปกติ นักวิจัยกลุ่มหนึ่งเสนอว่าชั้นโอโซนบางลง รังสียูวีส่องถึงพื้นมากขึ้น ปลาหุ้มเกราะทั้งชั้นสูญพันธุ์ สัตว์มีกระดูกสันหลังในปัจจุบันล้วนสืบเชื้อสายจากผู้รอดในครั้งนี้

บทที่ II · ขั้น 6 · ~359 ล้านปีก่อน

#### เหตุการณ์ฮังเงนแบร์ก

ปิดท้ายยุคดีโวเนียนด้วยวิกฤตสั้น ๆ แต่รุนแรงต่อสัตว์มีกระดูกสันหลัง ธารน้ำแข็งก่อตัวในกอนด์วานา (พบหินจากธารน้ำแข็งในบราซิลและโบลิเวีย) ระดับน้ำทะเลลดลงมากกว่า 100 ม. แล้วตามด้วยทะเลขาดออกซิเจนทั่วโลก

- **ระยะเวลา**: ~50 พันปี Myrow et al. 2014

- **ระดับน้ำทะเล**: ลดลง >100 ม. หลักฐานจากโมร็อกโก

- **สัตว์มีกระดูกสันหลัง**: ~96% ของชนิดพันธุ์ ที่หายไปในช่วงนี้ (Sallan & Coates 2010)

#### ทั้งดีโวเนียนตอนปลาย

- **ชนิดพันธุ์ที่สูญพันธุ์**: ~40–75% ช่วงค่าห่างกันมากที่สุดในบรรดาห้าครั้ง

- **สกุลที่สูญพันธุ์**: 16–50% Stanley 2016 ให้ค่าต่ำ McGhee et al. 2013 ให้ค่าสูง

#### สูญพันธุ์
ปลาหุ้มเกราะทั้งชั้น ดังเคิลออสเตียส ไทรโลไบต์กลุ่ม phacopid แอมโมนอยด์ ~87% ของชนิด

#### ผู้รอด
ปลากระดูกแข็งครีบก้าน ฉลาม (ตัวเล็กอยู่นาน) สัตว์สี่ขายุคแรก พลับพลึงทะเล

ข้อถกเถียง: สมมติฐานรังสียูวี (Marshall et al. 2020) อิงจากสปอร์ผิดรูปในกรีนแลนด์ตะวันออกและโบลิเวีย ยังมีผู้วิจารณ์ (Racki 2021) และยังไม่ยุติ

อ้างอิง: Marshall et al. 2020 (Science Advances); Myrow et al. 2014 (Terra Nova); Sallan & Coates 2010 (PNAS); Stanley 2016 (PNAS)

## บทที่ III · ปลายยุคกัวดาลูเปียน

### ยุคของญาติสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
*ยุคเพอร์เมียนตอนกลาง · ~262 ล้านปีก่อน*

ทวีปเกือบทั้งหมดรวมเป็นแพนเจีย บนบกมีไดโนเซฟาเลียน สัตว์กินพืชกะโหลกหนาขนาดใหญ่

เกือบหนึ่งร้อยล้านปีต่อมา ทวีปต่าง ๆ ชนกันจนเกือบรวมเป็นมหาทวีปเดียว คือแพนเจีย บนบกมีเธอแรพซิด ญาติโบราณของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่นไดโนเซฟาเลียนที่มีกะโหลกหนามาก ใกล้เส้นศูนย์สูตรทางตะวันออก แผ่นดินจีนใต้เป็นเกาะกลางทะเลเททิส ใต้เกาะนั้นแมกมากำลังสะสมตัว

บทที่ III · ขั้น 7 · ~262 ล้านปีก่อน

#### ยุคของไดโนเซฟาเลียน

กลางยุคเพอร์เมียน แพนเจียเกือบรวมเป็นผืนเดียว ใจกลางมหาทวีปแห้งแล้ง บนบกเธอแรพซิด (therapsid) ซึ่งเป็นสายวิวัฒนาการที่นำไปสู่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ครองระบบนิเวศ ไดโนเซฟาเลียน (dinocephalian) เป็นสัตว์ขนาดใหญ่ที่สุดบนบกในเวลานั้น

- **สัตว์บกเด่น**: ไดโนเซฟาเลียน เช่น Moschops กะโหลกหนาคล้ายหมวกเกราะ

- **สัตว์ทะเลเด่น**: ฟิวซูลินิด ฟอแรมินิเฟอราเซลล์เดียวขนาดเท่าเมล็ดข้าวหรือใหญ่กว่า

- **แหล่งฟอสซิลสำคัญ**: แอ่งคารู แอฟริกาใต้ บันทึกสัตว์บกยุคเพอร์เมียนที่สมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก

อ้างอิง: Day & Rubidge 2021 (Frontiers in Earth Science)

### ภูเขาไฟเอ๋อเหมยซาน
*~260.5 ล้านปีก่อน*

ลาวาบะซอลต์ไหลท่วมพื้นที่อย่างน้อย 3 แสนตารางกิโลเมตร และระเบิดกลางทะเลตื้น

ราว 260 ล้านปีก่อน ลาวาเริ่มปะทุจากรอยแยกของเปลือกโลก ตรงบริเวณที่ปัจจุบันคือมณฑลยูนนานและเสฉวน ลาวาบางส่วนไหลลงทะเลตื้น ทำให้เกิดการระเบิดของไอน้ำอย่างรุนแรง ราว 85 เปอร์เซ็นต์ของลาวาทั้งหมด ปะทุออกมาภายในราวหนึ่งล้านปีครึ่ง คาร์บอนไดออกไซด์และซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ทำให้ทะเลขาดออกซิเจนและเป็นกรดมากขึ้น

บทที่ III · ขั้น 8 · 260.6 → 259.1 ล้านปีก่อน

#### ภูเขาไฟเอ๋อเหมยซาน

มหาอัคนีภาค (Large Igneous Province, LIP) คือบริเวณที่แมกมาปริมาณมหาศาลปะทุออกมาในเวลาสั้น ๆ ทางธรณีวิทยา เอ๋อเหมยซานเป็นมหาอัคนีภาคที่เล็กที่สุดในเรื่องนี้ แต่ลาวาจำนวนมากไหลลงทะเลตื้น ทำให้เกิดการระเบิดของไอน้ำ (phreatomagmatic) ที่ส่งก๊าซขึ้นสู่บรรยากาศชั้นบน

- ลาวาบะซอลต์ปะทุบนแผ่นจีนใต้ใกล้เส้นศูนย์สูตร

- ลาวาพบน้ำทะเลตื้น เกิดการระเบิดของไอน้ำรุนแรง

- CO₂ และ SO₂ ทำให้โลกร้อนสลับกับเย็นลงชั่วคราว (ยังถกเถียง)

- ทะเลขาดออกซิเจนและเป็นกรดมากขึ้น หินปูนเขตหนาวแทบหายไป

- **เริ่มปะทุ**: 260.55 ล้านปี ±0.07 ล้านปี (Huang et al. 2022)

- **85% ของปริมาตร**: ~1.45 ล้านปี ±0.50 ล้านปี

- **พื้นที่**: ≥ 0.3 ล้าน กม.² เท่าที่ยังเหลืออยู่ (Shellnutt 2015)

- **ปัจจุบันอยู่ที่**: ยูนนาน เสฉวน กุ้ยโจว และเวียดนามเหนือ ยอดเขาเอ๋อเหมยซานปกคลุมด้วยหินบะซอลต์ชุดนี้

อ้างอิง: Wignall et al. 2009 (Science); Huang et al. 2022 (Geology); Bond et al. 2015 (GSA Bulletin); Shellnutt 2015 (Geoscience Canada)

### ครั้งใหญ่หรือไม่?
*ปลายยุคกัวดาลูเปียน · 259.5 ล้านปีก่อน*

ฟิวซูลินิดยักษ์และไดโนเซฟาเลียนหายไป แต่นักวิทยาศาสตร์ยังเถียงกันว่านี่คือการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่หรือไม่

ฟิวซูลินิดขนาดใหญ่ หอยสองฝายักษ์ และสาหร่ายที่สร้างแนวปะการัง หายไปจากทะเลเขตร้อน บนบก ไดโนเซฟาเลียนเกือบทั้งหมดสูญพันธุ์ ในแอ่งคารู สกุลสัตว์บกหายไปราวสามในสี่ บางทีมประเมินว่าชนิดพันธุ์ในทะเลหายไปราว 60 เปอร์เซ็นต์ แต่อีกหลายทีมพบว่าเป็นการลดลงแบบค่อยเป็นค่อยไป เดิมเหตุการณ์นี้ถูกนับรวมกับมหามรณะปลายยุคเพอร์เมียน ซึ่งเกิดตามมาอีกราวเจ็ดถึงแปดล้านปีหลังจากนั้น

บทที่ III · ขั้น 9 · ~259.5 ล้านปีก่อน

#### ครั้งที่หก หรือแค่วิกฤตระดับภูมิภาค

ในทะเลเขตร้อน ฟิวซูลินิดยักษ์ หอยสองฝายักษ์กลุ่ม alatoconchid และสาหร่ายหินปูนที่สร้างแนวปะการังหายไป บนบก ไดโนเซฟาเลียนเหลือเพียงสกุลเดียว แต่ความรุนแรงในภาพรวมยังเป็นข้อถกเถียง

- **สกุลในทะเล**: ~25–47% Stanley 2016 ให้ 33–35%

- **ชนิดพันธุ์ในทะเล**: ~60% ค่าประเมินของ Rampino & Shen 2021

- **สัตว์บกในแอ่งคารู**: 74–80% ของจำนวนสกุล (Day et al. 2015)

- **ไดโนเซฟาเลียนตัวสุดท้าย**: 260.26 ล้านปี อายุชั้นเถ้าภูเขาไฟในคารู (Day & Rubidge 2021)

#### สองฝั่งของข้อถกเถียง

- ใหญ่ Rampino & Shen (2021) เห็นว่าควรจัดอยู่ระดับเดียวกับบิ๊กไฟว์ เมื่อแยกออกจากมหามรณะปลายเพอร์เมียน

- ไม่ชัด Clapham et al. (2009) พบการลดลงต่อเนื่องเมื่อปรับผลของการเก็บตัวอย่าง ส่วนงานทบทวนปี 2023 ไม่นับเป็นครั้งใหญ่

- ไม่พร้อมกัน สัตว์ทะเลในจีนใต้หายไปส่วนใหญ่ก่อน ~261.6 ล้านปี ส่วนสัตว์บกในคารูหายไปราว 260.3 ล้านปี และออสเตรเลียตะวันออกแทบไม่พบการสูญพันธุ์

ระดับน้ำทะเลช่วงนี้ต่ำที่สุดในมหายุคพาลีโอโซอิก ชั้นหินจากช่วงนี้จึงเหลือน้อย ทำให้ประเมินความรุนแรงได้ยาก

อ้างอิง: Clapham et al. 2009 (Paleobiology); Rampino & Shen 2021 (Historical Biology); Day & Rubidge 2021; Zhang et al. 2019 (J. Geol. Soc.); Marshall 2023 (Cambridge Prisms: Extinction)

## บทที่ IV · ปลายยุคเพอร์เมียน

### ก่อนมหามรณะ
*ปลายยุคเพอร์เมียน · ~253 ล้านปีก่อน*

แพนเจียรวมเป็นผืนเดียว ป่ากลอสซอปเทอริสปกคลุมซีกโลกใต้ กอร์โกนอปเซียนเป็นนักล่าสูงสุด

253 ล้านปีก่อน แพนเจียรวมเป็นผืนเดียว ทอดยาวจากขั้วโลกเหนือถึงขั้วโลกใต้ นักล่าสูงสุดบนบกคือกอร์โกนอปเซียน มีเขี้ยวยาวคล้ายดาบ ส่วนในทะเลยังมีไทรโลไบต์กลุ่มสุดท้าย ทางเหนือของแพนเจีย ในบริเวณที่ปัจจุบันคือไซบีเรีย แมกมาปริมาณมหาศาลกำลังเคลื่อนขึ้นมาจากเนื้อโลก

บทที่ IV · ขั้น 10 · ~253 ล้านปีก่อน

#### โลกก่อนมหามรณะ

ปลายยุคเพอร์เมียน แผ่นดินเกือบทั้งหมดรวมเป็นแพนเจีย ซีกโลกใต้มีป่ากลอสซอปเทอริส (Glossopteris) ที่ภายหลังกลายเป็นชั้นถ่านหินในออสเตรเลียและอินเดีย บนบกมีเธอแรพซิดหลากหลาย ทั้งกอร์โกนอปเซียนนักล่าและไดซิโนดอนต์กินพืช รวมถึงพาเรียซอร์ตัวใหญ่หุ้มเกราะ

- **CO₂ ก่อนเกิดเหตุ**: ~426 ppm Wu et al. 2021

- **ผิวทะเลเขตร้อน**: ~23 °C ก่อนการสูญพันธุ์ (Burgess et al. 2014)

- **ไทรโลไบต์**: เหลือเพียงกลุ่มเดียว ลดลงต่อเนื่องตั้งแต่ยุคดีโวเนียน และจะหายไปทั้งหมดในครั้งนี้

อ้างอิง: Wu et al. 2021 (Nature Communications); Burgess et al. 2014 (PNAS)

### ไซบีเรียนแทรปส์
*252.2 → 251.9 ล้านปีก่อน*

ลาวาท่วมพื้นที่หลายล้านตารางกิโลเมตร และแมกมาเผาถ่านหินใต้ดิน ปล่อยคาร์บอนนับหมื่นพันล้านตัน

ลาวาบะซอลต์ไหลออกจากรอยแยกยาวหลายร้อยกิโลเมตร ปกคลุมพื้นที่ราว 2.5 ถึง 5 ล้านตารางกิโลเมตร ที่ร้ายแรงกว่าลาวา คือแมกมาที่แทรกตัวใต้ดิน เผาชั้นถ่านหินและหินเกลือ จนระเบิดเป็นหลุมกว้างหลายกิโลเมตร คาร์บอนราว 36,000 พันล้านตัน ถูกปล่อยสู่บรรยากาศและมหาสมุทร คาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มขึ้นราวหกเท่า จากประมาณ 400 เป็นราว 2,500 ส่วนในล้านส่วน

บทที่ IV · ขั้น 11 · 252.2 → 251.9 ล้านปีก่อน

#### ไซบีเรียนแทรปส์

หนึ่งในการปะทุของภูเขาไฟที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์โลก ลาวาเริ่มไหลราว 252.2 ล้านปีก่อน แต่จุดเปลี่ยนเกิดราว 251.9 ล้านปีก่อน เมื่อแมกมาเริ่มแทรกตัวเป็นแผ่นใต้ดิน (sill) ผ่านแอ่งตุงกุสกาซึ่งเต็มไปด้วยถ่านหิน หินน้ำมัน และหินเกลือ ความร้อนเผาชั้นหินเหล่านี้และปล่อยก๊าซออกมามหาศาล

- ลาวาไหลออกจากรอยแยก ปกคลุมพื้นที่หลายล้าน กม.²

- แมกมาใต้ดินเผาถ่านหินและหินเกลือ เกิดหลุมระเบิดกว้างระดับกิโลเมตร

- ปล่อย CO₂ มีเทน และสารประกอบฮาโลเจนที่ทำลายโอโซน

- CO₂ ในอากาศเพิ่มขึ้นราว 6 เท่าภายในราว 75,000 ปี

- **คาร์บอนที่ปล่อย**: ~36,000 Gt C ช่วงแรกราว 5 Gt C ต่อปี (Cui et al. 2021)

- **CO₂ ในอากาศ**: 426 → ~2,507 ppm Wu et al. 2021

- **พื้นที่**: 2.5–5 ล้าน กม.² Boscaini et al. 2022; Reichow et al. 2009

- **ปริมาตร**: ~3 ± 1 ล้าน กม.³ บางแหล่งประเมินสูงถึง ~6 ล้าน กม.³

ในฉากนี้ วงสว่างที่วาบขึ้นเป็นระยะแทนหลุมระเบิด (breccia pipe) ที่เกิดเมื่อแมกมาเผาชั้นถ่านหินใต้ดิน บริเวณลาวาวาดตามขนาดโดยประมาณบนแผนที่ปี 250 ล้านปีก่อน

อ้างอิง: Burgess et al. 2017 (Nature Communications); Svensen et al. 2009 (EPSL); Cui et al. 2021 (PNAS); Wu et al. 2021 (Nature Communications)

### มหามรณะ
*251.94 → 251.88 ล้านปีก่อน*

ทะเลร้อนขึ้นราว 10 °C เป็นกรด และขาดออกซิเจน ชนิดพันธุ์ในทะเลหายไป 81–94%

อุณหภูมิผิวน้ำทะเลเพิ่มขึ้นราว 10 องศาเซลเซียส น้ำที่อุ่นขึ้นเก็บออกซิเจนได้น้อยลง ขณะที่สัตว์กลับต้องการออกซิเจนมากขึ้น สองปัจจัยนี้อธิบายการสูญพันธุ์ในทะเลได้มากกว่าครึ่ง คาร์บอนไดออกไซด์ละลายลงทะเลจนน้ำเป็นกรด สัตว์ที่สร้างเปลือกหินปูนได้รับผลกระทบหนัก ทั้งหมดเกิดขึ้นภายในราวหกหมื่นปี ชนิดพันธุ์ในทะเลหายไป 81 ถึง 94 เปอร์เซ็นต์ บนบก วงศ์สัตว์มีกระดูกสันหลังหายไปราว 70 เปอร์เซ็นต์ และเป็นครั้งเดียวที่แมลงสูญพันธุ์ครั้งใหญ่

บทที่ IV · ขั้น 12 · 251.94 → 251.88 ล้านปีก่อน

#### มหามรณะ (The Great Dying)

การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์โลก ส่วนใหญ่เกิดภายในราว 61,000 ± 48,000 ปี ซึ่งเป็นเพียงชั่วพริบตาทางธรณีวิทยา บนบก ป่าและสัตว์เริ่มล่มสลายก่อนในทะเลราว 60,000–370,000 ปี

- CO₂ เพิ่ม ผิวทะเลร้อนขึ้นราว 10 °C (จาก ~23 เป็น ~33 °C)

- น้ำอุ่นเก็บออกซิเจนได้น้อยลง สัตว์ต้องการออกซิเจนมากขึ้น อธิบายการสูญพันธุ์ในทะเลได้มากกว่าครึ่ง (Penn et al. 2018)

- มหาสมุทรเป็นกรด pH ผิวน้ำลดลงราว 0.6–0.7 ในราว 10,000 ปี

- ธาตุอาหารจากการผุพังเพิ่ม ทะเลขาดออกซิเจนและมีไฮโดรเจนซัลไฟด์เป็นช่วง ๆ

เส้นโค้งเชิงคุณภาพที่ลากผ่านค่าเริ่มต้นและค่าสูงสุดในงานวิจัย (Wu et al. 2021; Burgess et al. 2014; Sun et al. 2012) ไม่ใช่ข้อมูลรายจุด

- **ชนิดพันธุ์ในทะเล**: 81–94% ค่าเดิมที่มักอ้าง 90–96% สูงเกินไป (Stanley 2016)

- **สกุลในทะเล**: 56–83% ตามวิธีประเมิน

- **สัตว์มีกระดูกสันหลังบนบก**: ~70% ของวงศ์ (Dal Corso et al. 2022)

- **แมลง**: 8–9 อันดับ การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ครั้งเดียวของแมลง

#### หายไปตลอดกาล
ไทรโลไบต์ ปะการังรูโกสและแท็บบูเลต บลาสทอยด์ ฟิวซูลินิด กอร์โกนอปเซียน ป่ากลอสซอปเทอริส

#### หลักฐาน
เหมยซาน มณฑลเจ้อเจียง ประเทศจีน เป็นจุดอ้างอิงสากลของรอยต่อเพอร์เมียน–ไทรแอสซิก ชั้นเถ้าภูเขาไฟที่นั่นใช้หาอายุการสูญพันธุ์ได้ละเอียดระดับหมื่นปี

อ้างอิง: Burgess et al. 2014 (PNAS); Penn et al. 2018 (Science); Clarkson et al. 2015 (Science); Jurikova et al. 2020 (Nature Geoscience); Dal Corso et al. 2022 (Nat. Rev. Earth Environ.)

### โลกหลังมหามรณะ
*ต้นยุคไทรแอสซิก · 251 → 243 ล้านปีก่อน*

ลิสโตรซอรัสครองแผ่นดิน ทะเลเขตร้อนร้อนถึงราว 40 °C ระบบนิเวศใช้เวลาราว 8–9 ล้านปีกว่าจะฟื้น

หลังมหามรณะ ทะเลเขตร้อนร้อนถึงราว 40 องศา ร้อนเกินกว่าที่ปลาและสัตว์เลื้อยคลานทะเลจะอยู่ได้ บนบก ลิสโตรซอรัส สัตว์กินพืชขนาดเท่าหมู กลายเป็นสัตว์มีกระดูกสันหลังกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ที่พบในแอ่งคารู ระบบนิเวศที่ซับซ้อนกลับมาอย่างมั่นคงในราว 8 ถึง 9 ล้านปีต่อมา ผู้รอดกลุ่มหนึ่งคือบรรพบุรุษของจระเข้และไดโนเสาร์

บทที่ IV · ขั้น 13 · 251.9 → ~243 ล้านปีก่อน

#### ผู้รอดชีวิต

ต้นยุคไทรแอสซิกเป็นโลกที่ร้อนจัด ผิวทะเลเขตร้อนสูงถึงราว 40 °C และบนบกอาจถึง 50–60 °C ปลาและสัตว์เลื้อยคลานหลีกเลี่ยงเขตร้อน ระบบนิเวศที่เหลือถูกครอบงำด้วยสิ่งมีชีวิตไม่กี่ชนิด

- **ลิสโตรซอรัส**: >90% ของสัตว์มีกระดูกสันหลังในแอ่งคารูช่วงต้นไทรแอสซิก (Botha & Smith 2020)

- **ผิวทะเลเขตร้อน**: ~40 °C Sun et al. 2012

- **การฟื้นตัว**: ~8–9 ล้านปี บางกลุ่มอย่างแอมโมนอยด์ฟื้นใน 1–3 ล้านปี แต่ระบบนิเวศที่ซับซ้อนมั่นคงกลับมาในไทรแอสซิกตอนกลาง (Chen & Benton 2012)

#### ผู้รอดและผู้ชนะ
ลิสโตรซอรัส อาร์โคซอโรมอร์ฟ (บรรพบุรุษจระเข้และไดโนเสาร์) แอมโมนอยด์ ปะการังสเคลแลคทิเนีย (ไทรแอสซิกตอนกลาง)

#### ช่องว่างในชั้นหิน
ต้นไทรแอสซิกแทบไม่มีชั้นถ่านหินและแนวปะการังทั่วโลก นักธรณีวิทยาเรียกว่า coal gap และ reef gap

GFZ ประเมินว่าอัตราการปล่อย CO₂ ต่อปีของมนุษย์ในปัจจุบันสูงกว่าอัตราช่วงมหามรณะราว 14 เท่า แม้ปริมาณสะสมทั้งหมดยังน้อยกว่ามาก

อ้างอิง: Botha & Smith 2020 (PeerJ); Sun et al. 2012 (Science); Chen & Benton 2012 (Nature Geoscience); GFZ 2020 (Jurikova et al.)

## บทที่ V · ปลายยุคไทรแอสซิก

### ยุคของญาติจระเข้
*ปลายยุคไทรแอสซิก · ~202 ล้านปีก่อน*

บนบก ญาติของจระเข้ครองระบบนิเวศ ไดโนเสาร์มีหลากหลายแล้ว แต่ยังไม่ใช่เจ้าแห่งแผ่นดิน

ห้าสิบล้านปีหลังมหามรณะ ชีวิตกลับมาเต็มโลกอีกครั้ง บนบก ญาติของจระเข้อย่างไฟโตซอร์และเราอิซูเชียนครองระบบนิเวศ ไดโนเสาร์มีหลากหลายแล้วแต่ยังไม่ครองโลก ใจกลางแพนเจีย แผ่นดินเริ่มถูกดึงแยกออกจากกัน ตรงรอยที่ต่อมาจะกลายเป็นมหาสมุทรแอตแลนติก

บทที่ V · ขั้น 14 · ~202 ล้านปีก่อน

#### โลกปลายยุคไทรแอสซิก

แพนเจียยังเป็นผืนเดียว แต่เริ่มมีหุบเขาทรุด (rift) ตามแนวที่ต่อมาจะแยกออกเป็นมหาสมุทรแอตแลนติก บนบก ครูโรทาร์แซน (crurotarsan) ญาติสายจระเข้ เป็นนักล่าและสัตว์กินพืชหลัก ในทะเลมีโคโนดอนต์กลุ่มสุดท้ายและแอมโมนอยด์กลุ่ม ceratitid

- **นักล่าบนบก**: เราอิซูเชียน เช่น Postosuchus ญาติสายจระเข้ที่เดินขาตรง

- **ริมน้ำ**: ไฟโตซอร์ คล้ายจระเข้ แต่รูจมูกอยู่ใกล้ตา

- **ไดโนเสาร์**: มีหลากหลายแล้ว เทอโรพอดตัวเล็กอย่าง Coelophysis และซอโรโพโดมอร์ฟ แต่ยังไม่ใช่กลุ่มที่ครองแผ่นดิน

อ้างอิง: Olsen et al. 2022 (Science Advances); Blackburn et al. 2013 (Science)

### แพนเจียแยก ลาวาท่วมสี่ทวีป
*201.6 ล้านปีก่อน*

หินบะซอลต์จากมหาอัคนีภาคแอตแลนติกตอนกลาง (CAMP) ปกคลุมพื้นที่กว่า 10 ล้านตารางกิโลเมตร ปะทุเป็นสี่ระลอก

201.6 ล้านปีก่อน แมกมาแทรกตัวขึ้นมาตามรอยแยกใจกลางแพนเจีย ลาวาท่วมพื้นที่กว่า 10 ล้านตารางกิโลเมตร ปัจจุบันพบหินชุดนี้ในสี่ทวีป ตั้งแต่โมร็อกโก อเมริกาเหนือ ถึงลุ่มน้ำแอมะซอน การปะทุแต่ละระลอกทำให้คาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มขึ้นราวเท่าตัว ขณะเดียวกัน ก๊าซกำมะถันทำให้เกิดฤดูหนาวจากภูเขาไฟเป็นช่วงสั้น ๆ สลับกับโลกร้อน

บทที่ V · ขั้น 15 · 201.6 → 201.0 ล้านปีก่อน

#### มหาอัคนีภาคแอตแลนติกตอนกลาง (CAMP)

มหาอัคนีภาคที่กว้างที่สุดเท่าที่รู้จัก แมกมาแทรกตัวเข้าสู่ชั้นหินตะกอนก่อนราว 100,000 ปี แล้วลาวาจึงปะทุบนผิวโลก การสูญพันธุ์เกิดราว 13,000 ปีก่อนลาวาชั้นแรกในแอ่งนูอาร์ก สหรัฐฯ ส่วนในโมร็อกโก ระดับการสูญพันธุ์อยู่ในชั้นลาวาชั้นแรก

- แมกมาแทรกตัวในชั้นหินตะกอนและหินเกลือของลุ่มแอมะซอน

- ลาวาปะทุสี่ระลอกในราว 600,000 ปี CO₂ เพิ่มราวเท่าตัวในแต่ละระลอก

- SO₂ ทำให้เกิดฤดูหนาวสั้น ๆ เย็นลงได้ถึงราว 10 °C สลับกับโลกร้อนระยะยาวราว 3–4 °C

- มหาสมุทรเป็นกรด pH ลดลงอย่างน้อย 0.29 สัตว์ที่สร้างเปลือกหินปูนได้รับผลกระทบหนัก

- **อายุการสูญพันธุ์**: 201.564 ล้านปี ±0.015 ล้านปี (Blackburn et al. 2013)

- **พื้นที่**: >10 ล้าน กม.² ปริมาตร 2–3 ล้าน กม.³ ขึ้นไป

- **CO₂ ระลอกแรก**: ~2,000 → ~4,400 ppm จากดินโบราณ ส่วนวิธีปากใบพืชให้ค่าต่ำกว่ามาก

- **pH มหาสมุทร**: ลดลง ≥0.29 Trudgill et al. 2025

หินบะซอลต์ในนิวเจอร์ซีย์และในโมร็อกโกเคยอยู่ติดกัน ก่อนแพนเจียจะแยกและมหาสมุทรแอตแลนติกเปิดออกระหว่างกลาง

อ้างอิง: Blackburn et al. 2013 (Science); Davies et al. 2017 (Nature Communications); Schaller et al. 2011 (Science); Capriolo et al. 2020 (Nature Communications); Trudgill et al. 2025 (Nature Communications)

### ทางเปิดให้ไดโนเสาร์
*รอยต่อไทรแอสซิก–จูแรสซิก · 201.4 ล้านปีก่อน*

ราว 70–80% ของชนิดพันธุ์สูญพันธุ์ ญาติจระเข้ส่วนใหญ่หายไป ไดโนเสาร์ขึ้นครองแผ่นดินในยุคจูแรสซิก

มหาสมุทรเป็นกรดมากขึ้น แนวปะการังเกือบทั้งหมดหายไป และโคโนดอนต์กลุ่มสุดท้ายสูญพันธุ์ บนบก ไฟโตซอร์ เราอิซูเชียน และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกขนาดใหญ่หายไป ไดโนเสาร์รอดมาได้ งานวิจัยหนึ่งเสนอว่าขนปุยที่ช่วยเก็บความอบอุ่น อาจช่วยให้พวกมันผ่านฤดูหนาวจากภูเขาไฟ ในยุคจูแรสซิก ไดโนเสาร์ขึ้นครองแผ่นดิน จนกระทั่ง 135 ล้านปีต่อมา ดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลก

บทที่ V · ขั้น 16 · 201.4 ล้านปีก่อน → ยุคจูแรสซิก

#### ทางเปิดให้ไดโนเสาร์

หลังการปะทุของ CAMP ญาติสายจระเข้ส่วนใหญ่หายไป ปล่อยให้ไดโนเสาร์ขยายตัวเข้าครอบครองระบบนิเวศบนบกในยุคจูแรสซิก ระบบนิเวศในทะเลฟื้นตัวในราว 1–2 ล้านปี เร็วกว่าหลังมหามรณะมาก

- **ชนิดพันธุ์ที่สูญพันธุ์**: ~70–80% Stanley 2016 ไม่ประเมินเพราะข้อมูลยังเป็นข้อถกเถียง

- **สกุลที่สูญพันธุ์**: ~37–73% ช่วงกว้างตามวิธีประเมิน

- **หลักฐานน้ำแข็งในยุคเรือนกระจก**: กรวดที่ลอยมากับน้ำแข็ง แอ่งจุงการ์ ประเทศจีน บ่งว่าทะเลสาบที่ละติจูดสูงเป็นน้ำแข็งในช่วงฤดูหนาวจากภูเขาไฟ (Olsen et al. 2022)

#### สูญพันธุ์
โคโนดอนต์กลุ่มสุดท้าย ไฟโตซอร์ เอโทซอร์ เราอิซูเชียน เทมโนสปอนดิลขนาดใหญ่ แอมโมนอยด์ ceratitid เกือบทั้งหมด

#### ผู้รอด
ไดโนเสาร์ เทอโรซอร์ จระเข้สายตรง (crocodylomorph) บรรพบุรุษสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

จุดอ้างอิงสากลของรอยต่อไทรแอสซิก–จูแรสซิกอยู่ที่คูห์ยอค เทือกเขาคาร์เวนเดล ประเทศออสเตรีย

ตอนต่อไป · 66 ล้านปีก่อน **วันสิ้นยุคไดโนเสาร์** แบบจำลองสามมิติของการพุ่งชนของดาวเคราะห์น้อยชิกซูลุบ
อ้างอิง: Olsen et al. 2022 (Science Advances); Hesselbo et al. 2002 (Geology); Hillebrandt et al. 2013 (Episodes)

## สรุป

### สิ่งที่ห้าครั้งมีร่วมกัน
*445 → 201 ล้านปีก่อน*

สี่ในห้าครั้งเชื่อมโยงกับภูเขาไฟขนาดมหึมา และทุกครั้งเกี่ยวข้องกับภูมิอากาศที่เปลี่ยนเร็วเกินกว่าสิ่งมีชีวิตจะปรับตัวทัน

สรุป · เปรียบเทียบห้าครั้ง

#### สิ่งที่ห้าครั้งมีร่วมกัน

ไม่มีครั้งไหนเกิดจากสาเหตุเดียว แต่ทุกครั้งมีภูมิอากาศที่เปลี่ยนเร็ว ทะเลที่ขาดออกซิเจน และในหลายครั้งมีมหาสมุทรที่เป็นกรด สี่ในห้าครั้งเกิดพร้อมกับการปะทุของมหาอัคนีภาค ส่วนครั้งแรกสุดโยงกับยุคน้ำแข็ง

เหตุการณ์ อายุ (ล้านปี) ชนิดพันธุ์ในทะเล สาเหตุหลัก

I ปลายออร์โดวิเชียน ~445–443 ~85% ยุคน้ำแข็ง ระดับน้ำทะเลลด ตามด้วยทะเลขาดออกซิเจน

II ดีโวเนียนตอนปลาย 371.9 · 359.0 ~40–75% ทะเลขาดออกซิเจน โลกเย็นเป็นช่วง ธาตุอาหารจากป่า ภูเขาไฟวิลูย

III ปลายกัวดาลูเปียน * ~260–259.5 ~60% ภูเขาไฟเอ๋อเหมยซาน ทะเลขาดออกซิเจนและเป็นกรด

IV ปลายเพอร์เมียน 251.9 81–94% ไซบีเรียนแทรปส์ CO₂ เพิ่ม ~6 เท่า ร้อนขึ้น ~10 °C

V ปลายไทรแอสซิก 201.6 ~70–80% CAMP CO₂ เพิ่มเป็นระลอก ฤดูหนาวภูเขาไฟ ทะเลเป็นกรด

ปลายครีเทเชียส 66.0 ~76% ดาวเคราะห์น้อยชิกซูลุบ (และภูเขาไฟเดกกัน)

* ปลายกัวดาลูเปียนยังเป็นข้อถกเถียงว่าควรนับเป็นการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่หรือไม่ ตัวเลขชนิดพันธุ์ทุกค่าเป็นค่าประมาณจากข้อมูลระดับสกุลและวงศ์

#### สิ่งที่ควรรู้เกี่ยวกับตัวเลข

- ช่วงค่า นักวิจัยต่างกลุ่มใช้วิธีต่างกัน ช่วงค่าจึงกว้าง โดยเฉพาะดีโวเนียนตอนปลายและไทรแอสซิก

- ความเร็ว มหามรณะเกิดในราว 60,000 ปี การปล่อย CO₂ ของมนุษย์ในปัจจุบันเร็วกว่าอัตราในช่วงนั้นต่อปีราว 14 เท่าตามการประเมินของ GFZ

- แผนที่ ตำแหน่งทวีปจากแบบจำลอง PALEOMAP เป็นการสร้างภาพย้อนหลัง ยิ่งเก่ายิ่งมีความไม่แน่นอนสูง

ครั้งที่หก · 66 ล้านปีก่อน **วันสิ้นยุคไดโนเสาร์** ดูต่อในแบบจำลองการพุ่งชนของชิกซูลุบ

#### แหล่งข้อมูลหลัก

[Stanley 2016, PNAS: ขนาดของการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ในทะเล](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5081622)
[Marshall 2023: สถานะของบิ๊กไฟว์ 40 ปีต่อมา](https://doi.org/10.1017/ext.2022.4)
[Finnegan et al. 2011, Science: ยุคน้ำแข็งปลายออร์โดวิเชียน](https://authors.library.caltech.edu/records/n8kxw-f2z37)
[Da Silva et al. 2020: อายุและจังหวะของเหตุการณ์เคลวาสเซอร์](https://www.nature.com/articles/s41598-020-69097-6)
[University of Cambridge: สมมติฐานโอโซนปลายดีโวเนียน](https://www.esc.cam.ac.uk/about-us/news/ozone-depletion-blamed-for-the-end-devonian-mass-extinction)
[Day & Rubidge 2021: การสูญพันธุ์ปลายกัวดาลูเปียนบนบก](https://www.frontiersin.org/journals/earth-science/articles/10.3389/feart.2021.631198/full)
[Burgess et al. 2014, PNAS: ลำดับเวลามหามรณะ](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3948271)
[MIT News: แมกมาใต้ดินกับมหามรณะ](https://news.mit.edu/2017/underground-magma-pulse-triggered-end-permian-extinction-0731)
[GFZ: มหาสมุทรเป็นกรดช่วงมหามรณะ (Jurikova et al. 2020)](https://www.gfz.de/en/press/news/details/how-a-greenhouse-catastrophe-killed-nearly-all-life)
[Davies et al. 2017: แมกมา CAMP กับการสูญพันธุ์ปลายไทรแอสซิก](https://www.nature.com/articles/ncomms15596)
[Eos: ฤดูหนาวจากภูเขาไฟกับไดโนเสาร์ (Olsen et al. 2022)](https://eos.org/articles/volcanic-winters-ushered-in-the-jurassic-reign-of-the-dinosaurs)
[EarthByte: PaleoDEM ของ Scotese & Wright (2018) สัญญาอนุญาต CC BY 4.0](https://www.earthbyte.org/paleodem-resource-scotese-and-wright-2018/)
ลูกโลกยุคโบราณสร้างจาก PaleoDEM ของ Scotese & Wright (2018) และตำแหน่งแหล่งหลักฐานคำนวณย้อนด้วยแบบจำลองแผ่นเปลือกโลก PALEOMAP สีพื้นดินเป็นการตีความทางศิลปะ ลูกโลกปัจจุบันใช้ภาพ NASA Blue Marble ภาพนิ่งเต็มจอทุกภาพสร้างด้วย AI เพื่อช่วยจินตนาการ รายละเอียดของสัตว์และพืชอาจไม่ตรงตามหลักฐานฟอสซิลทั้งหมด