# รัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม

> ภายในร้อยปีหลังศาสดามุฮัมมัดสิ้นชีวิต รัฐที่นำโดยผู้สืบทอดของท่าน คือเคาะลีฟะฮ์ ได้แผ่จากสเปนไปถึงเอเชียกลาง แบกแดดกลายเป็นเมืองใหญ่ที่สุดในซีกตะวันตกของโลก และนักวิชาการที่นั่นได้สืบต่อวิทยาการของกรีก เปอร์เซีย และอินเดีย

Interactive film: https://www.planetpast.com/stories/empires-caliphates/?lang=th  
Publisher: PlanetPast (https://www.planetpast.com/) · เผยแพร่ 2026-10-13 · History

## บทนำ

### รัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม
*จักรวรรดิโลก · ตอนที่ 07*

จากคาบสมุทรอาหรับถึงสเปนและเอเชียกลางในร้อยปี

ราว ค.ศ. 600 จักรวรรดิใหญ่สองแห่งเผชิญหน้ากันในตะวันออกกลาง คือจักรวรรดิโรมันตะวันออก กับเปอร์เซียราชวงศ์ซาซาเนียน ตั้งแต่ปี 602 ถึง 628 ทั้งสองรบกันในสงครามยืดเยื้อจนหมดแรง ทางใต้ของทั้งคู่คือคาบสมุทรอาหรับ ดินแดนของเมืองการค้า โอเอซิส และชนเผ่าเร่ร่อน ที่ไม่มีจักรวรรดิใดปกครอง

บทนำ · ตอนที่ 07 ของชุดจักรวรรดิโลก
#### ระหว่างสองจักรวรรดิ
มักกะฮ์เป็นเมืองการค้าและศูนย์กลางการแสวงบุญ ชนเผ่าที่พูดภาษาอาหรับค้าขาย ปล้นสะดม และผูกพันธมิตรกัน แต่ไม่เคยรวมเป็นรัฐเดียว

เส้นขอบสีเทาแสดงมหาอำนาจอื่นในยุคเดียวกัน เส้นขอบทั้งหมดเป็นค่าประมาณ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Rashidun Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Rashidun_Caliphate); [Wikipedia: Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Caliphate)

## บทที่ I · การเริ่มต้น

### ศรัทธาใหม่และประชาคมใหม่
*บทที่ I · 610–632*

ศาสดามุฮัมมัดรวมคาบสมุทรอาหรับ

ตามธรรมเนียมของมุสลิม ราวปี 610 มุฮัมมัด พ่อค้าชาวมักกะฮ์ เริ่มได้รับวะฮีย์ หรือการประทานโองการ ซึ่งต่อมาคืออัลกุรอาน เมื่อถูกต่อต้านในมักกะฮ์ ท่านและผู้ติดตามอพยพไปมะดีนะฮ์ในปี 622 เรียกว่าฮิจเราะห์ ปีนั้นคือปีที่หนึ่งของปฏิทินอิสลาม เมื่อท่านสิ้นชีวิตในปี 632 คาบสมุทรอาหรับส่วนใหญ่ได้เข้าร่วมประชาคมมุสลิม หรืออุมมะฮ์ ใต้การนำเดียวกันเป็นครั้งแรก

บทที่ I · ขั้นที่ 1
#### ศรัทธาใหม่และประชาคมใหม่

- ~610 วะฮีย์ครั้งแรก ตามธรรมเนียมมุสลิม
- 622 ฮิจเราะห์สู่มะดีนะฮ์ ปีที่ 1 ของปฏิทินฮิจเราะห์
- 630 มักกะฮ์เข้าร่วมประชาคมมุสลิม
- 632 ศาสดามุฮัมมัดสิ้นชีวิต

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Rashidun Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Rashidun_Caliphate)

### เคาะลีฟะฮ์สี่ท่านแรก
*บทที่ I · 632–661*

สองจักรวรรดิล่มในยี่สิบปี

ผู้สืบทอดของศาสดาเรียกว่าเคาะลีฟะฮ์ ใต้การนำของสี่ท่านแรก คือ อบูบักร์ อุมัร อุษมาน และอะลี กองทัพอาหรับยึดซีเรียและอียิปต์จากโรมัน และทำลายจักรวรรดิซาซาเนียนได้ภายในปี 651 ชาวคริสต์ ยิว และโซโรอัสเตอร์จำนวนมากในดินแดนที่ถูกพิชิต ยังนับถือศาสนาเดิมได้ในฐานะชุมชนที่ได้รับการคุ้มครองและจ่ายภาษีพิเศษ การเข้ารับอิสลามค่อยเป็นค่อยไปตลอดหลายศตวรรษ ข้อพิพาทเรื่องผู้นำกลายเป็นสงครามกลางเมืองหลังปี 656 นี่คือรากของการแยกระหว่างมุสลิมนิกายซุนนีกับชีอะฮ์ โดยชีอะฮ์ถือว่าอะลีควรเป็นผู้นำมาตั้งแต่แรก

บทที่ I · ขั้นที่ 2
#### เคาะลีฟะฮ์สี่ท่านแรก

- 636 ยัรมูก: กองทัพโรมันพ่ายในซีเรีย
- 637 ยึดทีซิฟอน เมืองหลวงซาซาเนียน
- 641–642 พิชิตอียิปต์
- 656–661 สงครามกลางเมืองครั้งแรก (ฟิตนะฮ์)

มุสลิมซุนนีเรียกสี่ท่านนี้ว่า “อัรรอชิดีน” หรือเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงธรรม

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Rashidun Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Rashidun_Caliphate)

## บทที่ II · อุมัยยะฮ์

### อุมัยยะฮ์แห่งดามัสกัส
*บทที่ II · 661–705*

รัฐเคาะลีฟะฮ์กลายเป็นราชวงศ์

ในปี 661 มุอาวิยะฮ์ ผู้ปกครองซีเรีย ขึ้นเป็นเคาะลีฟะฮ์ และตั้งดามัสกัสเป็นเมืองหลวง นับแต่นั้น การนำส่งต่อกันในตระกูลของเขา คือราชวงศ์อุมัยยะฮ์ เคาะลีฟะฮ์อับดุลมะลิกทำให้ภาษาอาหรับเป็นภาษาราชการ และผลิตเหรียญทองแบบใหม่ที่มีแต่ตัวอักษร ไม่มีรูปภาพ ที่เยรูซาเล็ม เขาสร้างโดมแห่งศิลา เสร็จราวปี 691 เป็นหนึ่งในอนุสรณ์สถานอิสลามที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังเหลืออยู่

บทที่ II · ขั้นที่ 3
#### อุมัยยะฮ์แห่งดามัสกัส

- **เมืองหลวง**: ดามัสกัส 661–750
- **โดมแห่งศิลา**: ~691
- **การปฏิรูปของอับดุลมะลิก**: ใช้ภาษาอาหรับในเอกสารราชการ และเหรียญทองดีนาร์ (696–697)

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Umayyad Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Umayyad_Caliphate)

### จากแอตแลนติกถึงแม่น้ำสินธุ
*บทที่ II · 711–732*

หนึ่งในจักรวรรดิที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่โลกเคยเห็น

ในปี 711 กองทัพอุมัยยะฮ์ข้ามจากแอฟริกาเหนือเข้าสู่สเปน ในช่วงเดียวกัน กองทัพอีกสายไปถึงแคว้นสินธ์ริมแม่น้ำสินธุ และซามาร์คันด์ในเอเชียกลาง ในปี 732 การบุกลึกเข้าไปในฝรั่งเศสถูกหยุดไว้ใกล้เมืองตูร์และปัวตีเย โดยชาร์ลส์ มาร์แตล ผู้นำชาวแฟรงก์ ช่วงรุ่งเรืองสุด รัฐเคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์มีพื้นที่ราว 11 ล้านตารางกิโลเมตร ใหญ่กว่าโรมในช่วงรุ่งเรืองที่สุด

บทที่ II · ขั้นที่ 4
#### จากแอตแลนติกถึงแม่น้ำสินธุ

- **พื้นที่ช่วงรุ่งเรืองสุด**: ~11.1 ล้าน ตร.กม. ราว 720
- **สเปน**: 711
- **ตูร์ / ปัวตีเย**: 732

เทียบกับโรมช่วงรุ่งเรืองสุด ~5 ล้าน ตร.กม. (ตอนที่ 06)

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Umayyad Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Umayyad_Caliphate); [Wikipedia: List of largest empires](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_largest_empires)

## บทที่ III · อับบาซียะฮ์

### การปฏิวัติอับบาซียะฮ์
*บทที่ III · 750–756*

ราชวงศ์ใหม่จากตะวันออก

มุสลิมที่ไม่ใช่ชาวอาหรับจำนวนมาก โดยเฉพาะในเปอร์เซีย ไม่พอใจที่อุมัยยะฮ์เอื้อประโยชน์แก่ชาวอาหรับ การลุกฮือที่เริ่มในแคว้นคุราซานทางตะวันออก โค่นอุมัยยะฮ์ลงในปี 750 เคาะลีฟะฮ์ชุดใหม่ คืออับบาซียะฮ์ สืบเชื้อสายจากอับบาส ลุงของศาสดา สมาชิกตระกูลอุมัยยะฮ์ส่วนใหญ่ถูกสังหาร เจ้าชายองค์หนึ่ง คืออับดุรเราะห์มาน หนีไปสเปน และในปี 756 ได้ตั้งรัฐอุมัยยะฮ์แยกต่างหากที่กอร์โดบา โลกมุสลิมไม่เคยกลับมาอยู่ใต้ผู้ปกครองคนเดียวอีกเลย

บทที่ III · ขั้นที่ 5
#### การปฏิวัติอับบาซียะฮ์

- 747 เริ่มการลุกฮือในคุราซาน
- 750 ยุทธการแม่น้ำซาบ อุมัยยะฮ์ถูกโค่น
- 756 รัฐเอมิเรตอุมัยยะฮ์แห่งกอร์โดบา

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Abbasid Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Abbasid_Caliphate); [UNESCO: Historic Centre of Córdoba](https://whc.unesco.org/en/list/313/)

### แบกแดด นครทรงกลม
*บทที่ III · 751–809*

เมืองหลวงใหม่ ณ ทางแยกของโลก

ในปี 751 ที่แม่น้ำทาลัสในเอเชียกลาง กองทัพอับบาซียะฮ์ชนะกองทัพราชวงศ์ถังของจีน ตำนานเล่าว่าช่างทำกระดาษชาวจีนที่ถูกจับไปได้สอนวิชานี้ที่ซามาร์คันด์ แม้กระดาษน่าจะเริ่มแพร่มาก่อนแล้ว ในปี 762 เคาะลีฟะฮ์อัลมันศูรสร้างเมืองหลวงใหม่ริมแม่น้ำไทกริส คือแบกแดด เมืองที่สร้างเป็นวงกลมสมบูรณ์ ในสมัยฮารูน อัรเราะชีด ราวปี 800 แบกแดดอาจเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลกนอกประเทศจีน

บทที่ III · ขั้นที่ 6
#### แบกแดด นครทรงกลม

- **ทาลัส**: 751
- **สร้างแบกแดด**: 762
- **ฮารูน อัรเราะชีด**: 786–809 เคาะลีฟะฮ์ในนิทานหลายเรื่องของ “พันหนึ่งราตรี”

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Abbasid Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Abbasid_Caliphate)

### บัยตุลฮิกมะฮ์ บ้านแห่งปัญญา
*บทที่ III · 800–1000*

แปลความรู้ของโลกเป็นภาษาอาหรับ

เคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์และผู้อุปถัมภ์ที่ร่ำรวย จ้างนักวิชาการแปลงานปรัชญาและการแพทย์ของกรีก วรรณกรรมเปอร์เซีย และคณิตศาสตร์อินเดีย เป็นภาษาอาหรับ ราวปี 820 อัลคอวาริซมีเขียนหนังสือว่าด้วยการแก้สมการ ชื่อหนังสือของเขาให้คำว่า “พีชคณิต” หรือ algebra และชื่อของเขาเองให้คำว่า “อัลกอริทึม” นักวิชาการในแบกแดด ไคโร และกอร์โดบา พัฒนาดาราศาสตร์ ทัศนศาสตร์ และการแพทย์ หนังสือหลายเล่มของพวกเขาถูกแปลเป็นภาษาละตินในภายหลัง และใช้ศึกษาในยุโรป

บทที่ III · ขั้นที่ 7
#### บ้านแห่งปัญญา

- ~820 อัลคอวาริซมี: พีชคณิต และตัวเลขอินเดียในภาษาอาหรับ
- ~1011–1021 ตำราทัศนศาสตร์ของอิบนุ อัลฮัยษัม
- 1025 ตำราการแพทย์ของอิบนุ ซีนา

นักประวัติศาสตร์ยังถกเถียงว่า “บ้านแห่งปัญญา” เป็นสถาบันวิชาการใหญ่ หรือเป็นหอสมุดในวังเป็นหลัก แต่ขบวนการแปลตำรานั้นมีหลักฐานชัดเจน

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: House of Wisdom](https://en.wikipedia.org/wiki/House_of_Wisdom); [Wikipedia: Abbasid Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Abbasid_Caliphate)

### สามเคาะลีฟะฮ์พร้อมกัน
*บทที่ III · 909–1055*

เอกภาพแตก แต่วัฒนธรรมรุ่งเรือง

ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 9 แคว้นต่าง ๆ แยกตัวออกภายใต้ราชวงศ์ท้องถิ่น ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 10 มีเคาะลีฟะฮ์คู่แข่งพร้อมกันถึงสามแห่ง ราชวงศ์ฟาฏิมียะฮ์นิกายชีอะฮ์ปกครองจากไคโร ซึ่งพวกเขาสร้างในปี 969 ผู้ปกครองอุมัยยะฮ์แห่งกอร์โดบาประกาศตนเป็นเคาะลีฟะฮ์ในปี 929 ส่วนอับบาซียะฮ์ยังครองแบกแดด ในแบกแดด อำนาจจริงตกอยู่กับทหารและสุลต่าน ตอนแรกคือราชวงศ์บูยิดชาวเปอร์เซีย แล้วเป็นเติร์กเซลจุคตั้งแต่ปี 1055 เคาะลีฟะฮ์เหลือเพียงผู้นำทางศาสนาในนาม

บทที่ III · ขั้นที่ 8
#### สามเคาะลีฟะฮ์พร้อมกัน

- 909 ก่อตั้งรัฐเคาะลีฟะฮ์ฟาฏิมียะฮ์ในแอฟริกาเหนือ
- 929 รัฐเคาะลีฟะฮ์แห่งกอร์โดบา
- 945 บูยิดยึดอำนาจในแบกแดด
- 969 ฟาฏิมียะฮ์สร้างไคโร
- 1055 เติร์กเซลจุคเข้าแบกแดด

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Abbasid Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Abbasid_Caliphate); [Wikipedia: Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Caliphate)

## บทที่ IV · ยุคต่อมา

### ทางทะเลสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
*บทที่ IV · ราว 800–1500*

ศรัทธาที่พ่อค้าพามา ไม่ใช่กองทัพ

พ่อค้าชาวอาหรับและเปอร์เซียแล่นเรือตามลมมรสุมไปอินเดียและจีน และตั้งถิ่นฐานตามเมืองท่าระหว่างทาง อิสลามมาถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส่วนใหญ่ผ่านการค้าและผู้สอนศาสนา ไม่ใช่การพิชิต อาณาจักรสมุทรปาไซในสุมาตรามีผู้ปกครองเป็นมุสลิมแล้วในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13 ในหลายศตวรรษต่อมา อิสลามแพร่ไปทั่วโลกมลายู รวมทั้งปัตตานี มาเลเซีย และอินโดนีเซีย ซึ่งปัจจุบันเป็นประเทศที่มีชาวมุสลิมมากที่สุดในโลก

บทที่ IV · ขั้นที่ 9
#### ทางทะเลสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้

- **สมุทรปาไซ**: ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13 รัฐสุลต่านมุสลิมยุคแรกในสุมาตรา
- **อินโดนีเซีย**: ประชากรมุสลิมมากที่สุดในปัจจุบัน

รัฐเคาะลีฟะฮ์ไม่เคยปกครองเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การแพร่ขยายนี้เกิดขึ้นคู่ขนานและหลังยุคจักรวรรดิของพวกเขาไปนาน

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Spread of Islam in Indonesia](https://en.wikipedia.org/wiki/Spread_of_Islam_in_Indonesia)

### แบกแดดแตก
*บทที่ IV · 1258*

มองโกลปิดฉากรัฐเคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์

ในปี 1258 กองทัพมองโกลนำโดยฮูลากู หลานของเจงกิสข่าน ล้อมแบกแดด เมืองแตกหลังจากสองสัปดาห์ เคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์องค์สุดท้ายในแบกแดดถูกประหาร และประชากรจำนวนมากถูกสังหาร ค่าประมาณมีตั้งแต่หลายหมื่นไปจนถึงมากกว่านั้นมาก หอสมุดถูกทำลาย สำหรับมุสลิมจำนวนมาก ปีนี้คือจุดจบของยุคทอง

บทที่ IV · ขั้นที่ 10
#### แบกแดดแตก

- **การล้อม**: 29 ม.ค. – 10 ก.พ. 1258
- **อับบาซียะฮ์ในแบกแดด**: 750–1258

จักรวรรดิมองโกลเป็นเรื่องของตอนที่ 09

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Siege of Baghdad (1258)](https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Baghdad_(1258))

### ตำแหน่งที่ยังอยู่ต่อ
*บทที่ IV · 1261–1924*

จากไคโรสู่อิสตันบูล แล้วถูกยกเลิก

เจ้าชายอับบาซียะฮ์ที่รอดชีวิต ถูกสุลต่านมัมลูกตั้งเป็นเคาะลีฟะฮ์ในไคโร มีเกียรติทางศาสนาแต่ไม่มีอำนาจจริง หลังออตโตมันพิชิตอียิปต์ในปี 1517 สุลต่านออตโตมันก็ใช้ตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์เองมากขึ้นเรื่อย ๆ ในปี 1924 สาธารณรัฐตุรกีที่เพิ่งตั้งขึ้นยกเลิกตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ ตั้งแต่นั้นยังไม่มีรัฐเคาะลีฟะฮ์ใดที่มุสลิมส่วนใหญ่ยอมรับ

บทที่ IV · ขั้นที่ 11
#### ตำแหน่งที่ยังอยู่ต่อ

- 1261–1517 เคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์ในไคโรสมัยมัมลูก
- 1517 ออตโตมันพิชิตอียิปต์
- 1924 สาธารณรัฐตุรกียกเลิกตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Caliphate)

## บทส่งท้าย

### จักรวรรดิ ศรัทธา และภาษา
*บทส่งท้าย*

สิ่งที่รัฐเคาะลีฟะฮ์ทิ้งไว้

เอกภาพทางการเมืองของรัฐเคาะลีฟะฮ์อยู่ได้ราวหนึ่งศตวรรษ แต่ได้แผ่ภาษาอาหรับในฐานะภาษาของศาสนา กฎหมาย และวิทยาศาสตร์ ตั้งแต่โมร็อกโกถึงอิรัก คำอย่าง พีชคณิต อัลกอริทึม ศูนย์ กาแฟ และน้ำตาล เข้าสู่ภาษายุโรปผ่านภาษาอาหรับ ตอนต่อไป: จักรวรรดิเขมรแห่งอังกอร์ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป

บทส่งท้าย
#### จักรวรรดิ ศรัทธา และภาษา

- 632–661 เคาะลีฟะฮ์สี่ท่านแรก
- 661–750 อุมัยยะฮ์ ดามัสกัส
- 750–1258 อับบาซียะฮ์ แบกแดด
- 909–1171 ฟาฏิมียะฮ์ ไคโร
- 929–1031 รัฐเคาะลีฟะฮ์แห่งกอร์โดบา

#### ตอนทั้งหมดในชุด

- **00**การขึ้นและล่มสลายของจักรวรรดิ (ภาพรวม)
- **01**จักรวรรดิแรกของโลก: เมโสโปเตเมีย
- **02**อียิปต์ยุคฟาโรห์
- **03**เปอร์เซียและอเล็กซานเดอร์
- **04**จักรวรรดิเมารยะแห่งอินเดีย
- **05**จีนรวมชาติ: ฉินและฮั่น
- **06**โรมัน
- **07** รัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม (ตอนนี้)
- **08** จักรวรรดิเขมรแห่งอังกอร์ (เร็ว ๆ นี้)
- **09** จักรวรรดิมองโกล (เร็ว ๆ นี้)
- **10** จักรวรรดิออตโตมัน (เร็ว ๆ นี้)
- **11** จักรวรรดิแอซเท็กและอินคา (เร็ว ๆ นี้)
- **12** ยุคจักรวรรดิทางทะเล (เร็ว ๆ นี้)
- **13** จุดจบของยุคจักรวรรดิ (เร็ว ๆ นี้)

ภาพนิ่งบนการ์ดบทต่าง ๆ สร้างด้วย AI เส้นขอบเป็นค่าประมาณ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Caliphate); [Wikipedia: Umayyad Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Umayyad_Caliphate); [Wikipedia: Abbasid Caliphate](https://en.wikipedia.org/wiki/Abbasid_Caliphate)