# กำเนิดฝาแฝดเบรตตันวูดส์

> กรกฎาคม 1944 ขณะที่สงครามโลกครั้งที่สองยังไม่จบ ผู้แทนจาก 44 ประเทศมาประชุมกันที่โรงแรมแห่งหนึ่งในรัฐนิวแฮมป์เชียร์ เพื่อไม่ให้เศรษฐกิจโลกพังซ้ำรอยทศวรรษ 1930 ผลที่ได้คือสถาบันสองแห่ง คือกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และธนาคารโลก (World Bank) เรื่องนี้เล่าว่าทั้งสองเกิดขึ้นได้อย่างไร ระบบผูกค่าเงินกับดอลลาร์และทองคำทำงานอย่างไรและทำไมจึงล่ม ทุกวันนี้ทั้งสองทำอะไร และทำไมยังเป็นที่ถกเถียง ตั้งแต่วิกฤตต้มยำกุ้งปี 1997 จนถึงการประชุมประจำปีที่กรุงเทพฯ ในปี 2026

Interactive film: https://www.planetpast.com/stories/bretton-woods-imf-world-bank/?lang=th  
Publisher: PlanetPast (https://www.planetpast.com/) · เผยแพร่ 2026-10-12 · History

## บทนำ

### ฝาแฝดเบรตตันวูดส์
*ตุลาคม 2026 · กรุงเทพฯ*

สัปดาห์นี้รัฐมนตรีคลังและผู้ว่าการธนาคารกลางจากทั่วโลกมาประชุมกันที่กรุงเทพฯ สถาบันสองแห่งที่เป็นเจ้าภาพถือกำเนิดขึ้นในโรงแรมกลางหุบเขาของรัฐนิวแฮมป์เชียร์ เมื่อปี 1944

ระหว่างวันที่ 12 ถึง 18 ตุลาคม 2026 กรุงเทพฯ เป็นเจ้าภาพการประชุมประจำปีของกองทุนการเงินระหว่างประเทศและกลุ่มธนาคารโลก รัฐมนตรีคลัง ผู้ว่าการธนาคารกลาง ผู้นำภาคธุรกิจ และภาคประชาสังคมจากแทบทุกประเทศเดินทางมาร่วมงาน ไทยเคยเป็นเจ้าภาพครั้งก่อนเมื่อปี 1991 สถาบันทั้งสองถูกออกแบบมาคู่กันในปี 1944 โดยประเทศที่เพิ่งผ่านภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ และยังอยู่ท่ามกลางสงครามโลก ทำไมจึงต้องตั้งขึ้น ทุกวันนี้ทำอะไรกันแน่ และทำไมผู้คนยังถกเถียงเรื่องนี้ไม่จบ โดยเฉพาะในประเทศไทย

บทนำ · ข่าวนี้สำคัญอย่างไร

#### โลกมาประชุมที่กรุงเทพฯ

การประชุมประจำปีของ IMF และกลุ่มธนาคารโลก จัดขึ้นระหว่างวันจันทร์ที่ 12 ถึงวันอาทิตย์ที่ 18 ตุลาคม 2026 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ กรุงเทพฯ ตามปกติการประชุมนี้จัดที่วอชิงตัน ดี.ซี. สองปีติดกัน แล้วย้ายไปจัดในประเทศสมาชิกอื่นทุกปีที่สาม หากอยากเข้าใจว่าที่ประชุมคุยเรื่องอะไรกัน ควรรู้ก่อนว่าสถาบันทั้งสองมาจากไหน

- **วันที่**: 12–18 ต.ค. 2026 ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์

- **ผู้เข้าร่วม**: ~10,000 คนต่อสัปดาห์การประชุมโดยทั่วไป

- **ครั้งก่อนในไทย**: 1991 ที่กรุงเทพฯ เช่นกัน

- **สมาชิก IMF**: 191 ส่วน IBRD ของธนาคารโลกมี 189

เส้นบนลูกโลกพุ่งจากเมืองหลวงต่าง ๆ มาบรรจบที่กรุงเทพฯ เป็นภาพประกอบ ไม่ใช่รายชื่อคณะผู้แทนจริง

วิธีใช้: เลือกบทใต้ภาพ หรือกด ← → เพื่อเปลี่ยนขั้น · ▶ เล่นขั้นนั้น · ลากเพื่อหมุน เลื่อนหรือถ่างนิ้วเพื่อซูม · “เล่นทั้งเรื่อง” จะเล่นทุกขั้นแบบเต็มจอ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [IMF: 2026 Annual Meetings](https://www.imf.org/en/meetings/2026/annual); [World Bank: Annual Meetings venue](https://www.worldbank.org/en/meetings/splash/annual/venue); [IMF: What are the Annual Meetings?](https://www.imf.org/en/About/FAQ/VTI); [Thai Government PR Department: hosting the 2026 Annual Meetings](https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/48/iid/183806); [IMF at a glance](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-at-a-Glance); [World Bank: IBRD](https://www.worldbank.org/en/who-we-are/ibrd)

## บทที่ I · ทศวรรษที่พังทลาย

### เมื่อโลกเลิกค้าขายกัน
*1929–1934 · ภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่*

ธนาคารล้ม โรงงานปิด และแต่ละประเทศพยายามเอาตัวรอดด้วยการกีดกันกันเอง

ปี 1929 เศรษฐกิจโลกผูกโยงกันด้วยการค้า เรือขนข้าวสาลี ฝ้าย ถ่านหิน และเครื่องจักร แล่นไปมาระหว่างเมืองท่าใหญ่ แล้วภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ก็มาถึง เมื่องานและราคาสินค้าดิ่งลง รัฐบาลต่าง ๆ ขึ้นภาษีนำเข้าเพื่อปกป้องอุตสาหกรรมของตน สหรัฐฯ ออกกฎหมายภาษีสมูต-ฮอว์ลีย์ในปี 1930 ประเทศอื่นก็ตั้งกำแพงตาม ทุกคนอยากขายให้มากและซื้อให้น้อย สุดท้ายทุกคนก็ขายได้น้อยลง ระหว่างปี 1929 ถึง 1934 การค้าโลกหดตัวลงราวสองในสาม

บทที่ I · ขั้นที่ 1 · 1929–1934

#### การค้าโลกพังทลาย

ช่วงภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ หลายประเทศตั้งกำแพงการค้าและจำกัดการใช้เงินตราต่างประเทศ หวังจะรักษาการจ้างงานในประเทศ ประวัติศาสตร์ของ IMF เองเรียกมาตรการเหล่านี้ว่าเป็นการทำร้ายตัวเอง การค้าโลกลดลงอย่างรุนแรง การจ้างงานและมาตรฐานการครองชีพตกต่ำในหลายประเทศ

- **การค้าโลก 1929→1934**: −66% สำนักประวัติศาสตร์ กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ

- **ภาษีสมูต-ฮอว์ลีย์**: 1930 กฎหมายภาษีศุลกากรสหรัฐฯ ปี 1930

นักประวัติศาสตร์ยังเห็นไม่ตรงกันว่าภาษีสมูต-ฮอว์ลีย์กระตุ้นให้ประเทศอื่นตอบโต้มากน้อยเพียงใด และการค้าที่หดตัวเป็นผลจากกำแพงภาษีหรือจากเศรษฐกิจที่ทรุดเองมากกว่ากัน ในภาพ เส้นระหว่างเมืองท่าจะจางหายตามการค้าที่หดตัว จำนวนเส้นและเส้นทางระหว่างปี 1929–1934 เป็นภาพประกอบ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [US Office of the Historian: Protectionism in the interwar period](https://history.state.gov/milestones/1921-1936/protectionism); [IMF: Cooperation and reconstruction (1944–71)](https://www.imf.org/external/about/histcoop.htm)

### แข่งกันลดค่าเงิน
*1931–1934 · มาตรฐานทองคำล่มสลาย*

ทีละประเทศ ต่างตัดค่าเงินของตนออกจากทองคำ เพื่อให้สินค้าส่งออกถูกลง

ก่อนเศรษฐกิจตกต่ำ สกุลเงินหลักส่วนใหญ่ผูกกับทองคำ เงินหนึ่งดอลลาร์มีค่าเท่ากับทองคำน้ำหนักคงที่ ทองคำหนึ่งออนซ์ราคา 20.67 ดอลลาร์ เดือนกันยายน 1931 หลังเงินปอนด์ถูกโจมตีค่าเงินอย่างหนัก อังกฤษประกาศเลิกใช้มาตรฐานทองคำ ปี 1933 สหรัฐฯ ก็เลิกผูกกับทองคำเช่นกัน และในเดือนมกราคม 1934 ได้กำหนดราคาใหม่ที่ 35 ดอลลาร์ต่อออนซ์ ค่าของเงินดอลลาร์เมื่อเทียบกับทองคำลดลงราว 40% ประเทศที่เลิกผูกกับทองคำก่อนมักฟื้นตัวเร็วกว่า แต่การแห่ลดค่าเงินและตั้งกำแพงการค้า ตามที่ประวัติศาสตร์ของ IMF บันทึกไว้ กลับเป็นการทำร้ายตัวเอง

บทที่ I · ขั้นที่ 2 · 1931–1934

#### ทองคำ และสงครามค่าเงิน

ภายใต้มาตรฐานทองคำ เงินแต่ละสกุลมีค่าเท่ากับทองคำปริมาณคงที่ อัตราแลกเปลี่ยนระหว่างกันจึงคงที่ไปด้วย ในทศวรรษ 1930 หลายประเทศลดค่าเงินเพื่อแย่งตลาดส่งออก ประเทศที่เลิกผูกกับทองคำก่อน เช่น อังกฤษและกลุ่มประเทศสแกนดิเนเวีย ฟื้นตัวเร็วกว่าฝรั่งเศสและเบลเยียมที่ยึดทองคำไว้นานกว่า

- ก.ย. 1931 อังกฤษเลิกใช้มาตรฐานทองคำหลังเงินปอนด์ถูกโจมตี

- เม.ย. 1933 ประธานาธิบดีรูสเวลต์ประกาศระงับมาตรฐานทองคำอย่างเป็นทางการ

- 30 ม.ค. 1934 กฎหมายสำรองทองคำของสหรัฐฯ: ราคาทองคำจาก 20.67 เป็น 35 ดอลลาร์ต่อออนซ์

จาก 20.67 เป็น 35 ดอลลาร์ หมายความว่าเงินหนึ่งดอลลาร์แลกทองคำได้น้อยลงราว 41% เหรียญและโซ่ในภาพเป็นสัญลักษณ์ ไม่ใช่แบบจำลองทองคำสำรอง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [IMF: Cooperation and reconstruction (1944–71)](https://www.imf.org/external/about/histcoop.htm); [Wikipedia: Gold standard](https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_standard); [Wikipedia: Gold Reserve Act](https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_Reserve_Act); [Federal Reserve History: Nixon ends convertibility](https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends)

## บทที่ II · เบรตตันวูดส์ 1944

### 44 ประชาชาติ
*กรกฎาคม 1944 · โรงแรมเมาต์วอชิงตัน เบรตตันวูดส์*

ขณะที่สงครามยังไม่สิ้นสุด ฝ่ายสัมพันธมิตรนั่งลงออกแบบระเบียบการเงินของโลกหลังสงคราม

วันที่ 1 กรกฎาคม 1944 ขณะที่สงครามโลกครั้งที่สองยังดำเนินอยู่ ผู้แทนจากหลายประเทศมารวมตัวกันที่โรงแรมตากอากาศขนาดใหญ่ในเบรตตันวูดส์ รัฐนิวแฮมป์เชียร์ ผู้แทนราว 730 คนมาจาก 44 ชาติพันธมิตร ตั้งแต่ออสเตรเลียจนถึงยูโกสลาเวีย รวมทั้งจีน อินเดีย และสหภาพโซเวียต ภารกิจคือป้องกันไม่ให้ทศวรรษ 1930 เกิดซ้ำ ไม่มีสงครามค่าเงิน ไม่มีการค้าพังทลายอีก หลังประชุมสามสัปดาห์ วันที่ 22 กรกฎาคม ที่ประชุมลงนามในกรรมสารสุดท้ายเพื่อตั้งสถาบันใหม่สองแห่ง คือกองทุนการเงินระหว่างประเทศ และธนาคารระหว่างประเทศเพื่อการบูรณะและพัฒนา ซึ่งก็คือธนาคารโลกในปัจจุบัน

บทที่ II · ขั้นที่ 3 · กรกฎาคม 1944

#### การประชุมการเงินและการคลังแห่งสหประชาชาติ

การประชุมจัดขึ้นระหว่างวันที่ 1–22 กรกฎาคม 1944 ที่โรงแรมเมาต์วอชิงตัน หลังการประชุมเตรียมการที่แอตแลนติกซิตีในเดือนมิถุนายน จอห์น เมย์นาร์ด เคนส์ นักเศรษฐศาสตร์ชาวอังกฤษ เป็นประธานคณะกรรมาธิการที่ออกแบบธนาคาร ส่วนแฮร์รี เด็กซ์เตอร์ ไวต์ แห่งกระทรวงการคลังสหรัฐฯ เป็นประธานคณะที่ออกแบบกองทุน

- **จำนวนประเทศ**: 44 ชาติพันธมิตรทั้งหมด

- **ผู้แทน**: ~730 ตลอดสามสัปดาห์

- **กองทุน (IMF)**: เสถียรภาพค่าเงิน และช่วยเหลือระยะสั้นเมื่อดุลการชำระเงินขาดดุล

- **ธนาคาร (IBRD)**: บูรณะประเทศ และปล่อยกู้เพื่อการพัฒนา

หน้าประวัติศาสตร์ของ IMF ระบุว่ามีผู้แทน 45 ประเทศ แต่แหล่งข้อมูลส่วนใหญ่ รวมทั้งสำนักประวัติศาสตร์ของสหรัฐฯ นับได้ 44 ชาติ สหภาพโซเวียตลงนามในกรรมสารสุดท้ายแต่ไม่เคยให้สัตยาบัน จุดสว่างแต่ละจุดคือเมืองหลวงของหนึ่งใน 44 ประเทศ ไทยไม่ได้อยู่ในรายชื่อนี้ และเข้าเป็นสมาชิก IMF ในปี 1949

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Bretton Woods Conference](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_Conference); [US Office of the Historian: Bretton Woods and GATT](https://history.state.gov/milestones/1937-1945/bretton-woods); [IMF: Cooperation and reconstruction (1944–71)](https://www.imf.org/external/about/histcoop.htm)

### เคนส์ ปะทะ ไวต์
*1941–1944 · สองแผน*

เมื่อการค้าไม่สมดุล ใครควรปรับตัว ประเทศที่ซื้อมากเกินไป หรือประเทศที่ขายมากเกินไป

มีชายสองคนที่เป็นแกนหลักของการออกแบบ คือจอห์น เมย์นาร์ด เคนส์ ฝ่ายอังกฤษ และแฮร์รี เด็กซ์เตอร์ ไวต์ ฝ่ายสหรัฐฯ เคนส์ต้องการสหภาพหักบัญชีระหว่างประเทศที่มีหน่วยบัญชีของตัวเองชื่อ “แบงคอร์” ประเทศที่ขาดดุลเบิกเงินเกินบัญชีได้ แต่ประเทศที่เกินดุลมาก ๆ ก็ต้องเสียค่าธรรมเนียมด้วย ทั้งสองฝ่ายต้องปรับตัว ไวต์ต้องการกองทุนรักษาเสถียรภาพแทน ประเทศที่ขาดดุลต้องเป็นฝ่ายปรับตัว ส่วนการสะสมเกินดุลไม่มีบทลงโทษ ไวต์ปฏิเสธแนวคิดของเคนส์อย่างเด็ดขาด เขากล่าวว่า “เรายืนยันคำตอบว่า ไม่ อย่างสิ้นเชิง” และ IMF ที่ได้ออกมาก็ใกล้เคียงกับแผนของไวต์มากกว่า

บทที่ II · ขั้นที่ 4 · 1941–1944

#### แบงคอร์ หรือดอลลาร์

เคนส์เสนอสหภาพหักบัญชีระหว่างประเทศ (International Clearing Union) ครั้งแรกในปี 1941 ทุกประเทศจะมีบัญชีเป็น**แบงคอร์** (bancor) หน่วยบัญชีที่แลกกับเงินแต่ละสกุลได้ในอัตราคงที่ แต่ละประเทศได้วงเงินเบิกเกินบัญชีครึ่งหนึ่งของมูลค่าการค้าเฉลี่ยห้าปี และประเทศที่เกินดุลมากต้องเสียค่าธรรมเนียมด้วย เพื่อให้เจ้าหนี้ร่วมรับภาระการปรับตัว ส่วนกองทุนรักษาเสถียรภาพระหว่างประเทศของไวต์ ผลักภาระให้ประเทศขาดดุล และไม่จำกัดการเกินดุล

**เคนส์** สหภาพหักบัญชี แบงคอร์ วงเงินเบิกเกินบัญชี ประเทศเกินดุลและขาดดุลต้องปรับทั้งคู่ **ไวต์** กองทุนจากเงินสมทบของสมาชิก ประเทศขาดดุลต้องปรับ **ผลลัพธ์** IMF ใกล้เคียงแผนของไวต์มากกว่า
เคนส์เสียชีวิตเมื่อวันที่ 21 เมษายน 1946 หนึ่งเดือนหลังสถาบันใหม่ทั้งสองจัดประชุมครั้งแรกที่เมืองซาวันนาห์ รัฐจอร์เจีย แท่งในภาพคือดุลการค้าสมมติ (เขียว: เกินดุล แดง: ขาดดุล) ลองกดปุ่มบนภาพเพื่อเทียบว่าแต่ละแผนผลักดันให้ใครปรับตัว

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: Bretton Woods Conference](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_Conference); [Wikipedia: International Clearing Union](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Clearing_Union); [Wikipedia: John Maynard Keynes](https://en.wikipedia.org/wiki/John_Maynard_Keynes)

### ทองคำ ดอลลาร์ แล้วจึงสกุลอื่น
*1945–1971 · ระบบเบรตตันวูดส์*

ห่วงโซ่ของการผูกค่า ทองคำหนึ่งออนซ์เท่ากับ 35 ดอลลาร์ และทุกสกุลเงินผูกกับดอลลาร์

ระบบที่ตกลงกันที่เบรตตันวูดส์ คือห่วงโซ่ของการผูกค่าเงินแบบคงที่ ตรงกลางคือสหรัฐฯ ที่สัญญาว่าจะแลกดอลลาร์เป็นทองคำให้รัฐบาลต่างประเทศ ในราคา 35 ดอลลาร์ต่อออนซ์ ช่วงแรกสหรัฐฯ ถือทองคำราวสามในสี่ของทองคำสำรองทางการทั้งโลก สมาชิกอื่นทุกประเทศผูกค่าเงินของตนกับดอลลาร์ และรักษาไว้ให้ขยับขึ้นลงไม่เกิน 1% ด้วยการซื้อขายเงินในตลาด ประเทศหนึ่งจะเปลี่ยนค่าเงินได้ก็ต่อเมื่อเกิด “ความไม่สมดุลขั้นพื้นฐาน” และต้องได้รับความเห็นชอบจาก IMF ไม่มีการลดค่าเงินแบบไม่ให้ตั้งตัวอีกต่อไป

บทที่ II · ขั้นที่ 5 · 1945–1971

#### ระบบค่าเสมอภาค (par value)

ตั้งแต่ปี 1945 ถึง 1971 สมาชิก IMF ผูกค่าเงินของตนกับดอลลาร์สหรัฐ และดอลลาร์ผูกกับทองคำ ธนาคารกลางรักษาค่าเงินด้วยการซื้อหรือขายเงินสกุลของตนแลกกับดอลลาร์ หน้าที่ของ IMF คือดูแลระบบ และให้สมาชิกที่ขาดดุลการชำระเงินชั่วคราวกู้ยืม เพื่อไม่ต้องลดค่าเงินหรือจำกัดการค้า

- ทองคำ: 35 ดอลลาร์ต่อทรอยออนซ์ รัฐบาลต่างประเทศนำดอลลาร์มาแลกได้

- ดอลลาร์: สกุลเงินหลักยึด

- สกุลอื่น: ผูกกับดอลลาร์ในกรอบ ±1%

- การเปลี่ยนค่าเงิน: ทำได้เฉพาะเมื่อมี “ความไม่สมดุลขั้นพื้นฐาน” และต้องผ่าน IMF

เหรียญในภาพแทนสกุลเงินในยุคนั้น รวมทั้งเงินบาท ไทยเข้าเป็นสมาชิก IMF เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 1949 เป็นลำดับที่ 44 การแกว่งของเหรียญแทนกรอบ ±1% ซึ่งขยายให้เห็นชัด

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [IMF: Cooperation and reconstruction (1944–71)](https://www.imf.org/external/about/histcoop.htm); [Wikipedia: Bretton Woods system](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_system); [Federal Reserve History: Nixon ends convertibility](https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends); [US Office of the Historian: Bretton Woods and GATT](https://history.state.gov/milestones/1937-1945/bretton-woods); [Bank of Thailand: Thailand and the IMF](https://www.bot.or.th/en/our-roles/international-cooperation/interorg/imf.html)

## บทที่ III · ฟื้นฟูโลก

### เงินกู้ก้อนแรก
*1946–1948 · วอชิงตัน ดี.ซี.*

ฝรั่งเศสขอกู้ 500 ล้านดอลลาร์เพื่อฟื้นฟูประเทศ ได้ไปครึ่งเดียว พร้อมรายการเงื่อนไข

ความตกลงมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 1945 เมื่อมีประเทศให้สัตยาบันครบตามเกณฑ์ สถาบันทั้งสองตั้งสำนักงานใหญ่ที่วอชิงตัน ดี.ซี. วันที่ 9 พฤษภาคม 1947 ธนาคารโลกลงนามเงินกู้ก้อนแรก 250 ล้านดอลลาร์ให้ฝรั่งเศส ครึ่งหนึ่งของที่ขอ เงินนี้ใช้ซื้อเรือ รถสินค้า ถ่านหิน และเครื่องจักร จากนั้นก็มีเงินกู้ให้เนเธอร์แลนด์ เดนมาร์ก และลักเซมเบิร์ก ต่อมาแผนมาร์แชลล์ของสหรัฐฯ เริ่มส่งความช่วยเหลือเข้ายุโรป ธนาคารโลกจึงหันไปปล่อยกู้ภูมิภาคอื่น เดือนมีนาคม 1948 ธนาคารโลกอนุมัติเงินกู้เพื่อการพัฒนาครั้งแรก 16 ล้านดอลลาร์ให้ชิลี สำหรับไฟฟ้าพลังน้ำและเครื่องจักรกลการเกษตร

บทที่ III · ขั้นที่ 6 · 1945–1948

#### จากการบูรณะสู่การพัฒนา

IMF ถือกำเนิดอย่างเป็นทางการในเดือนธันวาคม 1945 เมื่อสมาชิกแรก 29 ประเทศลงนามในข้อบังคับ และเริ่มดำเนินงานวันที่ 1 มีนาคม 1947 ฝรั่งเศสเป็นประเทศแรกที่กู้เงินจาก IMF ในปีนั้น ส่วนธนาคารโลกปล่อยกู้ช่วงแรกเพื่อฟื้นฟูยุโรปที่บอบช้ำจากสงคราม แล้วจึงหันมาปล่อยกู้ให้ประเทศกำลังพัฒนา

- 9 พ.ค. 1947 ฝรั่งเศส: ราว 250 ล้านดอลลาร์ เงินกู้ก้อนแรกของธนาคาร มีเงื่อนไขรวมถึงการทำงบประมาณสมดุล

- 1947 เนเธอร์แลนด์ เดนมาร์ก ลักเซมเบิร์ก: รวมกับฝรั่งเศสแล้วเกือบ 500 ล้านดอลลาร์เพื่อการบูรณะ

- 25 มี.ค. 1948 ชิลี: 13.5 ล้านดอลลาร์สำหรับไฟฟ้าพลังน้ำ และ 2.5 ล้านดอลลาร์สำหรับเครื่องจักรกลการเกษตร เป็นเงินกู้เพื่อการพัฒนาครั้งแรกของธนาคาร และครั้งแรกในละตินอเมริกา

เส้นโค้งลากจากวอชิงตันไปยังผู้กู้แต่ละประเทศ แสดงว่าใครกู้ ไม่ได้แสดงขนาดของเงินกู้

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [World Bank Archives: the first loan](https://www.worldbank.org/en/archive/history/exhibits/Digitized-Records-World-Bank-First-Loan); [World Bank: first development loans to Chile (1948)](https://documents1.worldbank.org/curated/en/308691468185347709/text/World-Bank-s-First-Development-Loans-to-Chile-1948.txt); [Wikipedia: World Bank](https://en.wikipedia.org/wiki/World_Bank); [IMF: Cooperation and reconstruction (1944–71)](https://www.imf.org/external/about/histcoop.htm); [Wikipedia: Bretton Woods Conference](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_Conference)

### จาก 40 เป็น 191 ประเทศ
*1947 → 2024*

การได้เอกราชในแอฟริกาและเอเชีย ตามด้วยการสิ้นสุดสงครามเย็น ทำให้แทบทุกประเทศเข้าร่วม

เมื่อ IMF เปิดทำการในเดือนมีนาคม 1947 มีสมาชิก 40 ประเทศ ไทยเข้าร่วมในเดือนพฤษภาคม 1949 เป็นลำดับที่ 44 ปลายทศวรรษ 1950 ถึง 1960 จำนวนสมาชิกเพิ่มอย่างรวดเร็ว เมื่ออาณานิคมต่าง ๆ ได้รับเอกราช สมาชิกรุ่นแรกอยู่ในแอฟริกาเพียงสามประเทศ แต่ถึงปลายปี 1969 มีประเทศแอฟริกาเข้าร่วมเพิ่มอีก 34 ประเทศ สหภาพโซเวียตไม่เคยให้สัตยาบัน หลังโซเวียตล่มสลายในเดือนธันวาคม 1991 อดีตประเทศคอมมิวนิสต์ราว 20 ประเทศทยอยเข้าร่วมภายในไม่กี่ปี รวมทั้งรัสเซีย ตุลาคม 2024 ลิกเตนสไตน์เข้าเป็นสมาชิกลำดับที่ 191 ทุกวันนี้แทบทุกประเทศในโลกเป็นสมาชิก

บทที่ III · ขั้นที่ 7 · 1947–2024

#### สโมสรที่แทบทุกประเทศเป็นสมาชิก

- **มีนาคม 1947**: 40 สมาชิกเมื่อเริ่มดำเนินงาน

- **3 พฤษภาคม 1949**: ไทย เข้าร่วมเป็นสมาชิกลำดับที่ 44

- **ถึงสิ้นปี 1969**: +34 สมาชิกจากแอฟริกา จากเดิมเพียง 3

- **หลัง ธ.ค. 1991**: ~20 อดีตประเทศคอมมิวนิสต์

- **ปัจจุบัน**: 191 ประเทศ (ลิกเตนสไตน์ 21 ต.ค. 2024) สมาชิกสหประชาชาติ 190 ประเทศ และโคโซโว

สงครามเย็นทำให้ประเทศส่วนใหญ่ในค่ายโซเวียตไม่ได้เข้าร่วม โปแลนด์ถอนตัวในปี 1950 และกลับเข้ามาใหม่ในปี 1986 จุดบนลูกโลกเป็นตำแหน่งโดยประมาณของแต่ละระลอก ไม่ใช่หนึ่งจุดต่อหนึ่งประเทศสมาชิก

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [IMF: Timeline](https://www.imf.org/external/about/timeline/index.htm); [IMF: Cooperation and reconstruction (1944–71)](https://www.imf.org/external/about/histcoop.htm); [Bank of Thailand: Thailand and the IMF](https://www.bot.or.th/en/our-roles/international-cooperation/interorg/imf.html); [Wikipedia: International Monetary Fund](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Monetary_Fund); [Wikipedia: Bretton Woods Conference](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_Conference)

## บทที่ IV · ปิดหน้าต่างทองคำ

### ปิดหน้าต่างทองคำ
*15 สิงหาคม 1971 · แคมป์เดวิด*

ดอลลาร์ที่อยู่นอกสหรัฐฯ มีมากกว่าทองคำในคลัง และทุกคนก็รู้

ระบบนี้มีจุดอ่อน โลกต้องการดอลลาร์มากขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อใช้ค้าขาย และได้ดอลลาร์มาเพราะสหรัฐฯ ใช้จ่ายในต่างประเทศมากกว่าที่หาได้ ปี 1960 นักเศรษฐศาสตร์ โรเบิร์ต ทริฟฟิน เตือนถึงกับดักนี้ ยิ่งดอลลาร์กองอยู่นอกประเทศมากเท่าไร คำสัญญาว่าจะแลกทั้งหมดเป็นทองคำก็ยิ่งน่าเชื่อน้อยลง ถึงปี 1966 ธนาคารกลางต่างชาติถือดอลลาร์อยู่ 14,000 ล้าน ขณะที่ทองคำของสหรัฐฯ มีมูลค่า 13,200 ล้านดอลลาร์ ค่าใช้จ่ายในสงครามเวียดนามและโครงการในประเทศยิ่งเพิ่มแรงกดดัน เดือนมีนาคม 1968 กลุ่มรวมทองคำลอนดอน (London Gold Pool) ที่ตั้งขึ้นเพื่อตรึงราคาทองคำก็ล่มสลาย คืนวันอาทิตย์ที่ 15 สิงหาคม 1971 หลังประชุมลับตลอดสุดสัปดาห์ที่แคมป์เดวิด ประธานาธิบดีนิกสันประกาศว่าจะไม่แลกดอลลาร์เป็นทองคำอีกต่อไป

บทที่ IV · ขั้นที่ 8 · 1960–1971

#### ภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของทริฟฟิน และนิกสันช็อก

ช่วงแรกสหรัฐฯ ถือทองคำราวสามในสี่ของทองคำสำรองทางการของโลก แต่นานวันเข้า ดอลลาร์ที่ต่างชาติถือไว้ก็มีมากกว่าทองคำที่สหรัฐฯ มี ทริฟฟินชี้ในปี 1960 ว่า ถ้าสหรัฐฯ หยุดขาดดุล โลกจะขาดแคลนดอลลาร์ แต่ถ้ายังขาดดุลต่อไป ความเชื่อมั่นว่าดอลลาร์แลกทองคำได้จริงก็จะเสื่อมลง (Triffin dilemma)

- **1966: ดอลลาร์ในมือธนาคารกลางต่างชาติ**: $14 bn ทองคำสหรัฐฯ 13,200 ล้านดอลลาร์ แต่ใช้รองรับได้จริงเพียง 3,200 ล้าน

- **15 ส.ค. 1971**: สามคำสั่ง ปิดหน้าต่างทองคำ · ตรึงค่าจ้างและราคา 90 วัน · เก็บภาษีนำเข้าเพิ่ม 10%

นิกสันเรียกการระงับครั้งนั้นว่าเป็นมาตรการ “ชั่วคราว” แต่ไม่เคยถูกยกเลิก ความสูงของกองทองคำและกองธนบัตรในภาพตรงกับตัวเลขปี 1966 ส่วนการเพิ่มและลดในช่วงอื่นเป็นภาพประกอบ

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Federal Reserve History: Nixon ends convertibility](https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends); [Wikipedia: Nixon shock](https://en.wikipedia.org/wiki/Nixon_shock); [Wikipedia: Bretton Woods system](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_system); [IMF: The end of the Bretton Woods system (1972–81)](https://www.imf.org/external/about/histend.htm)

### ให้ตลาดเป็นผู้ตัดสิน
*1971–1976 · ค่าเงินคงที่ หรือลอยตัว*

หลังพยายามตรึงค่าเงินอีกครั้งหนึ่ง สกุลเงินหลักของโลกก็ถูกปล่อยให้ลอยตัว

เดือนธันวาคม 1971 ข้อตกลงสมิธโซเนียนพยายามฟื้นระบบผูกค่าเงิน โดยตั้งราคาทองคำใหม่ที่ 38 ดอลลาร์ และขยายกรอบให้กว้างขึ้น แต่ก็อยู่ไม่ได้ ถึงเดือนมีนาคม 1973 สกุลเงินหลักทั้งหลายก็ลอยตัว ราคาถูกกำหนดทุกวันโดยผู้ซื้อและผู้ขาย ไม่ใช่โดยรัฐบาล ทำไมการผูกค่าเงินจึงพัง เมื่อมีแรงเทขาย ธนาคารกลางต้องใช้ทุนสำรองซื้อเงินสกุลของตนกลับมาเพื่อรักษาค่าเงิน ถ้าแรงขายไม่หยุด ทุนสำรองก็จะหมด ลองเองได้ด้วยปุ่มบนภาพ ตั้งแต่ปี 1978 สมาชิก IMF ทุกประเทศมีสิทธิเลือกระบบอัตราแลกเปลี่ยนของตนเอง ยกเว้นการผูกกับทองคำ

บทที่ IV · ขั้นที่ 9 · 1971–1978

#### ค่าเงินคงที่ กับค่าเงินลอยตัว

ในระบบ**ผูกค่า** (peg) ธนาคารกลางสัญญาอัตราหนึ่งไว้ และต้องซื้อขายเงินที่อัตรานั้นโดยใช้ทุนสำรองเงินตราต่างประเทศ ในระบบ**ลอยตัว** (float) อัตราแลกเปลี่ยนขยับตามอุปสงค์และอุปทาน ทุนสำรองไม่ถูกใช้หมด แต่ค่าเงินอาจผันผวนรุนแรง แบบจำลองบนภาพตั้งใจให้เรียบง่ายเพื่อแสดงการได้อย่างเสียอย่าง ไม่ได้จำลองสกุลเงินจริงใด ๆ

- ธ.ค. 1971 ข้อตกลงสมิธโซเนียน: ทองคำ 38 ดอลลาร์ กรอบ ±2.25%

- ก.พ. 1973 ดอลลาร์ลดค่าลงอีก 10%

- มี.ค. 1973 สกุลเงินหลักลอยตัวเทียบกัน

- 1976 ข้อตกลงจาเมการับรองการสิ้นสุดของระบบเบรตตันวูดส์อย่างเป็นทางการ

- เม.ย. 1978 IMF รับรองสิทธิของสมาชิกในการเลือกระบบอัตราแลกเปลี่ยน

บนภาพ: “แรงเทขาย” เพิ่มนักเก็งกำไรที่เทขายเงินสกุลนี้ · “ปกป้องค่าเงิน” ใช้ทุนสำรองตรึงอัตราไว้ · “ลอยตัว” เลิกปกป้อง · “เริ่มใหม่” ตั้งต้นอีกครั้ง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [IMF: The end of the Bretton Woods system (1972–81)](https://www.imf.org/external/about/histend.htm); [Wikipedia: Bretton Woods system](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_system); [Wikipedia: Nixon shock](https://en.wikipedia.org/wiki/Nixon_shock); [IMF: Timeline](https://www.imf.org/external/about/timeline/index.htm)

## บทที่ V · ฝาแฝดทำอะไร

### กองทุน
*วอชิงตัน ดี.ซี. · สมาชิก 191 ประเทศ*

ผู้เฝ้าระวังเศรษฐกิจ ผู้ให้กู้ยามวิกฤตแก่ประเทศต่าง ๆ และผู้ออกสินทรัพย์ทุนสำรองที่ไม่ใช่สกุลเงินเสียทีเดียว

ทุกวันนี้ IMF ทำงานหลักสามอย่าง อย่างแรกคือการติดตามเศรษฐกิจ (surveillance) โดยปกติเจ้าหน้าที่จะไปเยือนสมาชิกแต่ละประเทศปีละครั้ง เพื่อทบทวนภาวะเศรษฐกิจและนโยบาย อย่างที่สองคือการให้กู้ IMF ไม่ได้ให้กู้เป็นรายโครงการ แต่ให้กู้แก่ประเทศที่ไม่มีเงินพอจ่ายหนี้ต่างประเทศ โดยมักมีเงื่อนไขที่ตกลงกับรัฐบาล เงินของ IMF ส่วนใหญ่มาจากโควตา คือเงินสมทบของสมาชิกตามขนาดเศรษฐกิจ โควตายังกำหนดคะแนนเสียงด้วย สหรัฐฯ มีคะแนนเสียงราว 16.5% และการเปลี่ยนโควตาต้องได้เสียงถึง 85% อย่างที่สาม ตั้งแต่ปี 1969 IMF สร้างสิทธิพิเศษถอนเงิน (SDR) ได้ เป็นสินทรัพย์ทุนสำรองที่คิดมูลค่าจากเงินห้าสกุล ปี 2021 IMF จัดสรร SDR มูลค่าราว 650,000 ล้านดอลลาร์ มากที่สุดในประวัติศาสตร์ เพื่อเพิ่มสภาพคล่องให้โลก

บทที่ V · ขั้นที่ 10 · IMF

#### ติดตาม ให้กู้ และ SDR

**ติดตาม** ทบทวนเศรษฐกิจสมาชิกรายประเทศทุกปี (Article IV) และรายงาน World Economic Outlook, Global Financial Stability Report, Fiscal Monitor **ให้กู้** Stand-By Arrangement (ปกติ 12–18 เดือน) Extended Fund Facility (ไม่เกิน 4 ปี) และเงินกู้ดอกเบี้ย 0% สำหรับประเทศรายได้น้อย **ฝึกอบรม** ความช่วยเหลือทางวิชาการและการอบรมให้รัฐบาล

- **คะแนนเสียงของสหรัฐฯ**: 16.49% การเปลี่ยนโควตาต้องได้เสียง 85%

- **ผู้นำ**: คริสตาลินา จอร์เจียวา กรรมการผู้จัดการตั้งแต่ปี 2019 ตามธรรมเนียมเป็นชาวยุโรป

- **การจัดสรร SDR ครั้งใหญ่ที่สุด**: ~456,000 ล้าน SDR (ราว 650,000 ล้านดอลลาร์) ปี 2021 การทบทวนโควตาครั้งที่ 16 (ธ.ค. 2023) อนุมัติให้เพิ่มโควตา 50% ซึ่งจะมีผลเมื่อสมาชิกให้ความยินยอม

#### ตะกร้า SDR ตั้งแต่ 1 สิงหาคม 2022

- USD 43.38%
- EUR 29.31%
- CNY 12.28%
- JPY 7.59%
- GBP 7.44%

เหรียญบนภาพแบ่งเป็นชิ้นตามสัดส่วนน้ำหนักเหล่านี้

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [IMF: Surveillance](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-Surveillance); [IMF: Lending](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-Lending); [IMF: Quotas](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2022/IMF-Quotas); [IMF: Special Drawing Rights](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2023/special-drawing-rights-sdr); [IMF: 2022 SDR valuation review](https://www.imf.org/en/News/Articles/2022/05/14/pr22153-imf-board-concludes-sdr-valuation-review); [IMF at a glance](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-at-a-Glance); [Wikipedia: International Monetary Fund](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Monetary_Fund)

### ธนาคาร
*วอชิงตัน ดี.ซี. · ห้าสถาบัน*

กู้เงินจากตลาดพันธบัตรโลก แล้วปล่อยกู้สร้างถนน ไฟฟ้า โรงเรียน และระบบสาธารณสุข พร้อมให้เงินช่วยเหลือแก่ประเทศยากจนที่สุด

ธนาคารโลกขยายตัวเป็นกลุ่มที่มีห้าสถาบัน ธนาคารดั้งเดิมคือ IBRD ระดมเงินส่วนใหญ่ด้วยการกู้ยืมในตลาดการเงินโลก โดยอาศัยอันดับความน่าเชื่อถือสูงสุด แล้วนำเงินนั้นไปปล่อยกู้ระยะยาวเพื่อการพัฒนาแก่ประเทศรายได้ปานกลาง และประเทศยากจนที่มีความน่าเชื่อถือพอ ตั้งแต่ปี 1960 สมาคมเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศ (IDA) ให้เงินช่วยเหลือและเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำมากแก่ประเทศยากจนที่สุด ปัจจุบันดูแล 78 ประเทศ และในเดือนธันวาคม 2024 ระดมทุนได้เป็นสถิติ 100,000 ล้านดอลลาร์ มี 35 ประเทศที่ไม่ต้องพึ่ง IDA อีกแล้ว เช่น จีน อินเดีย เกาหลีใต้ และเวียดนาม ประธานกลุ่มธนาคารโลกซึ่งตามธรรมเนียมเป็นชาวอเมริกัน คืออชัย บังกา ตั้งแต่ปี 2023

บทที่ V · ขั้นที่ 11 · กลุ่มธนาคารโลก

#### ห้าสถาบัน

- 1944 **IBRD**: ปล่อยกู้แก่ประเทศรายได้ปานกลาง และประเทศรายได้ต่ำที่มีความน่าเชื่อถือ สมาชิก 189 ประเทศ ได้อันดับ AAA ตั้งแต่ปี 1959

- 1956 **IFC**: บรรษัทการเงินระหว่างประเทศ

- 1960 **IDA**: เงินช่วยเหลือและเงินกู้ผ่อนปรนแก่ประเทศรายได้ต่ำ 78 ประเทศ

- 1965 **ICSID**: ศูนย์ระงับข้อพิพาทด้านการลงทุนระหว่างประเทศ

- 1988 **MIGA**: สำนักงานพหุภาคีค้ำประกันการลงทุน

- **IDA21 (ธ.ค. 2024)**: $100 bn สูงเป็นประวัติการณ์ ผู้บริจาคให้คำมั่น 23,700 ล้านดอลลาร์

- **ประเทศที่พ้นจาก IDA**: 35 เช่น จีน อินเดีย เกาหลีใต้ เวียดนาม

เส้นสีทอง: เงินที่กู้จากตลาด เส้นสีเขียว: เงินที่ปล่อยกู้ให้ประเทศผู้กู้ ทั้งหมดเป็นภาพประกอบ ไม่ได้แสดงปริมาณเงินกู้จริง

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [World Bank: IBRD](https://www.worldbank.org/en/who-we-are/ibrd); [World Bank: What is IDA?](https://ida.worldbank.org/en/what-is-ida); [World Bank: record $100 billion IDA21 (2024)](https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/12/05/donors-and-world-bank-group-boost-IDA-development); [Wikipedia: World Bank](https://en.wikipedia.org/wiki/World_Bank); [World Bank: the President](https://www.worldbank.org/en/about/president)

## บทที่ VI · วิกฤตและข้อถกเถียง

### วิกฤตต้มยำกุ้ง
*2 กรกฎาคม 1997 · กรุงเทพฯ*

ไทยประกาศลอยตัวค่าเงินบาท ภายในไม่กี่เดือน วิกฤตที่เริ่มจากกรุงเทพฯ ก็ลามไปทั่วเอเชีย

หลายปีที่ผ่านมา ค่าเงินบาทผูกไว้ราว 25 บาทต่อดอลลาร์ เศรษฐกิจไทยโตเฉลี่ยกว่าปีละ 9% ด้วยเงินทุนต่างชาติที่ไหลเข้าสู่อสังหาริมทรัพย์และภาคการเงิน ถึงปี 1997 ไทยขาดดุลบัญชีเดินสะพัดราว 8% ของขนาดเศรษฐกิจ เมื่อความเชื่อมั่นเปลี่ยนทิศ ธนาคารกลางต้องใช้ทุนสำรองปกป้องค่าเงิน วันที่ 2 กรกฎาคม 1997 เมื่อไม่อาจตรึงค่าเงินต่อได้ รัฐบาลประกาศลอยตัวค่าเงินบาท ถึงเดือนมกราคม 1998 เงินหนึ่งดอลลาร์แลกได้ 56 บาท และในที่สุดตลาดหุ้นไทยก็ดิ่งลงถึงสามในสี่ เดือนสิงหาคม IMF อนุมัติเงินกู้ราว 4,000 ล้านดอลลาร์ เป็นส่วนหนึ่งของแพ็กเกจรวม 17,200 ล้านดอลลาร์ เงื่อนไขรวมถึงการปิดบริษัทเงินทุน 56 แห่ง การตัดงบประมาณ และการฟื้นฟูระบบธนาคาร วิกฤตลุกลามไปอินโดนีเซีย เกาหลีใต้ และประเทศอื่น ๆ ไทยชำระหนี้ IMF คืนครบในปี 2003 เร็วกว่ากำหนด

บทที่ VI · ขั้นที่ 12 · 1997–2003

#### ไทยกับ IMF

การเติบโตอย่างรวดเร็วของไทยดึงเงินทุนต่างชาติระยะสั้นเข้ามาจำนวนมาก หล่อเลี้ยงการปล่อยสินเชื่อและฟองสบู่ราคาสินทรัพย์ เมื่อความเชื่อมั่นพลิกกลับ ธนาคารแห่งประเทศไทยไม่อาจตรึงค่าเงินไว้ได้ เหตุการณ์นี้รู้จักกันในชื่อวิกฤตต้มยำกุ้ง (Tom Yum Kung crisis)

- **บาทต่อดอลลาร์**: 25 → 56 ค่าที่ผูกไว้ก่อน 2 ก.ค. 1997 → ต่ำสุด ม.ค. 1998

- **เงินกู้ IMF (Stand-By)**: SDR 2.9 bn ราว 4,000 ล้านดอลลาร์ อนุมัติ 20 ส.ค. 1997

- **แพ็กเกจรวม**: $17.2 bn จาก IMF ผู้ให้กู้อื่น และรัฐบาลต่าง ๆ เบิกใช้จริง 14,100 ล้านดอลลาร์

- **ชำระคืนครบ**: 2003 เร็วกว่ากำหนด

#### เงื่อนไขหลัก

- ค่าเงินบาทแบบลอยตัวที่มีการจัดการ
- ปิดบริษัทเงินทุนที่ล้มละลาย 56 แห่ง เข้าแทรกแซงธนาคารที่อ่อนแอที่สุด และเพิ่มทุนให้ธนาคาร
- ตัดงบประมาณ เป้าแรกคือเกินดุล 1% ของ GDP ตั้งแต่กุมภาพันธ์ 1998 ผ่อนเป็นขาดดุลได้ถึง 6% ภายในเมษายน 1999
- ปฏิรูปกฎหมายล้มละลาย การบังคับหลักประกัน และกฎการลงทุนจากต่างประเทศ

ภาพจำลองการปกป้องค่าเงินและการลอยตัว มีเพียงค่า 25 และ 56 บาทที่เป็นตัวเลขจริง ระดับทุนสำรองและแรงกดดันเป็นภาพประกอบ จะลองกดปุ่มเองก็ได้

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [Wikipedia: 1997 Asian financial crisis](https://en.wikipedia.org/wiki/1997_Asian_financial_crisis); [IMF staff brief: Recovery from the Asian crisis and the role of the IMF (2000)](https://www.imf.org/external/np/exr/ib/2000/062300.htm); [Bank of Thailand: Thailand and the IMF](https://www.bot.or.th/en/our-roles/international-cooperation/interorg/imf.html); [Stanley Fischer: The Asian crisis, a view from the IMF (1998)](https://www.imf.org/external/np/speeches/1998/012298.htm); [IMF: Timeline](https://www.imf.org/external/about/timeline/index.htm)

### ผู้กอบกู้ หรือผู้บังคับ
*1982 · 1997 · 2008 · 2010*

ทุกวิกฤตใหญ่ IMF ต้องเข้าไปเกี่ยวข้อง และทุกการช่วยเหลือล้วนถูกถกเถียง

เดือนสิงหาคม 1982 เม็กซิโกประกาศว่าไม่สามารถชำระหนี้ได้ IMF เป็นผู้ประสานการช่วยเหลือ จากนั้นละตินอเมริกาก็เผชิญสิ่งที่มักเรียกกันว่า “ทศวรรษที่สูญหาย” ปี 1997 ถึงคราวเอเชีย ผู้วิจารณ์อย่างนักเศรษฐศาสตร์ โจเซฟ สติกลิตซ์ เห็นว่า IMF ผลักให้ประเทศต่าง ๆ เปิดรับเงินร้อนเร็วเกินไป แล้วยังเรียกร้องให้รัดเข็มขัดและขึ้นดอกเบี้ยสูง จนเศรษฐกิจทรุดหนักขึ้น เจ้าหน้าที่ IMF ตอบว่าดอกเบี้ยสูงจำเป็นเพื่อหยุดค่าเงินไม่ให้ดิ่ง และต้นเหตุของวิกฤตคือระบบธนาคารที่อ่อนแอ ต่อมาการทบทวนของ IMF เองพบว่าไม่ได้คาดการณ์ถึงภาวะถดถอยที่รุนแรง และการรัดเข็มขัดการคลังช่วงแรกบางส่วนไม่จำเป็น หลังวิกฤตปี 2008 กลุ่ม G20 เพิ่มทรัพยากรให้ IMF สามเท่า ปี 2010 IMF ร่วมกับยุโรปให้กรีซกู้ การทบทวนของ IMF ในปี 2013 พบว่าความเชื่อมั่นและการเติบโตไม่ได้ฟื้นกลับมา และการปรับโครงสร้างหนี้ล่าช้าเกินไป

บทที่ VI · ขั้นที่ 13 · ข้อถกเถียง

#### ผู้วิจารณ์และผู้สนับสนุน

- 1982 เม็กซิโกประกาศว่าชำระหนี้ไม่ได้ IMF ประสานการแก้ปัญหาร่วมกับธนาคารพาณิชย์

- 1997–98 วิกฤตการเงินเอเชีย: IMF มีโครงการให้ไทย อินโดนีเซีย และเกาหลีใต้ ส่วนมาเลเซียเลือกใช้มาตรการควบคุมเงินทุนแทน

- 2 เม.ย. 2009 G20 ตกลงเพิ่มทรัพยากรให้ IMF สามเท่าเป็น 750,000 ล้านดอลลาร์ และสนับสนุนการจัดสรร SDR 250,000 ล้านดอลลาร์

- 9 พ.ค. 2010 IMF ให้กรีซกู้ 30,000 ล้านยูโร ส่วนหนึ่งของแพ็กเกจ 110,000 ล้านยูโรร่วมกับยูโรโซน

#### ฝ่ายวิจารณ์ว่าอย่างไร

การรัดเข็มขัดและดอกเบี้ยสูงในยามวิกฤตอาจทำให้เศรษฐกิจถดถอยหนักขึ้นและกระทบคนจน เงื่อนไขก้าวล่วงนโยบายภายในประเทศมากเกินไป เงินช่วยเหลือส่วนใหญ่ไปคุ้มครองเจ้าหนี้ต่างชาติ และอำนาจการลงคะแนนเอื้อประเทศตะวันตกที่ร่ำรวย ขณะที่ตามธรรมเนียม IMF มีผู้นำเป็นชาวยุโรป และธนาคารโลกมีผู้นำเป็นชาวอเมริกัน โจเซฟ สติกลิตซ์ (*Globalization and Its Discontents*, 2002) และเจฟฟรีย์ แซคส์ ต่างเสนอข้อโต้แย้งทำนองนี้เกี่ยวกับวิกฤตเอเชีย

#### ฝ่ายสนับสนุนว่าอย่างไร

ประเทศต่าง ๆ มาหา IMF เมื่อหมดทางเลือกอื่นแล้ว หากไม่มีเงินกู้ การปรับตัวจะรุนแรงกว่านี้ สแตนลีย์ ฟิชเชอร์ รองกรรมการผู้จัดการคนที่หนึ่งของ IMF ในขณะนั้น ให้เหตุผลในปี 1998 ว่าดอกเบี้ยสูงจำเป็นต่อการกู้ความเชื่อมั่นในค่าเงิน และไม่ควรปล่อยให้ธนาคารที่ล้มละลายเปิดดำเนินการต่อ งานวิจัยหลายชิ้นพบว่าโครงการของ IMF ช่วยให้ดุลการชำระเงินดีขึ้น และโดยทั่วไปเงินกู้ได้รับชำระคืนพร้อมดอกเบี้ย เคนเนธ รอกอฟฟ์ หัวหน้าฝ่ายวิจัยของ IMF ในขณะนั้น วิจารณ์งานของสติกลิตซ์ว่า “อย่างดีที่สุดก็เป็นที่ถกเถียงอย่างยิ่ง”

#### การทบทวนของ IMF เองพบอะไร

เอกสารของเจ้าหน้าที่ IMF ปี 2000 ยอมรับว่าไม่ได้คาดการณ์ถึงภาวะถดถอยรุนแรงในเอเชีย และการผ่อนคลายนโยบายการคลัง “ควรเกิดขึ้นเร็วกว่านี้” สำนักงานประเมินผลอิสระ (IEO) ปี 2003 เห็นว่าการรัดเข็มขัดการคลังช่วงแรกในอินโดนีเซียและเกาหลีใต้ “ไม่มีเหตุอันควร” และมีเงื่อนไขเชิงโครงสร้างมากเกินไป ส่วนการประเมินกรณีกรีซปี 2013 พบว่ามีการปรับตัวทางการคลังอย่างมาก แต่การปรับโครงสร้างหนี้ล่าช้าเกินไป ด้านธนาคารโลกได้เลิกใช้เงินกู้เพื่อการปรับโครงสร้าง (structural adjustment) และหันมาใช้แนวทางที่เน้นการลดความยากจนตั้งแต่ปี 1999

แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ): [IMF: Timeline](https://www.imf.org/external/about/timeline/index.htm); [IMF: Debt and painful reforms (1982–89)](https://www.imf.org/external/about/histdebt.htm); [Wikipedia: Latin American debt crisis](https://en.wikipedia.org/wiki/Latin_American_debt_crisis); [Wikipedia: Globalization and Its Discontents (Stiglitz, 2002)](https://en.wikipedia.org/wiki/Globalization_and_Its_Discontents); [Wikipedia: 1997 Asian financial crisis](https://en.wikipedia.org/wiki/1997_Asian_financial_crisis); [Stanley Fischer: The Asian crisis, a view from the IMF (1998)](https://www.imf.org/external/np/speeches/1998/012298.htm); [IMF staff brief: Recovery from the Asian crisis and the role of the IMF (2000)](https://www.imf.org/external/np/exr/ib/2000/062300.htm); [IMF Independent Evaluation Office (2003): capital account crises](https://ieo.imf.org/-/media/ieo/files/evaluations/completed/07-28-2003-imf-and-recent-capital-account-crises-indonesia-korea-brazil/capital-account-crises-executive-summary.pdf); [G20 London communiqué, 2 April 2009 (full text)](https://www.opendemocracy.net/en/g20-communique-full-text/); [IMF press release 10/187: Greece stand-by arrangement](https://imf.org/external/np/sec/pr/2010/pr10187.htm); [IMF (2013): Greece ex post evaluation](https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2016/12/31/greece-ex-post-evaluation-of-exceptional-access-under-the-2010-stand-by-arrangement-40639); [Wikipedia: International Monetary Fund](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Monetary_Fund); [Wikipedia: World Bank](https://en.wikipedia.org/wiki/World_Bank)

## บทส่งท้าย

### 82 ปีต่อมา
*เบรตตันวูดส์ → กรุงเทพฯ*

โลกที่สถาบันทั้งสองถูกสร้างขึ้นมารองรับได้หายไปแล้ว แต่คำถามที่ทั้งสองถูกสร้างมาเพื่อตอบยังคงอยู่

ระบบอัตราแลกเปลี่ยนคงที่ของเบรตตันวูดส์สิ้นสุดลงในทศวรรษ 1970 แต่สถาบันทั้งสองไม่ได้หายไป เพียงแต่เปลี่ยนบทบาท IMF เปลี่ยนจากผู้เฝ้าระบบผูกค่าเงิน มาเป็นผู้ติดตามเศรษฐกิจและให้กู้ยามวิกฤต ส่วนธนาคารโลกเปลี่ยนจากการฟื้นฟูยุโรป มาเป็นการต่อสู้กับความยากจน เมื่อการค้าไม่สมดุล ใครควรเป็นฝ่ายปรับตัว ใครเป็นผู้ตัดสิน และใครต้องจ่ายเมื่อเกิดความผิดพลาด เคนส์กับไวต์ถกเถียงเรื่องนี้กันมาตั้งแต่ปี 1944 สัปดาห์นี้ที่กรุงเทพฯ การถกเถียงนั้นยังดำเนินต่อไป

บทส่งท้าย · 1944 → 2026

#### จากโรงแรมบนภูเขาสู่กรุงเทพฯ

- 1929–34 การค้าโลกหดตัวราวสองในสาม

- 1944 44 ชาติประชุมกันที่เบรตตันวูดส์

- 1947 IMF เปิดทำการ ธนาคารโลกปล่อยกู้ก้อนแรกให้ฝรั่งเศส

- 1949 ไทยเข้าเป็นสมาชิก IMF

- 1971 ระงับการแลกดอลลาร์เป็นทองคำ

- 1973 สกุลเงินหลักลอยตัว

- 1997 ไทยลอยตัวค่าเงินบาท วิกฤตการเงินเอเชีย

- 2026 การประชุมประจำปีที่กรุงเทพฯ 12–18 ตุลาคม

ภาพนิ่งเต็มจอทุกภาพสร้างด้วย AI เพื่อช่วยจินตนาการ ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง และไม่ได้แสดงบุคคลจริง ลูกโลกใช้ภาพ NASA Blue Marble ฉากที่แสดงการไหลของเงิน ทุนสำรอง หรือดุลการค้า เป็นภาพประกอบอย่างง่าย เรื่องนี้นำเสนอข้อโต้แย้งหลักทั้งของฝ่ายสนับสนุนและฝ่ายวิจารณ์ IMF และธนาคารโลกตามที่แต่ละฝ่ายเสนอไว้ โดยไม่เลือกข้าง

#### แหล่งข้อมูล (ภาษาอังกฤษ)

[IMF: 2026 Annual Meetings](https://www.imf.org/en/meetings/2026/annual)
[World Bank: Annual Meetings venue](https://www.worldbank.org/en/meetings/splash/annual/venue)
[IMF: What are the Annual Meetings?](https://www.imf.org/en/About/FAQ/VTI)
[Thai Government PR Department: hosting the 2026 Annual Meetings](https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/48/iid/183806)
[Wikipedia: Bretton Woods Conference](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_Conference)
[US Office of the Historian: Bretton Woods and GATT](https://history.state.gov/milestones/1937-1945/bretton-woods)
[US Office of the Historian: Protectionism in the interwar period](https://history.state.gov/milestones/1921-1936/protectionism)
[IMF: Cooperation and reconstruction (1944–71)](https://www.imf.org/external/about/histcoop.htm)
[IMF: The end of the Bretton Woods system (1972–81)](https://www.imf.org/external/about/histend.htm)
[IMF: Timeline](https://www.imf.org/external/about/timeline/index.htm)
[Wikipedia: Gold standard](https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_standard)
[Wikipedia: Gold Reserve Act](https://en.wikipedia.org/wiki/Gold_Reserve_Act)
[Wikipedia: Bretton Woods system](https://en.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_system)
[Wikipedia: International Clearing Union](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Clearing_Union)
[Wikipedia: John Maynard Keynes](https://en.wikipedia.org/wiki/John_Maynard_Keynes)
[Federal Reserve History: Nixon ends convertibility](https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends)
[Wikipedia: Nixon shock](https://en.wikipedia.org/wiki/Nixon_shock)
[World Bank Archives: the first loan](https://www.worldbank.org/en/archive/history/exhibits/Digitized-Records-World-Bank-First-Loan)
[World Bank: first development loans to Chile (1948)](https://documents1.worldbank.org/curated/en/308691468185347709/text/World-Bank-s-First-Development-Loans-to-Chile-1948.txt)
[Wikipedia: World Bank](https://en.wikipedia.org/wiki/World_Bank)
[IMF at a glance](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-at-a-Glance)
[Wikipedia: International Monetary Fund](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Monetary_Fund)
[IMF: Special Drawing Rights](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2023/special-drawing-rights-sdr)
[IMF: 2022 SDR valuation review](https://www.imf.org/en/News/Articles/2022/05/14/pr22153-imf-board-concludes-sdr-valuation-review)
[IMF: Quotas](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2022/IMF-Quotas)
[IMF: Surveillance](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-Surveillance)
[IMF: Lending](https://www.imf.org/en/About/Factsheets/IMF-Lending)
[World Bank: IBRD](https://www.worldbank.org/en/who-we-are/ibrd)
[World Bank: What is IDA?](https://ida.worldbank.org/en/what-is-ida)
[World Bank: record $100 billion IDA21 (2024)](https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/12/05/donors-and-world-bank-group-boost-IDA-development)
[World Bank: the President](https://www.worldbank.org/en/about/president)
[Wikipedia: 1997 Asian financial crisis](https://en.wikipedia.org/wiki/1997_Asian_financial_crisis)
[IMF staff brief: Recovery from the Asian crisis and the role of the IMF (2000)](https://www.imf.org/external/np/exr/ib/2000/062300.htm)
[Bank of Thailand: Thailand and the IMF](https://www.bot.or.th/en/our-roles/international-cooperation/interorg/imf.html)
[Stanley Fischer: The Asian crisis, a view from the IMF (1998)](https://www.imf.org/external/np/speeches/1998/012298.htm)
[Wikipedia: Globalization and Its Discontents (Stiglitz, 2002)](https://en.wikipedia.org/wiki/Globalization_and_Its_Discontents)
[IMF Independent Evaluation Office (2003): capital account crises](https://ieo.imf.org/-/media/ieo/files/evaluations/completed/07-28-2003-imf-and-recent-capital-account-crises-indonesia-korea-brazil/capital-account-crises-executive-summary.pdf)
[Wikipedia: Latin American debt crisis](https://en.wikipedia.org/wiki/Latin_American_debt_crisis)
[IMF: Debt and painful reforms (1982–89)](https://www.imf.org/external/about/histdebt.htm)
[G20 London communiqué, 2 April 2009 (full text)](https://www.opendemocracy.net/en/g20-communique-full-text/)
[IMF press release 10/187: Greece stand-by arrangement](https://imf.org/external/np/sec/pr/2010/pr10187.htm)
[IMF (2013): Greece ex post evaluation](https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2016/12/31/greece-ex-post-evaluation-of-exceptional-access-under-the-2010-stand-by-arrangement-40639)